Pentryt
| Pentryt | |||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||
| Nazewnictwo | |||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny | C5H8N4O12 | ||||||||||||||||
| Masa molowa | 316,14 g/mol | ||||||||||||||||
| Wygląd | białe, bezwonne ciało stałe | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||
| Numer CAS | 78-11-5 | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) |
|||||||||||||||||
Pentryt (PETN, tetraazotan(V) tetrahydroksymetylometanu, azotan(V) pentaerytrytu, C(CH2ONO2)4, organiczny związek chemiczny z grupy nitroestrów.
Pentryt jest jednym z najsilniejszych znanych kruszących materiałów wybuchowych. Był stosowany w czasie II wojny światowej, współcześnie znajduje zastosowanie w produkcji mieszanin wybuchowych:
- plastycznych - pentrinit (50% pentrytu, 46% nitrogliceryny i 4% koloksyliny),
- sypkich - pentrolitu (różnoprocentowe mieszaniny trotylu i pentrytu).
Ponadto, często wykorzystuje się go jako wtórny materiał pobudzający w detonatorach oraz materiał wybuchowy w lontach detonujących.
Otrzymywany jest przez estryfikację pentaerytrytu mieszaniną nitrujacą. Pentaerytryt otrzymać można w wyniku dysproporcjonowania produktu kondensacji aldolowej aldehydu octowego i mrówkowego w obecności wodorotlenku wapnia:
CH3CHO + 4 CH2O + 0,5 Ca(OH)2 → C(CH2OH)4 + 0,5 Ca(HCOO)2
Najbardziej rozpowszechniona metoda produkcji pentrytu polega na wsypaniu pentaerytrytu do stężonego kwasu azotowego o gęstości 1,51 kg/L i utrzymaniu temperatury 25 °C.
PETN tworzy białe lub bezbarwne, bezwonne kryształy o gęstości 1,77 kg/dm³, nie rozpuszcza się w wodzie, trudno rozpuszcza się w zimnym alkoholu etylowym, benzenie i toluenie. Dobrze rozpuszcza się w octanie metylu, a najlepiej w octanie etylu i acetonie (z których najczęściej jest krystalizowany).
Objętość właściwa gazowych produktów wybuchu wynosi 780 l/kg. Prędkość detonacji 8,3 km/s (przy gęstości 1,7 kg/l). Wybucha przy spadku ciężarka o masie 10 kg z wysokości 25 cm. Aby go pobudzić do detonacji wystarczy 10 mg azydku ołowiu lub 5 mg azydku srebra. W stanie suchym łatwo się elektryzuje. Jest znacznie mniej toksyczny niż inne nitroestry.
W postaci flegmatyzowanej służy do wyrobu plastycznych mieszanin wybuchowych (np. PMW typu Semtex lub typu PBX) i do prasowania detonatorów lub niewielkich ładunków kumulacyjnych, oraz do produkcji lontów detonujących.
W grudniu 2001 roku był, w połączeniu z TATP, użyty przez Richarda Reida do nieudanej próby wysadzenia samolotu podczas lotu 63 linii American Airlines z Paryża do Miami[1].
25 grudnia 2009 użyty przez 23. letniego Nigeryjczyka Abdulfaruka Umara Muttalaba do nieudanej próby wysadzenia samolotu Airbus A330-300 wykonującego lot 253 linii Northwest Airlines z Amsterdamu do Detroit. Muttalab próbował zdetonować pentryt zaszyty w swoim ubraniu dodając do niego roztwór kwasu ze strzykawki, ale wywołał tylko mały pożar, po czym został obezwładniony[2].
Zastosowanie w medycynie [edytuj]
Podobnie jak nitrogliceryna i inne azotany, PETN jest również używany w medycynie jako wazodilatacjator (substancja powodująca rozkurcz mięśni gładkich w ściankach naczyń krwionośnych) w leczeniu chorób serca. W medycynie stosuje się niemal całkowicie czysty pentryt.
Przypisy
- ↑ 'Shoe bomb suspect 'did not act alone' (ang.). 2002-01-25. [dostęp 2009-12-28].
- ↑ Kenneth Chang: Explosive on Flight 253 Is Among Most Powerful (ang.). 2009-12-27. [dostęp 2009-12-29].
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
