Pelykozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pelykozaury
Pelycosauria
Cope, 1878
Szkielet Dimetrodon grandis (Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie)
Szkielet Dimetrodon grandis (Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada synapsydy
Rząd pelykozaury *
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pelykozaury (Pelycosauria) – parafiletyczna grupa synapsydów (gadów ssakokształtnych), które pojawiły się w późnym karbonie i osiągnęły szczyt rozwoju we wczesnym permie. W zapisie kopalnym znane do środkowego permu[1].

Tradycyjnie pojmowane pelykozaury obejmowały wszystkie synapsydy nienależące do terapsydów (w tym do ssaków). Jednak terapsydy są potomkami tak definiowanych pelykozaurów, które – nie obejmując terapsydów – stawały się grupą parafiletyczną. Z tego powodu obecnie generalnie nie wyróżnia się tej grupy. Tradycyjnie pojmowane pelykozaury wchodzą w skład dwóch siostrzanych kladów synapsydów: Caseasauria, obejmującego rodziny Caseidae i Eothyrididae, oraz Eupelycosauria, obejmującego nie tylko wszystkie pozostałe pelykozaury (m.in. rodzaje Dimetrodon, Edaphosaurus, Ophiacodon czy Varanops), ale i wszystkie terapsydy (w tym ssaki).

Pelykozaury cechowały się masywną budową ciała, nie osiągały jednak szczególnie dużych rozmiarów – największe gatunki niewiele przekraczały 3 metry długości. Niektóre wykształciły swoisty sposób termoregulacji ciała, mianowicie miały na grzbietach wysoki żagiel z wydłużonych kręgów między którymi rozpostarta była dobrze ukrwiona skóra. Wystarczyło, że zwierzę ustawiało się bokiem do wschodzącego słońca by większą powierzchnią chłonąć ciepło a układ krwionośny rozprowadzał je po całym ciele szybko ożywiając zwierzę. Dawało to im przewagę nad innymi zwierzętami zmiennocieplnymi gdyż wcześniej stawały się aktywne. Żagiel ten mógł prawdopodobnie służyć też do oddawania nadmiaru ciepła w gorącej porze dnia.

Pod wieloma względami ich szkielety przypominały szkielety pierwotnych ssaków i z tego powodu umieszczono je w grupie gadów ssakokształtnych. Skamieniałości pelykozaurów były znajdywane głównie w Europie i Ameryce Północnej.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W tradycyjnej systematyce wyróżnia się podrzędy pelykozaurów:

Systematyka według BioLib[2]:

Przypisy

  1. Sean P. Modesto, Roger M. H. Smith, Nicolás E. Campione, Robert R. Reisz. The last "pelycosaur": a varanopid synapsid from the Pristerognathus Assemblage Zone, Middle Permian of South Africa. „Naturwissenschaften”, 2011. doi:10.1007/s00114-011-0856-2 (ang.). 
  2. Pelycosauria (ang.). BioLib. [dostęp 2009-04-17].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]