Petržalka (dzielnica Bratysławy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Bratysławy Petržalka
dzielnica Bratysławy
Petržalka apartment blocks in Bratislava.jpg
Widok na blokowiska Petržalki. Na pierwszym planie Nowy Most nad Dunajem
Miasto Bratysława
Status dzielnica
starosta Milan Ftáčnik
Powierzchnia 28,68 km²
Wysokość 131 m n.p.m.
Ludność (2004)
 • liczba ludności
 • gęstość

115 195
4016 os./km²
Położenie na planie Bratysławy
Położenie na planie Bratysławy
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Petržalka
Petržalka
Ziemia 48°07′N 17°07′E/48,116667 17,116667Na mapach: 48°07′N 17°07′E/48,116667 17,116667
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Petržalka (węg. Pozsonyligetfalu, Ligetfalu, niem. Engerau, po polsku popularna pisownia Petrzalka) to największa dzielnica mieszkaniowa Bratysławy. Leży na prawym brzegu Dunaju w powiecie Bratysława V. Liczy ponad 115 000 mieszkańców; jeden z najgęściej zaludnionych terenów w Europie Środkowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1225 - list królewski wspomina o osadzie zwanej Flantschendorf (Fl(u)ecendorf/Wlocendorf). W 1278 pojawia się nazwa Flezyndorph, natomiast po najeździe tatarskim spustoszoną okolicę zasiedlają koloniści z Niemiec. Właściwy początek współczesnej osadzie dała druga fala kolonizacji na przełomie średniowiecza i renesansu - wtedy pojawiła się po raz pierwszy niemiecka nazwa Engerau, występująca także jako Ungarau (w wolnym tłumaczeniu "węgierska wieś"). Węgierskie nazwy zaczęły występować dopiero w XIX wieku - w 1863 Ligetfalva, przekształcone później na Ligetfalu (stosowane także z przedrostkiem Pozsony-).

W latach 1774-1776 założono w Petrzalce park na dotychczasowych terenach myśliwskich. Początkowo był w stylu barokowego klasycyzmu, jego dzisiejszy wygląd pochodzi z 1839 (zmiany przeszedł również w latach 70. XX wieku). Jest to jeden z najstarszych parków w Europie[1]

W 1809 stacjonowały na tym terenie wojska napoleońskie i ostrzeliwały Bratysławę.

W 1866 w Petrzalce mieszkało 594 osoby w 105 domach. W okolicy dominowały sady, parki i inne tereny zielone. W 1891 miejscowość poprzez Most Franciszka Józefa (obecnie Stary Most)[2] zyskała połączenie z Bratysławą i Szombathely, a tuż przed I wojną światową z Wiedniem dzięki Pressburger Bahn. Na początku XX wieku zaczęły w Petrzalce powstawać zakłady przemysłowe i fabryki.

W 1910 absolutną większość mieszkańców stanowili Niemcy - na 2947 mieszkańców było ich 1997 Niemców, poza tym 495 Węgrów i 318 Słowaków. Mimo to po I wojnie światowej przyłączono ją do Czechosłowacji na mocy traktatu w Trianon ze względów gospodarczych, jako tzw. przyczółek bratysławski (mieszkańcy Bratysławy mieli tutaj swoje sady i ogrody). Wtedy zaczęto używać oficjalnie współczesnej nazwy słowackiej Petržalka (pojawiła się na początku XX wieku). W okresie międzywojennym przybyło do miejscowości bardzo dużo Słowaków i w 1921 Niemcy stanowili już tylko niewiele ponad połowę ludności, a w 1930 tylko 22% (13% było Węgrami). Ogólna liczba ludności wzrosła w tym czasie o kilkaset procent.

W latach 20. do Petrzalki przyłączono fragment miejscowości Kittsee, wraz z jednym z dworców kolejowych (pod nazwą Kopčany).

W 1938 wraz z Devinem włączona po traktacie monachijskim w granice III Rzeszy; powodem miał być fakt, że przed I wojną światową i gwałtowną imigracją Słowaków w Petrzalce przeważali Niemcy.

Typowa zabudowa dzielnicy

4 kwietnia 1945 Armia Czerwona zajęła Petrzalkę i ta ponownie znalazła się w Czechosłowacji, a w 1946 stała się jedną z dzielnic Bratysławy.

W okresie powojennym Petrzalka przeżyła rozwój budowlany - ponieważ miała pełnić rolę dzielnicy-"sypialni", wybudowano liczne osiedla złożone z wielopiętrowych bloków (zwłaszcza od lat 70). Dzięki tym działaniom dzielnica stała się najludniejsza w mieście, ale również najbardziej niebezpieczna. Pod koniec okresu socjalistycznego planowano budowę metra (pierwszego na Słowacji) z Petrzalki do centrum miasta, ale po zmianie systemu politycznego zabrakło pieniędzy na realizację tej koncepcji (powstało tylko kilka konstrukcji, m.in. pojedyncze tunele).

Rzadki przykład starej zabudowy

W 2001 w dzielnicy mieszkało 117 227 mieszkańców, w tym 108 600 Słowaków, 4259 Węgrów, 1788 Czechów, 219 Niemców.

W ostatnich latach władze miasta robią dużo, aby zmienić niekorzystny wizerunek dzielnicy. Zrekonstruowano jeden z najstarszych miejskich teatrów "Arena", powstało centrum handlowe "Aupark" i strefa handlowa "Danubia", wzdłuż głównych ulic rosną konstrukcje biurowców (m.in. wielofunkcyjny kompleks "Wiena Gate"). Przez Petrzalkę przebiega międzynarodowa trasa rowerowa z Austrii do Węgier (Dunajská cyklistická cesta).

Do 2010 dzielnicę z centrum miał połączyć szybki tramwaj (zamiast zarzuconego planu budowy metra), ale nie udało się dotrzymać tego terminu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z dnia 31 grudnia 2010 wieś zamieszkiwało 111 778 osób, w tym 58 467 kobiet i 53 311 mężczyzn[3]. W 2001 roku względem narodowości i przynależności etnicznej 92,64% populacji stanowili Słowacy, 3,63% Węgrzy, 1,53% Czesi, a przedstawiciele pozostałych nacji poniżej 1%. 54,13% spośród mieszkańców wyznawało rzymskokatolicyzm, 5,02% protestantyzm, 0,71% grekokatolicy, 0,31% prawosławie, 0,06% Husyci, 0,30% inne religie, zaś 33,24% nie identyfikowało się z żadnym wyznaniem. W dzielnicy znajdowało się 1 518 domostw[4].

Podział dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Wielopiętrowe bloki i kanał Chorvátske rameno

Petrzalka dzieli się na trzy główne części:

  • Dvory - dominują blokowiska,
  • Lúky,
  • Háje.

Nieoficjalnie (uwarunkowane podziałem historycznym) również na inne dzielnice:

  • Ovsište (niem. Habern, węg. Zabos) - pierwotnie była w tych okolicach wyspa, majątek rodziny Pallfy. Na początku XX wieku założono niedużą osadę, która znajdowała się na pograniczu Petrzalki i Prievozu (dawna nazwa dzielnicy Ružinov),
  • Kopčany (niem. Kittsee) - dawniej część węgierskiej, a obecnie austriackiej wsi Kittsee,
  • Zrkadlový háj (niem. Spiegelhaufen),
  • Starý háj - częściowo jest to teren chronionego krajobrazu,
  • Janíkov dvor (niem. Antonienhof) - położony w południowej części Petrzalki, do 1947 teren graniczny. Tutaj miała znajdować się stacja techniczna planowanego bratysławskie metra.
  • Kapitulský dvor (niem. Flantschendorf) - jedna z najstarszych części Petrzalki, w przeszłości była tutaj osada średniowieczna Flantschendorf (Fl(u)ecendorf/Wlocendorf). Znajduje się tutaj najstarszy czynny do dzisiaj cmentarz (założony w latach 20. XX wieku).

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Pozostałości po niedokończonej stacji projektowanego metra

Petržalka stanowi węzeł komunikacyjny. Przebiegają przez nią autostrady D1 i D2 (trasy europejskie E58, E65 i E75) oraz linie kolejowe łączące Bratysławę z Budapesztem i z Wiedniem. Stacja kolejowa Bratislava Petržalka.

Na obszarze dzielnicy zlokalizowane było dawne słowacko-austriackie drogowe przejście graniczne Bratislava-Petržalka – Berg.

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Sad Janka Kráľa

Mimo że sporą część dzielnicy zajmują osiedla betonowych bloków, w Petrzalce jest też dużo zieleni - m.in. duży park Sad Janka Kráľa. Obszar leśny Starý háj jest terenem chronionym.

Na terenie Petrzalki są także dwa jeziora - Veľký Draždiak i Malý Draždiak, a przez środek biegnie kanał Chorvátske rameno.

Zabytki i atrakcje[edytuj | edytuj kod]

Teatr Arena
  • gotycka wieża z kościoła franciszkańskiego na Starym Mieście. Powstała w XV wieku, w 1897 jej górną część przeniesiono do Sadu Janka Kráľa, gdzie służy jako altana,
  • wieża wodna z początku XIX wieku, uznana za narodową pamiątkę kultury,
  • teatr "Arena" z końca XIX wieku, odnowiony przed kilku laty, uznany za narodową pamiątkę kultury,
  • charakterystyczny Nowy Most z restauracją w pylonie, nazywaną "Ufo".

Ludzie związani z Petržalką[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Environment (en)
  2. Przedtem na Dunaju znajdowały się już mosty drewniane, ale były nietrwałe - często niszczył je mróz i powodzie.
  3. Petržalka - Demography (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-07-05].
  4. Petržalka - Selected results of 1991 and 2001 census (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-07-05].

Link zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]