Paweł III (papież)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Paweł III
Paulus Tertius
Alessandro Farnese
Papież
Paweł III
Herb Paweł III
Data i miejsce urodzenia 29 lutego 1468
Canino
Data i miejsce śmierci 10 listopada 1549
Rzym
Papież
Okres sprawowania 13 października 1534 – 10 listopada 1549
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 26 czerwca 1519
Nominacja biskupia 28 kwietnia 1501
Sakra biskupia 2 lipca 1519
Kreacja kardynalska 20 września 1493
Aleksander VI
Kościół tytularny SS. Cosma e Damiano (23 września 143)
S. Eustachio (październik 1503)
biskup Tusculum (15 czerwca 1519)
biskup Palestriny (9 grudnia 1523)
biskup Sabiny (18 grudnia 1523)
biskup Porto e Santa Rufina (20 maja 1524)
biskup Ostia e Velletri (15 czerwca 1524),
Pontyfikat 13 października 1534
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Alessandro Farnese Papież w Wikicytatach

Paweł III (łac. Paulus III, właśc. Alessandro Farnese; ur. 29 lutego 1468 w Canino, zm. 10 listopada 1549 w Rzymie[1]) – papież w okresie od 13 października 1534 do 10 listopada 1549[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził ze znanego rodu Farnese[3]. Jego rodzicami byli Pierluigi Ranuccio Farnese i Giovannella Caetani; miał czworo rodzeństwa[3]. Jego rodzina posiadała majątki w okolicy jeziora Bolsena[1]. Jako młodzieniec pozostawał pod wpływem florenckich i rzymskich humanistów, a szczególny wpływ na jego edukację wywarł Pomponiusz Letus[3]. Przebywając we Florencji na dworze Wawrzyńca Wspaniałego, Farnese zaprzyjaźnił się z Giovannim Medicim, późniejszym papieżem Leonem X (1513–1521). Studiował nauki humanistyczne we Florencji i w Pizie[3]. Od Innocentego VIII (1484–1492) urzędu protonotariusza apostolskiego rozpoczął karierę w Kurii Rzymskiej[3]. W 1492 został skarbnikiem Kościoła rzymskiego[1]. Rok później został kreowany kardynałem, przez Aleksandra VI[2]. W 1509 roku otrzymał biskupstwo Parmy, a święcenia kapłańskie przyjął w 1519[1]. W 1524 roku został mianowany przez Klemensa VII, kardynałem-biskupem Ostii i dziekanem Kolegium Kardynalskiego[2].

Wybór na papieża[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: konklawe 1534.

Po śmierci Klemensa VII, kardynałowie zebrali się na konklawe. Zaledwie po dwóch dniach obrad, 13 października 1534 roku, 66-letni kardynał Farnese został jednomyślnie obrany papieżem i przyjął imię Pawła III[1]. Został koronowany 3 listopada.

Pontyfikat[edytuj | edytuj kod]

Zaraz po intronizacji, postanowił przeprowadzić reformę Kościoła[2]. Wprawdzie nie udało mu się zwołać soborów w Mantui i Vicenzy (odpowiednio 1537 i 1538), lecz ograniczenie wydatków na Kolegium Kardynałów wpłynęło korzystnie na planowaną reformę[1].

W 1536 roku papież powołał komisję kardynalską mającą na celu opracowanie raportu na temat nadużyć w Kościele[1]. Komisji tej przewodniczył kardynał Gasparo Contarini (a w jej skład wchodzili m.in. Gianpietro Carafa, Marcello Cervini i Reginald Pole) i gotowy raport na temat nadużyć odczytano papieżowi w dniu 9 marca 1537 roku[1]. Raport ten jest znany jako Consilium de Emendanda Ecclesia; jednak zawarte w nim postulaty nigdy nie weszły w życie[1]. Do umieszczenia pozycji raportu na indeksie ksiąg zakazanych przyczynił się Paweł IV.

Kiedy wojna pomiędzy Francją, a Niemcami dobiegła końca i 15 września 1544 podpisano pokój w Crépy, papież mógł rozpocząć przygotowania do zwołania soboru[1]. Na prośbę Karola V sobór miał się zebrać w Trydencie 1 listopada 1542[2]. Wkrótce potem sobór został suspendowany i wznowiono go dopiero 5 marca 1545 (otwarty został 13 grudnia 1545)[2]. W czasie obrad soboru, dyskutowano sprawy związane z reformą Kościoła, ale także sprawy doktrynalne (m.in. Biblia, grzech pierworodny i sakramenty)[1]. Wkrótce potem, z powodu wybuchu epidemii tyfusu obrady zostały przeniesione do Bolonii, wiosną 1547[2]. Cesarz niemiecki stanowczo się temu sprzeciwił (Bolonia leżała w papieskiej strefie wpływów), lecz Paweł nie ugiął się pod żądaniami Karola, powrotu obrad soboru do Niemiec[2]. Po ośmiu sesjach, sobór został zawieszony (14 września 1549)[1].

Popierał reformy zakonów, jak i powoływał nowe zgromadzenia[1]. 27 września 1540 bullą Regimini militantis ecclesiae powołał do życia Towarzystwo Jezusowe[1]. W 1542 roku zreformował inkwizycję, która od tego czasu nosiła nazwę Świętego Oficjum, na którego czele stało sześciu kardynałów[2]. Nakazał przyozdobić freskami Zamek św. Anioła (dawny grobowiec Hadriana). Podjął decyzję w sprawie przekształcenia Kapitolu.

17 grudnia 1538 obłożył interdyktem Anglię i ekskomunikował Henryka VIII, co doprowadziło do oderwania się Anglii od Kościoła katolickiego[1]. Neutralna postawa, jaką chciał zachować wobec Karola V i Franciszka I, spowodowała brak jednolitej kampanii przeciw Turkom, którzy zagrażali państwom chrześcijańskim w Europie[1]. Jednocześnie popierał cesarza niemieckiego w jego konflikcie z Ligą szmalkaldzką i zachęcał króla francuskiego do prześladowania hugenotów[1].

W dekrecie z roku 1537 napisał w odniesieniu do podboju Ameryki przez konkwistadorów: wszyscy Indianie są prawdziwymi ludźmi, zdolnymi nie tylko pojąć katolicką wiarę, ale (...) z wielkim upragnieniem oczekującymi chwili jej przyjęcia.

Pod koniec pontyfikatu przeciwko Pawłowi wystąpiła jego najbliższa rodzina, co przyspieszyło śmierć papieża, spowodowaną ostrym atakiem febry[1].

Paweł jest różnie oceniany przez historyków[2]. Z jednej strony widział on potrzebę reformy Kościoła i podjął nawet kroki w tym kierunku[2]. Z drugiej jednak strony, zachowywał się jak typowy papież renesansowy (nepotyzm), nadając swoim krewnym wysokie stanowiska[2]. Niewątpliwie jednak zwołanie soboru jest korzystnie odbierane przez badaczy papiestwa[1]. Wbrew powszechnym opiniom Farnese nie jest pierwszym papieżem reformy katolickiej[1].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Siostrą papieża była Giulia Farnese[4]. Była metresą Aleksandra VI i urodziła mu córkę, Laurę Orsini[5]. Paweł, w czasach gdy był jeszcze kardynałem, utrzymywał związek z kochanką, prawdopodobnie arystokratką o nazwisku Ruffina[4]. Z tego związku urodziło się czworo dzieci: Pier Luigi, Paolo, Ranuccio i Costanza[4]. Dwóch swoich wnuków: Alessandro Farnese[3] i Ranuccio Farnese[3], kreował kardynałami, gdy byli w wieku 14–16 lat[2].

Nominacje kardynalskie[edytuj | edytuj kod]

W czasie pontyfikatu, Paweł III kreował 71 kardynałów, na dwunastu konsystorzach[3].

Mecenat artystyczny[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze jako kardynał, Farnese przyjaźnił się z ludźmi nauki i sztuki[6]. Jednym z jego pierwszych, papieskich przedsięwzięć było odrestaurowanie Uniwersytetu Rzymskiego, a także wypudowanie Pałacu rodu Farnese[6]. Przez praktycznie cały swój pontyfikat dbał o wykształcenie członków swojej rodziny i o zapewnienie jej statusu jednego z najważniejszych rodów we Włoszech[6]. Jednym z głównych twórców tamtych czasów był kontrowersyjny pisarz, Pietro Aretino, który opisywał także życie Pawła III[6]. Był także hojnym darczyńcą na rzecz Biblioteki Watykańskiej[6]. W latach 1543-1549 nakazał ozdobić freskami Zamek św. Anioła[6]. Największym protegowanym papieża był Michał Anioł i jego uczeń Giacomo della Porta, których sprowadził do Rzymu i zlecił dokończenie Sądu Ostatecznego i odbudowanie Bazyliki św. Piotra[6]. Paweł jest nazywany "ostatnim papieżem Renesansu"[6].

W czasie pontyfikatu Pawła, w 1543 roku ukazało się rewolucyjne dzieło Mikołaja Kopernika, "O obrotach sfer niebieskich"[6]. Papież zapoznał się z tym dziełem, choć nie przedstawił oficjalnego stanowiska Kościoła[6]. Pomimo, że większość teologów protestanckich nazwało Kopernika "głupcem", astronom zawarł w przedmowie do księgi, specjalną dedykację dla papieża[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 364-366. ISBN 83-06-02633-0.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 133-134. ISBN 83-7006-437-X.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Farnese, Alessandro (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-05-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. XI. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1912, s. 17-20.
  5. The Last Popes of the Middle Ages. 1447–1521. W: Philip Schaff: History of the Christian Church. T. VI: From Boniface VIII. to Martin Luther. A.D. 1294–1517. Christian Classics Ethereal Library. (ang.)
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. XII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1912, s. 523-648.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Klemens VII
Emblem of the Papacy SE.svg Papież
1534-1549
Emblem of the Papacy SE.svg Następca
Juliusz III