Pauzaniasz (wódz spartański)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Pauzaniasz – wódz spartański z przełomu VI i V w. p.n.e.. Jego ojciec Kleombrotos,[1] brat króla Leonidasa, który zginął pod Termopilami w 480 p.n.e., sprawował regencję w imieniu małoletniego Plejstarchosa,[1] syna Leonidasa.[2] Kiedy Kleombrotos zmarł zimą 480/479 p.n.e. Pauzaniasz został regentem swojego kuzyna.[3]

W okresie wojen perskich dowodził częścią wojsk Związku Helleńskiego, któremu przewodniczyła Sparta. Był dowódcą armii greckiej w zwycięskiej dla niej bitwie z wojskami perskimi stoczonej pod Platejami w 479 p.n.e.[4] Później ruszył na jej czele na sprzymierzone z Persami Teby i wymusił na polis wydanie pro-perskich polityków, których stracono w Koryncie.[5]

W 478 p.n.e. otrzymał dowództwo 20 peloponeskich staków, które razem z 30 ateńskimi i pewną liczbą sprzymierzonych,[6] popłynęły na Cypr, by wydrzeć wyspę spod perskiego panowania.[4] Później jego flota skierowała się na północ, przepłynęła Hellespont i zajęła Byzantion.[4][6] Tam Pauzaniasz stał się niepopularny wśród Greków, którymi dowodził.[4] Tukidydes pisze, że przyjął perskie zwyczaje, stał się arogancki, a także nawiązał potajemne kontakty z Kserksesem, perskim królem, oferując nawet poślubienie jego córki.[4] Trudno powiedzieć na ile te zarzuty są rzeczywiste, być może były one rozpowszechniane przez Ateńczyków, chcących pozbyć się spartańskiego dowództwa.[4][7] Niemniej skargi dotarły do Sparty, Pauzaniasz został odwołany do domu gdzie był sądzony.[8][6] Uniewinniono go od zarzutu medyzmu (współpracy z Persami), ale został skazany za mniej ważne przewinienia.[9][6] Na jego miejsce wysłano nowego dowódcę, ale Ateńczycy zdążyli już przejąć dowództwo w wojnie z Persami.[9] W takiej sytuacji Sparta wycofała się z dalszych walk.[9]

Jak dalej relacjonuje Tukidydes, Pauzaniasz, zwolennik dalszego uczestnictwa Sparty w wojnie, udał się jako osoba prywatna do Byzantionu,[10] rzekomo by walczyć z Persami, ale na nowo podjął pertrakcje z królem perskim.[11] Ateńczycy zmusili go do opuszczenia miasta,[10] więc udał się do Kolony w Azji Mniejszej, gdzie dotarł do niego posłaniec ze Sparty z rozkazem powrotu.[11] Pauzaniasz usłuchał. W Sparcie początkowo został uwięziony, ale kiedy zgodził się na proces, został uwolniony.[11] Mimo tego traktowany był przez Spartan z nieufnością, oskarżano go o przygotowywanie buntu helotów.[11] Miał też pozostawać w kontakcie z perskim satrapą Artabazosem, a jeden z listów do niego, przechwycony przez spartańskich eforów, stał się podstawą do kolejnego oskarżenia.[11] Pauzaniasz, ostrzeżony przez jednego z eforów, schronił się w sanktuarium Ateny, gdzie został odizolowany i zagłodzony.[11][10] Tuż przed śmiercią głodową, został wyniesiony na zewnątrz by nie zanieczyścić przybytku.[11] Nie wiadomo na ile informacje Tukidydesa są rzetelne, możliwe, że zarzuty dotyczące Pauzaniasza są późniejszym wytworem, choć część z nich brzmi prawdopodobnie.[12] Na pewno odznaczał się zbyt dużym indywidualizmem, co nie było dobrze widziane w spartańskim społeczeństwie i mogło być jedną z głównych przyczyn upadku Pauzaniasza.[12]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • P. J. Rhodes: A History of the Classical Greek World, 478-323 BC. Blackwell Publishing, 2006. ISBN 978-0-631-22564-5.
  • Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka, Marek Węcowski, Aleksander Wolicki: Historia starożytnych Greków. T. II: Okres klasyczny. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009. ISBN 978-83-235-0412-2.