Pawłowice (powiat leszczyński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pawłowice
Oficyna pałacu Mielżyńskich
Oficyna pałacu Mielżyńskich
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat leszczyński
Gmina Krzemieniewo
Liczba ludności (2007) 2000
Strefa numeracyjna (+48) 65
Kod pocztowy 64-122
Tablice rejestracyjne PLE
SIMC 0372463
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Pawłowice
Pawłowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pawłowice
Pawłowice
Ziemia 51°49′49″N 16°45′00″E/51,830278 16,750000Na mapach: 51°49′49″N 16°45′00″E/51,830278 16,750000

Pawłowicewieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Krzemieniewo, ok. 13 km na wschód od Leszna, ok. 80 km na południe od Poznania.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmianka o Pawłowicach pojawia się w dokumencie z 18 stycznia 1310 roku, którego autorem był Henryk IV Wierny, książę głogowski. Wieś (jako Polschowicz) wymieniona jest, obok innych blisko siedemdziesięciu, jako część powiatu ponieckiego[1]. W pierwszej połowie XIV wieku wybuchały co pewien czas konflikty zbrojne o wpływy na tym terenie pomiędzy głogowczykami a rycerstwem wielkopolskim. Nie zachowały się żadne inne średniowieczne dokumenty odnoszące się bezpośrednio do Pawłowic; wiadomo jedynie, że jeszcze w 1310 ród Nałęczów zbuntował się przeciw władzy księcia głogowskiego, że w 1314 Władysław Łokietek opanował Poznań, a dwanaście lat później skierował się na Brandenburgię, staczając zwycięską bitwę w okolicach Ponieca, zaś Kościan (znajdujący się bliżej Poznania) zajął prawdopodobnie około 1332 roku. Wiadomo także, że w roku 1343 (po podbiciu przez Kazimierza Wielkiego Wschowy i okolicznych ziem należących wcześniej do książąt głogowskich) utrwaliła się na zachód od Pawłowic granica pomiędzy Wielkopolską na wschodzie a Śląskiem na zachodzie. W 1383 wybuchła w Wielkopolsce wojna domowa po śmierci (w 1382) Ludwika Węgierskiego. Poniec i jego okolice zajęte zostały na pewien czas przez księcia Konrada II oleśnickiego, ale starosta wielkopolski Pelegrym z Węgleszyna odbił je z rąk oleśniczan. Układ pokojowy zawarty 7 sierpnia 1391 w Miliczu (przedłużony najpierw o pół roku, a następnie praktycznie bezterminowo) ustalił podział wpływów w tej okolicy i obowiązywał w praktyce przez następne czterysta lat jako granica państwowa (najpierw między Polską a Czechami, a od roku 1526 – między Polską a Monarchią Habsburską). Pod koniec XIV wieku Pawłowice, które zaliczane były w tym okresie do kasztelanii krzywińskiej w dystrykcie ponieckim, znalazły się w powiecie kościańskim, którego księgi ziemskie prowadzone były od roku 1391. W księgach tych w roku 1398 znalazł się pierwszy zapis, z którego wiadomo, jak miał na imię ówczesny właściciel wsi Pawłowice: był nim Maciej z rodu Wyskotów. Przez następne dwadzieścia lat (ostatni raz w 1420) kilkanaście jeszcze razy pojawiał się w księgach sądowych jako uczestnik różnych sporów; później zaś (1427-1429) występowała już tylko jego żona, z czego wysnuć można wniosek, że Maciej Wyskota już nie żył. Z charakteru prowadzonych sporów wynikało, że oprócz samego Macieja, wsią Pawłowice (a także innymi okolicznymi miejscowościami) władali w różnych – zapewne mniejszych – częściach także m.in. jego bracia: Czewlej z Krzemieniewa, Henryk, Lisek i Stroszyn z Mierzejewa, a także inni członkowie rodu Wyskotów.

W Polsce porozbiorowej dawna granica Królestwa Polskiego w okolicach Ponieca i Pawłowic funkcjonowała nadal jako granica pomiędzy prowincjami pruskimi.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa leszczyńskiego.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Zwyczajowo i historycznie wieś dzieli się na następujące części[2]:

  • Mały Dwór
  • Duży Dwór
  • Wieś Gospodarcza
  • Osiedle

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Od 1951 roku we wsi znajduje się Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego. Instytut zajmuje się prowadzeniem badań naukowych, realizacją projektów badawczych, organizacją szkoleń i kursów oraz prowadzeniem prac agrotechnicznych i hodowlanych.

Zakład zajmuje powierzchnię 2017 ha, a jego siedzibą jest pawłowicki pałac[3].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W Pawłowicach znajduje się biblioteka, szkoła podstawowa, gimnazjum oraz przedszkole[4][5][6][7][8].

Pierwszy budynek szkolny w Pawłowicach

Szkoła w Pawłowicach istnieje od 1809 roku. W początkach swej działalności zajmowała ona budynek przy ulicy Głównej (obecnie ul. Wielkopolska). Mieściły się w nim dwa pomieszczenia do nauki. Aktualnie znajduje się w nim Izba Regionalna oraz filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Krzemieniewie, która istnieje od 1955 roku. Jej księgozbiór liczy 12.286 tomów[9]. W 1894 roku powstał dom z mieszkaniami dla kilku nauczycieli.

Wzrastająca liczba dzieci objętych obowiązkiem szkolnym doprowadziła do utworzenia nowych klas. W 1914 roku skończono budowę kolejnego budynku szkolnego. Powstał on przy cmentarzu i posiadał dwie klasy. Obecnie znajduje się w nim Sala Wiejska. W 1934 szkoła wzbogaciła się o piąta izbę lekcyjną. Mieściła się ona w wyremontowanym domu parafialnym, tzw. "kapelance".

Dawny budynek szkolny – „kapelanka”

W chwili obecnej jest to budynek mieszkalny oraz w części kościelny magazyn.

Po II wojnie światowej, m.in. z powodu założenia w Pawłowicach sierocińca, na potrzeby szkoły zaadaptowano jedną z sal pawłowickiego pałacu.

W 1958 roku zorganizował się w Pawłowicach Komitet Budowy Szkoły, który doprowadził do rozpoczęcia budowy nowego budynku szkolnego, tzw. szkoły tysiąclecia. Prace rozpoczęto 23 lipca 1963 roku, nauczanie w nowej szkole rozpoczęto zaś 18 grudnia 1964 roku. Budynek ten służy do dziś, a swoje placówki znajdują w nim: jedna z pięciu gminnych szkół podstawowych oraz jedno z trzech gminnych gimnazjów. Szkoły posiadają pracownie komputerową, świetlicę i bibliotekę, a przy szkole działa oczyszczalnia ścieków.

W Pawłowicach funkcjonuje także jedno z trzech gminnych przedszkoli.

Religia[edytuj | edytuj kod]

W Pawłowicach znajduje się parafialny kościół rzymskokatolicki, cmentarz z kapliczką cmentarną oraz kilkanaście figur i kapliczek[10][11][12][13][14][15].

Pierwszy kościół powstał w Pawłowicach być może już na przełomie XIII i XIV wieku, co mieć mogło związek z osadzeniem wsi na prawie średzkim. Nie wiadomo, kiedy dokładnie powstała parafia w Pawłowicach[16]. Najstarszy zapis o jej istnieniu zachował się z roku 1395, a pierwszym plebanem, którego imię jest znane był Jan, natomiast kolejnym (w latach 1401-1407) – Piotr. Do pawłowickiej parafii już wówczas najprawdopodobniej należały także wsie: Kociugi i Robczysko. Zachowane zapisy wskazują, że w 1410 roku Jan Rydzyński z Czerniny, z rodu Wierzbnów, ufundował nowy kościół drewniany, którego patronami byli: św. Mikołaj i św. Barbara[17]. Kościół ten odbudowany został po raz pierwszy – po przypuszczalnym pożarze – w roku 1440.

Zachowały się zapisy o sporach toczonych przed sądami przez pawłowickiego proboszcza Wawrzyńca z sołtysem (w 1427), z byłym wikariuszem Marcinem i kościelnym Piotrem (w 1428 domagali się zaległych wynagrodzeń). Zapisy te, a także następne [np. z 1459, w którym pawłowicki pleban Mikołaj Czernisz sądził się z karczmarzem Maciejem o pieniądze za zboże, i kolejny (z 1558), w którym proboszcz z Rydzyny sprzeciwił się poznańskiemu biskupowi Andrzejowi Czarnkowskiemu, który przyłączył Nową Wieś do parafii w Pawłowicach (decyzję tę sąd ostatecznie anulował i przywrócił Nową Wieś wraz z należnymi z niej opłatami – meszne, stołowe, świętopietrze – parafii w Rydzynie)], pozwalają na odtworzenie układów miejscowych zależności w tamtych czasach.

W 1701 roku zniszczony budynek kościelny odbudowała Eleonora z Mycielskich Mielżyńska.

Jako że stara świątynia popadała w coraz większa ruinę, w 1597 roku Bartłomiej Pawłowski (według innych dokumentów także Dorota Pawłowska) wystawił murowaną kaplicę pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Śnieżnej, do której miał zamiar przenieść nabożeństwa. Cel ten został zrealizowany dopiero w 1835 roku, kiedy to odnowiony przez Eleonorę Mielżyńską budynek kościelny został rozebrany.

Pawłowickie kapliczki i figury
Figura świętego Józefa z Dzieciątkiem
Figura świętego Józefa z Dzieciątkiem

Do tego czasu, od momentu wzniesienia w 1624 roku i konsekracji w 1629 roku kościoła pw. Najświętszej Maryi Panny Śnieżnej, funkcjonowały w Pawłowicach dwa kościoły.

Budynek kościoła wybudowany w 1597, po licznych przebudowach, do dziś spełnia swoją rolę i służy jako kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny Śnieżnej. Parafia liczy 2420[18] wiernych mieszkających w Pawłowicach, Kociugach i Robczysku, należy do archidiecezji poznańskiej, dekanat rydzyński.

Nieopodal kościoła mieści się cmentarz, m.in. z grobowcem Maksymiliana Mielżyńskiego oraz cmentarna kapliczka pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego z XIX wieku.

Miejscem modlitw i spotkań wspólnot religijnych są także przydrożne kapliczki i figury świętych. W Pawłowicach znajdują się:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Minitor żużlowy

W pawłowickim parku znajduje się, mierzący 200 metrów, minitor żużlowy. Powstał z inicjatywy Stanisława Śmigielskiego na miejscu wysipiska śmieci. Pod okiem twórcy pawłowickiej szkółki żużlowej sportową karierę rozpoczął wicemistrz świata w jeździe na żużlu Jarosław Hampel, medaliści Indywidualnych mistrzostw świata juniorów na żużlu[19]: Rafał Dobrucki, Jarosław Hampel, Paweł Hlib, Robert Miśkowiak, Rafał Okoniewski, oraz tacy żużlowcy jak: Ronnie Jamroży[20], Adam Kajoch[21], Krystian Klecha[22], Łukasz Loman[23], Michał Łopaczewski[19], Maciej Piaszczyński[24] czy Piotr Świderski[25]. Przez szereg lat, prócz treningów, na torze odbywały się turnieje żużlowe.

Od 1949[26] roku w Pawłowicach działa Ludowy Zespół Sportowy, który po pewnym czasie przyjął nazwę „Zootechnik”. W latach 80. XX wieku sekcja piłkarska klubu występowała w czwartej lidze. W 2008 roku doszło do połączenia klubu z Pawłowic z Kłosem Garzyn oraz Piastem Belęcin, w wyniku którego powstał klub GKS Krzemieniewo[27]. Sekcja juniorów starszych tego klubu, jako Zootechnik Pawłowice, rozgrywa swoje mecze na stadionie w Pawłowicach.

Cyklicznie odbywają się: turniej piłkarski oraz bieg terenowy. Obie imprezy organizuje Uczniowski Klub Sportowy „Orlik” Pawłowice[28].

Przy szkole w Pawłowicach znajduje się hala sportowa, 80-metrowa poliuretanowa bieżnia oraz boisko ze sztuczną nawierzchnią, przy ul. Wielkopolskiej zaś można korzystać z boiska plażowego.

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dojazd do Pawłowic zapewniony jest dzięki PKP S.A. oraz PKS Leszno Sp. z o.o.

Transport kolejowy przechodzący przez wieś odbywa się na trasie LesznoOstrów Wlkp., która jest częścią linii kolejowej nr 14, łączącej stację Łódź Kaliska ze stacją Forst-Baršć.

Pawłowice leżą na drodze przejazdu autobusów kursujących na linii LesznoGostyń. We wsi znajdują sie trzy przystanki autobusowe.

W niewielkiej odległości od wsi przebiega droga krajowa nr 12, do której dojechać można ulicą Wielkopolską.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Lista zabytków chronionych prawem[29]:

Ludzie związani z Pawłowicami[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 700 lat Pawłowic – www.Krzemieniewo.pl.
  2. „Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu” pod redakcją A. Gąsiorowskiego.
  3. Instytut Zootechniki PIB (National Research Institute of Animal Production) – IZ PIB Zakład Doświadczalny Pawłowice.
  4. Monografia Szkoły Podstawowej w Pawłowicach powiat Leszno, autorstwa J. Noskowiaka.
  5. Kronika Publicznej Szkoły Powszechnej w Pawłowicach.
  6. Strona główna ZS SP i Gimn. w Pawłowicach.
  7. Oświata – www.Krzemieniewo.pl.
  8. Kultura – www.Krzemieniwo.pl.
  9. Stan na rok 2008.
  10. „Opis historyczny kościołów parochialnych w dawnej dyecezyi poznańskiej” Józef Łukaszewicz, Poznań 1858.
  11. Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych dzisiejszej archidiecezji poznańskiej”, Ks. St. Kozierowski, Poznań 1935.
  12. „Życie gminy Krzemieniewo”, lipiec 2007 ISSN 1733-4551.
  13. „Życie gminy Krzemieniewo”, luty 2010 ISSN 1733-4551.
  14. „Życie gminy Krzemieniewo”, marzec 2010 ISSN 1733-4551.
  15. „Życie gminy Krzemieniewo”, kwiecień 2010 ISSN 1733-4551.
  16. Jarosław Wawrzyniak, „700 lat Pawłowic – dzieje wsi, parafii, majątku ziemskiego i pałacu Mielżyńskich”, Krzemieniewo 2010, wyd. Urząd Gminy Krzemieniewo, s. 4, ISBN 978-83-908194-1-9.
  17. Dokument z 1510 wymienia oboje świętych, z 1610 roku wymienia tylko świętego Mikołaja.
  18. Dane z 2007 roku.
  19. 19,0 19,1 W sobotę w Pawłowicach żużlowe zakończenie sezonu.
  20. www.ronnieracing.com – oficjalny serwis Ronniego Jamrożego.
  21. Adam Kajoch, Speedway Team.
  22. Oficjalny Serwis Krystiana Klechy.
  23. Łukasz Loman: Zacząłem jeździć w szkółce w Pawłowicach – w CzarnySport.pl – ¦wiat Speedwaya – Żużel, portal żużlowy.
  24. Strona Macieja Piaszczyńskiego.
  25. Oficjalna Strona Piotra Świderskiego.
  26. Strona klubowa Strona internetowa klubu GKS Krzemieniewo. Aktualności, wyniki, mecze, tabele i statystyki.
  27. Panorama Leszczyńska – Garzyn, Belęcin i Pawłowice jednoczą siły.
  28. Sport – www.Krzemieniewo.pl.
  29. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo wielkopolskie (pol.). 30 czerwca 2014.
  30. „Gdyby nie oni...: gawędy i wiersze” Szymon Molenda (Konrad Hel [pseud.]).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Wawrzyniak, „700 lat Pawłowic – dzieje wsi, parafii, majątku ziemskiego i pałacu Mielżyńskich”, Krzemieniewo 2010, wyd. Urząd Gminy Krzemieniewo, ISBN 978-83-908194-1-9.