Pięciornik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pięciornik
Morfologia gatunku typowego – pięciornika rozłogowego
Morfologia gatunku typowego
pięciornika rozłogowego
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad naczyniowe
Klad nasienne
Klad okrytonasienne
Klad klad różowych
Klad Fabidae
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj pięciornik
Nazwa systematyczna
Potentilla L.
Sp. Pl. 495. 1753
Typ nomenklatoryczny
Potentilla reptans L.[2]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat pięciornika krwistego
Pięciornik rozłogowy
Pięciornik gęsi
Pięciornik krzewiasty

Pięciornik (Potentilla L.) – rodzaj roślin należących do rodziny różowatych. Należy do niego 300-500 gatunków (w zależności od ujęcia taksonomicznego), szeroko rozprzestrzenionych na świecie, głównie w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. W Europie występuje 75 gatunków[3], z czego w Polsce spotykanych jest 30 w stanie dzikim i dalszych kilka gatunków zawleczonych i dziczejących[4]. Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne, dwuletnie, byliny lub krzewy o sezonowym ulistnieniu[5]. Nie przekraczają 1 m wysokości[3]. Pędy bywają płożące, podnoszące się lub prosto wzniesione. Byliny mają łuskowate kłącze[6].
Liście
Skrętoległe i zazwyczaj owłosione. Złożone pierzasto lub dłoniasto, składają się z trzech, pięciu lub większej liczby ząbkowanych na brzegu listków[3]. Przylistki przyrośnięte są do ogonka liściowego[6].
Kwiaty
Pojedyncze lub zebrane w kwiatostany zwykle wierzchotkowate. Kwiaty zwykle są obupłciowe. Od zewnątrz pierwszy okółek tworzy podobny do kielicha kieliszek, nad którym znajduje się kielich. Działek jest 5 zarówno w kielichu jak i w kieliszku. Wolne płatki korony są zazwyczaj żółte, rzadziej białe lub różowe, jest ich także 5. Wszystkie są równej długości, na szczycie zaokrąglone. Pręcików jest od 10 do 30. Zalążnia jest górna, składa się z wielu owocolistków i znamion[3][6].
Owoce
Liczne, suche, jednonasienne niełupki (owoc zbiorowy) otoczone trwałymi działkami kielicha[3][6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[2]

Pentaphylloides Duhamel du Monceau, Pentaphyllum J. Hill, Quinquefolium Séguier

Homonimy taksonomiczne[2]

Potentilla Adanson = Tormentilla L.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należący do podplemienia Potentillinae, plemienia Potentilleae, podrodziny Rosoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[7][1].

Pozycja systematyczna według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Rchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.), podrodzina Potentilloideae (Juss.) Sweet, plemię Potentilleae Sweet, podplemię Potentilloideae J. Presl, rodzaj pięciornik (Potentilla L.)[8].

Gatunki flory Polski[4]
Gatunki uprawiane (wybór)[10]

W różnych źródłach do rodzaju pięciornik zaliczany jest także siedmiopalecznik błotny, wówczas pod nazwą Potentilla palustris (L.) Scop. (takie ujęcie znajduje się we Flora Europaea Germplasm Resources Information Network (GRIN)[11] oraz Integrated Taxonomic Information System[12] uznają ten gatunek za przedstawiciela odrębnego rodzaju Comarum i podają pod nazwą naukową Comarum palustre L.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-10].
  2. 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 138. ISBN 0333748905.
  4. 4,0 4,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Li Chaoluan (Li Chao-luang); Hiroshi Ikeda, Hideaki Ohba: Potentilla. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-06-06].
  7. D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson, C. S. Campbell. Phylogeny and classification of Rosaceae. „Plant Systematics and Evolution”. 266, s. 5-43, 2007. doi:10.1007/s00606-007-0539-9. 
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Potentilla (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-22].
  9. B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
  10. zbiorowe: A-Z encyklopedia. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
  11. Germplasm Resources Information Network (GRIN) Taxon: Comarum palustre L.
  12. Integrated Taxonomic Information System (ang.). [dostęp 2010-02-12].