Pentryt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pentryt
Pentryt
Pentryt
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C5H8N4O12
Masa molowa 316,14 g/mol
Wygląd białe, bezwonne ciało stałe
Identyfikacja
Numer CAS 78-11-5
PubChem 6518[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Pentryt (PETN, tetraazotan pentaerytrytu, C(CH2ONO2)4, organiczny związek chemiczny z grupy nitroestrów.

Pentryt jest jednym z najsilniejszych znanych kruszących materiałów wybuchowych. Był stosowany w czasie II wojny światowej, współcześnie znajduje zastosowanie w produkcji mieszanin wybuchowych:

  • plastycznego pentrinitu (50% pentrytu, 46% nitrogliceryny i 4% koloksyliny),
  • sypkiego pentrolitu (mieszaniny trotylu i pentrytu o różnym składzie).

Ponadto wykorzystuje się go jako wtórny materiał pobudzający w detonatorach oraz materiał wybuchowy w lontach detonujących.

Otrzymywany jest przez estryfikację pentaerytrytu mieszaniną nitrującą. Najbardziej rozpowszechniona metoda produkcji pentrytu polega na wsypaniu pentaerytrytu do stężonego kwasu azotowego o gęstości 1,51 kg/l i utrzymaniu temperatury 25 °C.

PETN tworzy białe lub bezbarwne, bezwonne kryształy o gęstości 1,77 kg/dm³, nie rozpuszcza się w wodzie, trudno rozpuszcza się w zimnym alkoholu etylowym, benzenie i toluenie. Dobrze rozpuszcza się w octanie metylu, a najlepiej w octanie etylu i acetonie (z których najczęściej jest krystalizowany).

Objętość właściwa gazowych produktów wybuchu wynosi 780 l/kg. Prędkość detonacji 8,3 km/s (przy gęstości 1,7 kg/l). Wybucha przy spadku ciężarka o masie 10 kg z wysokości 25 cm. Aby go pobudzić do detonacji wystarczy 10 mg azydku ołowiu lub 5 mg azydku srebra. W stanie suchym łatwo się elektryzuje. Jest znacznie mniej toksyczny niż inne nitroestry.

W postaci flegmatyzowanej służy do wyrobu plastycznych mieszanin wybuchowych (np. PMW typu Semtex lub typu PBX) i do prasowania detonatorów lub niewielkich ładunków kumulacyjnych, oraz do produkcji lontów detonujących.

W grudniu 2001 roku był, w połączeniu z TATP, użyty przez Richarda Reida do nieudanej próby wysadzenia samolotu podczas lotu 63 linii American Airlines z Paryża do Miami[2].

25 grudnia 2009 użyty przez 23-letniego Nigeryjczyka Abdulfaruka Umara Muttalaba do nieudanej próby wysadzenia samolotu Airbus A330-300 wykonującego lot 253 linii Northwest Airlines z Amsterdamu do Detroit. Muttalab próbował zdetonować pentryt zaszyty w swoim ubraniu dodając do niego roztwór kwasu ze strzykawki, ale wywołał tylko mały pożar, po czym został obezwładniony[3].

Zastosowanie w medycynie[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak nitrogliceryna i inne azotany, PETN jest również używany w medycynie jako wazodilatacjator (substancja powodująca rozkurcz mięśni gładkich w ściankach naczyń krwionośnych) w leczeniu chorób serca. W medycynie stosuje się niemal całkowicie czysty pentryt.

Przypisy

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.