Petrus Christus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Petrus Cristus)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Petrus Christus
Petrus christus, madonna dell'albero secco.jpg
Madonna z Dzieciątkiem (ok. 1460)
Data i miejsce urodzenia ok. 1410, Baerle
Data i miejsce śmierci przed 19 grudnia 1476, Brugia
Narodowość niderlandzka
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl gotyk
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Portret młodej kobiety (ok. 1470)
Sąd Ostateczny (1452)
Św. Eligiusz w warsztacie (ok. 1449)

Petrus Christus[1] (ur. ok. 1410[2] w Baerle k. Antwerpii, zm. przed 19 grudnia 1476 w Brugii) – niderlandzki malarz, przedstawiciel późnego gotyku.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Działał w Brugii. W 1444 uzyskał tytuł mistrza. Zapewne był uczniem Jana van Eycka. Po śmierci mistrza w 1441 przejął jego pracownię i ukończył kilka rozpoczętych przez niego obrazów (np. Św. Hieronim). Dużo podróżował. Odwiedził m.in. Mediolan, Wenecję i Genuę, pracując dla kupieckich kolonii tych miast w Brugii. W 1468 wykonał zlecenie na dekoracyjną oprawę uroczystości zaślubin Karola Śmiałego z Małgorzatą z Yorku. Wraz z żoną należał do Bractwa Matki Bożej od Uschniętego Drzewa. Pochowany został w brugijskim kościele Najświętszej Marii Panny.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Malował obrazy religijne i portrety. Przypisuje się mu ok. 20 obrazów. Jego sygnowane i datowane prace pochodzą z l. 1446-1457. Sygnatury (Petrus Christus lub Petrus Christophasen) widnieją jedynie na sześciu obrazach. Tradycję Jana van Eycka łączył z wpływami Roberta Campina i Rogiera van der Weydena. Od jego poprzedników różni go stonowana kolorystyka, miękka materia malarska oraz łagodny, liryczny nastrój. Wykształcił nowy typ obrazu wotywnego - niewielkich kompozycji kontemplacyjnych, przedstawiających Madonny na tle pejzażowym, w nastroju lirycznej poezji (Berlin, Madryt, Nowy Jork, Budapeszt). Był jednym z pierwszych artystów niderlandzkich, którzy stosowali perspektywę geometryczną o pojedynczym punkcie zbiegu do budowy jednolitych, spójnych przestrzeni malarskich. Twórczość Christusa oddziałała na takich malarzy, jak Dirk Bouts i Geertgen tot Sint Jans.

Najbardziej znanym jego dziełem jest Św. Eligiusz w warsztacie, łączący cechy malarstwa religijnego i rodzajowego. Spośród wizerunków wyróżnia się miniaturowy Portret młodej kobiety (Berlin), zw. Niderlandzką Nefretete lub Giocondą Północy.

Dawniejsi uczeni (Max Jakob Friedländer, 1867-1958, Georges Hulin de Loo, 1862-1945) uważali go za epigona i kompilatora. Dzisiaj podkreśla się, że był wybitnym artystą, który wypracował swój własny styl.

Dzieła zebrane[edytuj | edytuj kod]

  • Św. Hieronim w pracowni - 1442, olej na desce, 20,6 cm × 13,3 cm, Institute of Arts, Dietroit (współaut. Jan van Eyck)
  • Pietà - ok. 1444, olej na desce, 38 × 30 cm, Luwr, Paryż
  • Madonna z Dzieciątkiem - ok. 1445, olej na desce, 55,5 x 31,5 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
  • Głowa Chrystusa - ok. 1445, olej na płótnie, 14,9 × 10,8 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
  • Portret kartuza - 1446, olej na desce, 29,2 x21,6 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
  • Sir Edward Grimston - 1446, olej na desce, 33,6 × 24,7 cm, National Gallery w Londynie
  • Św. Eligiusz w warsztacie - ok. 1449, olej na desce, 99 x 85 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
  • Madonna z Dzieciątkiem, św. Barbarą i kartuzem (tzw. Madonna z Exeter) - ok. 1450, olej na desce, 19 x 14 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Chrystus jako Mąż Boleści - ok. 1450, olej na desce, 11 x 9 cm, Museums and Art. Gallery, Birmingham
  • Boże Narodzenie - ok. 1450, olej na desce, 127,6 x 95 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Madonna z Dzieciątkiem - 1450-60, olej na desce, 49 x 34 cm, Prado, Madryt
  • Dwa skrzydła tryptyku - 1452, każde 134 x 56 cm, Gemäldegalerie, Berlin
    • Zwiastowanie i Narodziny Chrystusa - lewe skrzydło
    • Sąd Ostateczny - prawe skrzydło
  • Zwiastowanie- 1452, olej na desce, 85,5 x 54,8 cm, Groeningemuseum, Brugia
  • Narodziny - 1452, olej na desce, 85,5 × 54,8 cm, Groeningemuseum, Brugia
  • Opłakiwanie - ok. 1455, olej na desce, 101 x 192 cm, Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Bruksela
  • Portret donatora - ok. 1455, olej na desce, 42 x 21,2 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Portret donatorki - ok. 1455, olej na desce, 41,8 x 21,6 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Madonna Tronująca ze św. Franciszkiem i św. Hieronimem - 1457, olej na desce, 46,7 × 44,7 cm, Städelsches Kunstinstitut, Franfurt nad Menem
  • Izabela Portugalska ze św. Elżbietą - 1457-60, olej na desce, 59 x 33 cm, Groeningemuseum, Brugia
  • Zaśnięcie Marii - 1457-67, olej na desce, 171,1 × 138,4 cm, Timken Museum of Art, San Diego
  • Portret młodego mężczyzny - ok. 1460, olej na desce, 35,5 x 26,3 cm, National Gallery w Londynie
  • Święta Rodzina we wnętrzu - 1460-67, olej na desce, Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City
  • Madonna z Dzieciątkiem - 1465, olej na desce, 14,7 x 12,4 cm, Museo Thyssen-Bornemisza, Madryt (dla Bractwa Uschniętego Drzewa)
  • Portret młodej kobiety - ok. 1470, olej na desce, 29 x 22,5 cm, Gemäldegalerie, Berlin

Przypisy

  1. Wym. Kristüs. Inne wersje nazwiska: Cristus, Crestus.
  2. Niektóre źródła podają, że urodził się ok. 1420.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, t. 1, Warszawa: PWN, 1983, ISBN 83-01-03173-5
  • Robert Genaille, Maciej Monkiewicz, Antoni Ziemba: Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe; Wydaw. Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-221-0686-6
  • Leksykon malarstwa i grafiki, red. nauk. Lothar Altmann, Warszawa: Arkady, 2012, ISBN 978-83-213-4729-5
  • Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, ISBN 83-7079-076-3
  • Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, t. 1, wyd. 2, Warszawa: Nobilis, 2009 (rozdz. Ballada o pani minionego czasu), ISBN 978-83-60297-32-2
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. ISBN 978-3-8331-2131-9
  • Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 1, Warszawa: HPS, 2006, ISBN 978-83-60688-15-1

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]