Paul Dukas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Paul Dukas
Paul Dukas.jpg
Imię i nazwisko Paul Abraham Dukas
Data i miejsce urodzenia 1 października 1865
Paryż
Pochodzenie Francja
Data i miejsce śmierci 17 maja 1935
Paryż
Zawód kompozytor, nauczyciel muzyki
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Nuty w IMSLP

Paul Abraham Dukas (ur. 1 października 1865 w Paryżu, zm. 17 maja 1935 tamże) – kompozytor francuski i nauczyciel muzyki.

Życie i twórczość[edytuj | edytuj kod]

Dukas pochodził z rodziny francuskich Żydów. Studiował u kompozytorów Théodore'a Dubois i Ernesta Guirauda w Konserwatorium Paryskim, gdzie zaprzyjaźnił się z Claude'em Debussym, wybitnym twórcą impresjonistycznym. Po ukończeniu studiów pracował jako krytyk muzyczny, zajmował się też aranżacjami muzycznymi.

W swojej twórczości Dukas chętnie czerpał z dorobku romantyzmu oraz ekspresjonizmu. Komponował dużo, ale był perfekcjonistą i większość napisanych kompozycji niezadowolony zniszczył. Przetrwało jedynie kilka.

Pierwszym z ocalałych utworów jest pełna energii Symfonia C-Dur (1896), nawiązująca do tradycji Ludwiga van Beethovena i Césara Francka.

Najbardziej znanym dziełem Dukasa, wykonywanym chętnie także współcześnie, jest scherzo symfoniczne Uczeń czarnoksiężnika (L'Apprenti sorcier) z 1897 roku, oparte na balladzie Johanna Wolfganga Goethego Der Zauberlehrling. Jest to przykład utworu programowego, wyrażającego treść za pomocą dźwięków. Kompozytor odmalował tu muzyczny obraz przygód adepta magii, pod nieobecność mistrza na własną rękę próbującego działania czarów. Szybko okazuje się, że młodzieniec nie potrafi zapanować nad rozpętanymi siłami, co doprowadza do zabawnych sytuacji. Końcowej katastrofie zapobiega przybycie mistrza.

Uczeń czarnoksiężnika został wykorzystany jako jedno z dzieł zilustrowanych w filmie animowanym Fantazja (Fantasia) Walta Disneya. Był to pierwszy film wykorzystujący dźwięk stereofoniczny. W tym wykonaniu Orkiestrą Filadelfijską dyrygował Leopold Stokowski.

Paul Dukas jest też autorem dwóch złożonych i trudnych technicznie utworów fortepianowych: Sonaty e-moll (1901) oraz Wariacji, interludium i finału na temat Rameau (1902). Sonata e-moll, wcześniej rzadko pojawiająca się w repertuarze pianistów, ostatnio wykonywana jest częściej, m.in. przez Marca-André Hamelina.

Opera Ariadna i Sinobrody (Ariane et Barbe-Bleue), nad którą kompozytor pracował w latach 1899–1907, była wielokrotnie porównywana do słynniejszej opery Peleas i Melizanda Debussy'ego (1893). Porównania uzasadniają nie tylko podobieństwa muzyczne, ale też libretto Maurice'a Maeterlincka z 1892 r., na którym oparte są oba dzieła.

Balet La Péri (1912) z elementami orientalnymi był ostatnim ważnym dziełem Dukasa. U schyłku życia artysta poświęcił się pracy nauczyciela kompozycji. Wśród jego studentów znaleźli się m.in. Joaquín Rodrigo, Manuel María Ponce, Maurice Duruflé, Olivier Messiaen, Jehan Alain, Carlos Chávez.

Po śmierci (1935) Paul Dukas został pochowany na cmentarzu Père Lachaise w Paryżu.

Główne kompozycje[edytuj | edytuj kod]

  • Symfonia C-Dur (1896)
  • scherzo symfoniczne Uczeń czarnoksiężnika (L'Apprenti sorcier) (1897)
  • opera Ariadna i Sinobrody (Ariane et Barbe Bleue) (18991907)
  • Sonata fortepianowa e-moll (1901)
  • balet La Péri (1912)

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Paula Dukasa.