Piątek, trzynastego (film 2009)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piątek, trzynastego
Friday the 13th
Gatunek horror (slasher)
Data premiery Ziemia 13 lutego 2009
Polska 22 maja 2009
Kraj produkcji  Stany Zjednoczone
Język angielski
Czas trwania 97 minut
Reżyseria Marcus Nispel
Scenariusz Damian Shannon,
Mark Swift
Główne role Jared Padalecki,
Danielle Panabaker,
Amanda Righetti,
Derek Mears
Muzyka Steve Jablonsky
Zdjęcia Daniel Pearl
Scenografia Jeremy Conway,
John Frick,
Randy Huke
Kostiumy Marian Ceo
Montaż Ken Blackwell
Produkcja Michael Bay,
Andrew Form,
Bradley Fuller
Dystrybucja Polska UIP
Stany Zjednoczone Paramount Pictures,
New Line Cinema
Budżet 16 000 000 USD[1]
Poprzednik Freddy kontra Jason (2003)

Piątek, trzynastego (ang. Friday the 13th, 2009) – amerykański horror filmowy, którego światowa premiera miała miejsce w piątek, 13 lutego 2009 roku. W polskich kinach film pojawił się dnia 22 maja 2009 roku[2].

Reżyserem jest kreator remake'a Teksańskiej masakry piłą mechaniczną Marcus Nispel, a za scenariusz odpowiedzialni są Damian Shannon i Mark Swift, twórcy skryptu do Freddy'ego kontra Jasona (2003). Film jest rebootem klasycznego Piątku, trzynastego (1980), a zarazem dwunastą częścią slasherów z serii, której bohaterem jest Jason Voorhees. Zgodnie z zapowiedziami twórców, zawiera w sobie elementy pierwszych czterech części serii[3]. Jednym z producentów wykonawczych jest twórca pierwowzoru, Sean S. Cunningham.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Akcja filmu rozpoczyna się 13 czerwca 1980 roku. Młody Jason Voorhees (Caleb Guss) jest świadkiem, jak jego matka Pamela (Nana Visitor) zostaje stracona przez dekapitację. Zbrodni dopuszcza się opiekunka na obozie kolonijnym (Stephanie Rhodes), która została zaatakowana przez niezrównoważoną kobietę. Około trzydzieści lat później w tereny Camp Crystal Lake przybywa grupa przyjaciół – Wade (Jonathan Sadowski), Mike (Nick Mennell), Amanda (America Olivo), Richie (Ben Feldman) i Whitney (Amanda Righetti). Podczas wakacyjnej podróży znajdują leśne plantacje konopi siewnych. Podczas gdy Whitney i Mike natrafiają na opuszczony obóz kempingowy nad jeziorem Crystal, psychopatyczny, dorosły już Jason (Derek Mears) morduje pozostałych wczasowiczów – jednego po drugim. Zabija także Mike'a i przymierza się do odebrania życia Whitney, lecz decyduje się ją porwać, ponieważ przypomina mu ona matkę za młodu.

Sześć tygodni później, student Trent (Travis Van Winkle) wraz ze swoją dziewczyną Jenną (Danielle Panabaker) i przyjaciółmi – Chelsea (Willa Ford), Nolanem (Ryan Hansen), Bree (Julianna Guill), Chewiem (Aaron Yoo) i Lawrence'em (Arlen Escarpeta) – niepomni wydarzeń sprzed kilkunastu dni, przybywają do domku nad jeziorem należącego do rodziny Trenta, który umiejscowiony jest właśnie w Crystal Lake. Na prowincji zjawia się również Clay Miller (Jared Padalecki), który poszukuje swojej zaginionej siostry Whitney. Gdy młody mężczyzna puka do drzwi domku Trenta, Jenna postanawia pomóc mu w poszukiwaniach; w tym celu para wybiera się na drugą stronę jeziora. W trakcie ich poszukiwań poszlak zaginięcia Whitney, Nolan i Chelsea zostają zamordowani nad jeziorem przed Jasona. Jenna i Clay penetrują tereny obozowiska Camp Crystal Lake, gdzie są świadkami popełnionego przestępstwa – widzą Jasona Voorheesa, który wnosi ludzkie zwłoki do jednej ze starych kabin mieszkalnych.

Para w pośpiechu powraca do domku Trenta, by ostrzec pozostałych przed zagrożeniem. Jason podąża tuż za nimi i pozbawia młodych dostępu do prądu. Poza domem zabija Chewie'go i Lawrence'a, a następnie morduje i Bree. Pozostali przy życiu uciekają z domku, lecz Trent ginie wkrótce po odnalezieniu pobliskiej głównej drogi samochodowej. Clay i Jenna ponownie trafiają do Camp Crystal Lake, gdzie chłopak odkrywa obskurną miejscówkę zamieszkaną przez Voorheesa, a także swoją siostrę, przykutą do ściany. Clay uwalnia Whitney i cała trójka opuszcza tereny Jasona. Po trafieniu do tuneli, którymi przemieszcza się Jason, młodym udaje się znaleźć wyjście, jednak Jenna zostaje zabita. Millerowie wykorzystują następnie pamięć Jasona o matce, by go rozproszyć i dźgają go jego własną maczetą w klatkę piersiową. Clay wrzuca domniemanie martwe ciało psychopaty do jeziora, lecz zanim udaje mu się odejść z Crystal Lake, Voorhees wyskakuje z wody i chwyta Whitney.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Jared Padalecki (na zdj.) był jednym z pierwszych członków obsady, który otrzymał rolę w filmie. Kreowany przez niego bohater, Clay Miller, zainspirowany został postacią Roba Diera z Piątku, trzynastego IV: Ostatniego rozdziału (1984).
Rola Aktor
Clay Miller Jared Padalecki
Jenna Danielle Panabaker
Whitney Miller Amanda Righetti
Trent Travis Van Winkle
Jason Voorhees Derek Mears
Chewie Aaron Yoo
Lawrence Arlen Escarpeta
Bree Julianna Guill
Chelsea Willa Ford
Nolan Ryan Hansen
Wade Jonathan Sadowski
Richie Ben Feldman
Amanda America Olivo
Mike Nick Mennell
Pamela Voorhees Nana Visitor
szeryf Bracke Richard Burgi

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Preprodukcja[edytuj | edytuj kod]

Prezes i dyrektor do spraw operacyjnych wytwórni New Line Cinema, producent wykonawczy i scenarzysta Toby Emmerich, zaproponował Michaelowi Bay, Bradowi Fullerowi i Andrew Formowi, twórcom spółki produkcyjnej Platinum Dunes, realizację nowej wersji klasycznego Piątku, trzynastego. Emmerich chciał, by Platinum Dunes stworzyło ewentualny film w stylu zbliżonym do powstałej w 2003 roku Teksańskiej masakry piłą mechaniczną. Trio zgodziło się na współpracę, a nim ekipa przystąpiła do urzeczywistniania własnej wizji, jej członkowie spędzili blisko rok na wykupywaniu praw do filmu, które uzyskali ostatecznie od wymienionej New Line Cinema, a także wytwórni pierwszych filmów z seriiParamount Pictures, oraz Crystal Lake Entertainment Seana S. Cunninghama[4].

Początkowo, w związku z prawami wytwórni Paramount do oryginału, siedmiu jego sequeli oraz samego tytułu – Friday the 13th, ekipa Platinum Dunes nie mogła wykorzystać żadnych elementów z grupy pierwszych ośmiu filmów cyklu. Ostatecznie kampania Platinum Dunes otrzymała licencję na realizację swojego projektu, ponieważ uczyniła Paramount Pictures dystrybutorem filmu w poszczególnych regionach. Filmu nie zrealizowano w konwencji bezwzględnego remake'a, a z pierwowzoru Cunninghama wykorzystano przede wszystkim tytuł. W zamysłach twórców Piątek, trzynastego jawił się jako reboot – film wprowadzający widza w fabułę tematycznie zbliżoną poprzedniej części lub poprzednim częściom z serii, nie będący jednocześnie ich kontynuacją. Spójnikiem dawnej serii i wznowionego projektu został znak firmowy Piątku, trzynastegoJason Voorhees. Dzięki uzyskanej licencji, Andrew Form i Brad Fuller pokusili się jednak o uwzględnienie w fabule elementów z trzech pierwszych filmów z serii (filmy tworzone po premierze Piątku, trzynastego III nie znalazły uznania wśród wielu fanów cyklu[5]). Fuller wyznał: "Myślę, że są szczegóły, które chcemy poznać, na przykład, jak została zdobyta maska hokejowa Jasona. Wygląda to inaczej w naszym filmie, a inaczej w części trzeciej. Skąd jest Jason? Dlaczego te morderstwa mają miejsce? Czym jest Crystal Lake?". Początkowo do fabuły zamierzano również wprowadzić postać Tommy'ego Jarvisa – bohatera Ostatniego rozdziału, Nowego początku i segmentu Jason żyje. Ostatecznie Fuller i Form wyznali, iż ich film będzie kompletował w sobie elementy z pierwszych trzech części serii oraz – w zminimalizowanym stopniu – z czwartego z filmów, Ostatniego rozdziału, a także, że film zostanie osadzony w czasach teraźniejszych.

W lutym roku 2006 Jonathan Liebesman, twórca horroru Teksańska masakra piłą mechaniczną: Początek, był w trakcie negocjowania stanowiska reżyserskiego w filmie[6]. Ostatecznie posadę reżysera objął Marcus Nispel, kreator Teksańskiej masakry piłą mechaniczną z 2003 roku.

Tworzenie scenariusza[edytuj | edytuj kod]

Nie chcieliśmy, by Jason był współczujący. Jason nie jest bohaterem komediowym, on nie jest współczujący. Jest maszyną do zabijania. (...)
— Brad Fuller na temat postaci Jasona Voorheesa.

Na scenarzystów wytypowano Damiana Shannona i Marka Swifta, odpowiedzialnych za skrypt do crossovera Ronny'ego Yu Freddy kontra Jason (2003). W trakcie tworzenia scenariusza, Shannon i Swift postawili przed sobą kilka reguł, których następnie przestrzegali, by nie powtórzyć błędów, których dopuścili się przy okazji realizacji Freddy'ego kontra Jasona. Przede wszystkim chcieli, by nastoletni bohaterowie ich filmu "brzmieli normalnie". Para nie dopuściła, aby żaden z bohaterów – z wyjątkiem Whitney Miller – słyszał o istnieniu złoczyńcy, Jasona Voorheesa. Bohaterowie przelicznych horrorów, takich jak Krzyk czy Mroczne opowieści, igrają z losem i celowo narażają się na niebezpieczeństwo, co sprawia wrażenie nienaturalności – tego scenarzyści chcieli uniknąć. Idąc tropem naturalności, Shannon i Swift odebrali Voorheesowi cechy nadprzyrodzone, wprowadzone do serii na dobre w segmencie szóstym – Jason żyje, a kontynuowane przez siebie także w filmie Yu. Powrócono do korzeni serii, a więc do części drugiej, w której Jason był człowiekiem o ograniczonych możliwościach fizycznych, a nie zombie czy robotem, którymi stawał się przy okazji realizacji kolejnych sequeli. Para nie rozwinęła również nadto wątku dziecięcych doświadczeń czarnego charakteru, sądząc, iż mógłby on odciągnąć uwagę widza od posępności bohatera.

Istotne dla filmu miały być sceny zgonów poszczególnych bohaterów. Jedna z bohaterek ginie w wodach Crystal Lake. Pierwotnie, Shannon i Swift chcieli, by postać utonęła na skutek długiego czasu spędzonego w jeziorze i spowodowanego nim przemęczenia. Scenarzyści jednoznacznie stwierdzili, iż scena nosiłaby znamiona nowatorstwa w podgatunku horroru, jakim jest slasher. Sceny morderstw stały się jednym z problemów twórców skryptu. Chcieli oni zarówno pokazać widzom oryginalne metody uśmiercania bohaterów, a jednocześnie nawiązać do tych sekwencji śmierci, które wykorzystano w poprzednich filmach z serii Piątek, trzynastego. Jednym ze swoistych nawiązań został wózek inwalidzki, który znajduje się w tunelach Jasona – kreowany przez Toma McBride bohater Piątku, trzynastego II, Tom, był inwalidą; zginął on również w charakterystyczny sposób. Na hołd złożony oryginalnej serii wytypowano również występujący w filmie sweter, który Pamela Voorhees nosiła w pierwowzorze.

Casting[edytuj | edytuj kod]

Jako pierwszy w gronie obsady znalazł się statysta Derek Mears, któremu powierzono kluczową rolę Jasona Voorheesa. Główną rolę męską otrzymał następnie Jared Padalecki, podczas gdy do pierwszoplanowej roli kobiecej zatrudniono Amandę Righetti. Gdy początkowo aktorce zaoferowano rolę, nie przeczytała ona skryptu do filmu. Rightetti stwierdziła, że dołączy do obsady i zostanie częścią filmowej serii dopiero po przeczytaniu scenariusza. Do członków zespołu aktorskiego dołączyli później: Danielle Panabaker, Jonathan Sadowski, Travis Van Winkle, Aaron Yoo, Julianna Guill, a także Nana Visitor jako Pamela Voorhees, matka głównego bohatera negatywnego, oraz Caleb Guss w roli młodego Jasona Voorheesa.

Do castingu przymierzano się dwukrotnie[7].

Plan zdjęciowy[edytuj | edytuj kod]

Film kręcono od 21 kwietnia do 13 czerwca 2008 roku w miejscowościach Austin, Bastrop i La Grange w stanie Teksas.

Premiera i zyski z wyświetlania[edytuj | edytuj kod]

Stany Zjednoczone[8][edytuj | edytuj kod]

13 lutego 2009 roku, w dniu swojej premiery w Ameryce Północnej, film został wyświetlony w 3105. kinach. Jeszcze tego samego dnia zainkasował 19 350 000 dolarów, jednocześnie pokrywając łącznie zarobki w amerykańskich kinach kolejnych segmentów z serii Piątek, trzynastego: Jason zdobywa Manhattan (1989), Jason idzie do piekła (1993) oraz Jason X (2001). 14 lutego film zarobił 14 310 000 dolarów, zdobywając przy okazji status drugiego najbardziej opłacalnego pod względem zarobkowym filmu z serii[9]. W ciągu kolejnych dwóch dni film zainkasował niewiele ponad dziesięć milionów dolarów. Znalazł się także na pozycji piętnastej najlepiej debiutujących filmów o restrykcji R w Północnej Ameryce[10].

Europa[edytuj | edytuj kod]

Film znalazł się na liście pięćdziesięciu najbardziej wyczekiwanych premier kinowych 2009 roku według wysokonakładowego brytyjskiego czasopisma The Times[11]. Już 11 lutego, a więc dwa dni przed oficjalną premierą w Los Angeles, Piątek, trzynastego zadebiutował na ekranach belgijskich i francuskich kin. Następnego dnia odnotował swoją premierę również w Rosji, Wielkiej Brytanii, Holandii i Portugalii. W pierwszy weekend wyświetlania filmu, zarobił on blisko dziewięć i pół miliona dolarów amerykańskich[12]. Największe zarobki odniósł w Wielkiej Brytanii i Rosji, gdzie w obydwu państwach zainkasował po 1,7 mln $, w Hiszpanii – 1,1 mln $, oraz we Włoszech i w Niemczech – w obu krajach około milion dolarów. Według Paramount Pictures, były to najwyższe zyski, poza granicami Ameryki Północnej, dla filmu z serii Piątek, trzynastego w premierowy weekend[13].

Premierę filmu w Polsce pierwotnie zaplanowano na 27 marca 2009 roku przy dystrybucji UIP-u. Ku dezaprobacie fanów serii, następnie przeniesiono ją 22 maja.

Sequel[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce po światowej premierze filmu, członek spółki produkcyjnej Platinum Dunes, Brad Fuller, zakomunikował chęć realizacji sequela Piątku, trzynastego. Pierwsze oficjalne informacje, rozpowszechnione za pośrednictwem serwisu internetowego Bloody Disgusting, wskazywały, że film miałby ukazać się w roku 2010, a rolę Jasona Voorheesa powtórzyłby Derek Mears[14]. Według informacji serwisu, dystrybutorem filmu miał być Warner Bros.[15]. Premiera filmu została zaplanowana na rok 2011[16]. 27 listopada 2013 do informacji publicznej podano, że kolejny film z serii Piątek, trzynastego trafi do kin w marcu 2015.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane według bazy filmowej The Internet Movie Database (IMDb). Niektóre ze źródeł informacji za budżet filmu podają dziewiętnaście milionów dolarów.
  2. Piątek, trzynastego w bazie filmweb.pl
  3. Ryan Stewart (2008-11-28). Friday the 13th: The Producers. SuicideGirls.com. Dodano: 15 lutego 2009 r. (ang.)
  4. Ryan Rotten (2008-10-30). On the set of "Friday the 13th". Shock Till You Drop. Dodano: 16 lutego 2009 r. (ang.)
  5. Na podstawie wypowiedzi internautów na temat serii Piątek, trzynastego i jej poszczególnych filmów.
  6. Jonathan Liebesman Directing Friday the 13th Remake. The Hollywood Reporter. Dodano: 16 stycznia 2009 r. (ang.)
  7. Źródło: Piątek, trzynastego według anglojęzycznej Wikipedii (sekcja casting).
  8. "Daily Box Office Calender". Box Office Mojo. Dodano: 15 lutego 2009 r. (ang.)
  9. Seria Piątek, trzynastego. Box Office Mojo. Dodano: 15 stycznia 2009 r. (ang.)
  10. Top opening weekends by MPAA ratings. Box Office Mojo. Dodano: 18 lutego 2009 r (ang.)
  11. 50 najbardziej oczekiwanych filmów 2009 roku. Stopklatka.pl. Dodano: 15 stycznia 2009 r.
  12. Światowy box office filmu. Box Office Mojo. Dodano: 18 lutego 2009 r. (ang.)
  13. Frank Segers (2009-02-15). Benjamin Button' stays on top overseas. The Hollywood Reporter. Dodano: 18 lutego 2009 r. (ang.)
  14. Friday the 13th Part 2 (2010) – forum. Bloody Disgusting. Dodano: 26 lutego 2009 r. (ang.)
  15. Friday the 13th Part 2 (2010). Bloody Disgusting. Dodano: 26 lutego 2009 r. (ang.)
  16. Untitled Friday the 13th Sequel Project (2011) według bazy Internet Movie Database (IMDb) (ang.)