Pieśń słoneczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieśń słoneczna
Canticum Fratris Solis
Autor Franciszek z Asyżu
Miejsce wydania Włochy
Język łaciński
Data I wyd. XIII w.
Tematyka religijna
Typ utworu hymn
Data I wyd. polskiego XVII w.
Przekład anonim

Pieśń słoneczna, także Pochwała stworzeńkantyk religijny z XIII wieku, najstarszy zabytek poezji w języku włoskim, modlitwa przypisywana św. Franciszkowi z Asyżu.

Autorstwo i okoliczności powstania[edytuj | edytuj kod]

Autorstwo św. Franciszka z Asyżu potwierdzają pisma bł. Tomasza z Celano i św. Bonawentury z Bagnoregio[1]. Podstawowe świadectwo autentyczności znajduje się w Kodeksie asysykim z XIII wieku, w którym nad Pieśnią słoneczną kopista umieścił incipit: „Zaczynają się pochwały stworzeń, które błogosławiony Franciszek ułożył na chwałę i cześć Boga, kiedy był chory u św. Damiana”. W jednym z kodeksów z XIV wieku znajduje się informacja, iż kantyk powstał w pałacu biskupa asyskiego podczas choroby. Istnieją teorie dotyczące późniejszych dodatków do pierwotnego dziełka, które nie miało zawierać strofy o „pokoju” i „śmierci”[2].

Pochwała stworzeń została ułożona na dwa lata przed śmiercią Franciszka, między zimą a wiosną 1225[3].

Treść[edytuj | edytuj kod]

Brat Wiatr, mozaika w Rzymie, Kuria generalna franciszkanów

Autor pieśni znalazł inspiracje w Biblii, szczególnie w tzw. Pieśni trzech młodzieńców w piecu ognistym[4]. W odróżnieniu od tekstu biblijnego Franciszek brata się ze stworzeniami i żywiołami, nazywając ich „braćmi” i „siostrami”. Braterstwo to dalekie jest jednak od antropomorfizmów. Jedność stworzeń wynika w kantyku Franciszka z odniesienia do wspólnego źródła pochodzenia, jakim jest Stworzyciel. Żywioły tracą w tym świetle swój niszczycielski charakter. Nie jest to świat odrealniony, ale taki, jaki był u zarania dziejów, jaki byłby bez piętna grzechu. Franciszka nie jest w stanie przerazić nawet śmierć. Nawet ona nie może uczynić żadnej krzywdy. Pieśń ta jest śpiewem człowieka uduchowionego, mistyka, w którym ucichły wszelkie konflikty, który zjednoczony jest z całym stworzeniem w oddawaniu czci i chwały Bogu[5].

Kantyk jest hymnem pochwalnym, w którym wyrażona zostaje pochwała Stwórcy poprzez dostrzeżenie piękna jego stworzeń. Autor przedstawił w nim pozytywny obraz natury, która jest odbiciem piękna i harmonii Boga. W następującej kolejności wymienione zostają elementy natury, żywioły i inne stworzenia: Słońce, Księżyc z gwiazdami, wiatr, powietrze, aura, woda, ogień, Ziemia, przebaczający, śmierć.

Cytaty biblijne[edytuj | edytuj kod]

W tekście Pieśni słonecznej znalazł się szereg cytatów biblijnych, zarówno ze Starego jak i z Nowego Testamantu. W wersecie 1. znajduje się wyliczenie przynależnych Bogu aktów czy sposobów oddania czci zaczerpnięte z Apokalipsy świętego Jana - cytat z rozdz. 4 wesety 9 i 11. W wersecie 3. Kantyku zacytowana została starotestamentalna Księga Tobiasza − rozdz. 8 werset 5. W kolejnych wersetach Franciszkowego teksty znajdują się na przemian cytaty z Księgi Daniela i Księgi Psalmów. I tak mamy odpowiednio: werset 5. Kantyku − Ps 148,3; werset 6 − Dn 3,64−65 i Ps 103,13−14; werset 7 − Ps 148,4−5; werset 8 − Dn 3,66 i Ps 77,14; werset 9 − Dn 3,74 i Ps 103,13-14. W wersetach 10. i 11. znajdujemy odwołania do Ewangelii Mateusza − Mt 6,12 oraz Mt 5,10. W 13. wersecie Kantyku ponownie pojawiają się zapożyczenia z Apokalipsy − Ap 2,11 oraz 20,6. Ostatnie odniesienie biblijne znajduje się w końcowym wersecie 14. i jest to cytat z Księgi Daniela − Dn 3,85[6].

Tekst i tłumaczenie[edytuj | edytuj kod]

Brat Ogień, płaskorzeźba w Rzymie, Kuria generalna franciszkanów
Pieśń słoneczna, mozaika we Frankfurcie, Liebfrauenkirche, 1979

Oryginalny tekst w dialekcie umbryjskim:
1Altissimu, onnipotente bon Signore,
Tue so le laude, la gloria e l'honore et onne benedictione.

2Ad Te solo, Altissimo, se konfano,
et nullu homo ène dignu te mentouare.

3Laudato sie, mi Signore cum tucte le Tue creature,
spetialmente messor lo frate Sole,
lo qual è iorno, et allumini noi per lui.
4Et ellu è bellu e radiante cum grande splendore:
de Te, Altissimo, porta significatione.

5Laudato si, mi Signore, per sora Luna e le stelle:
in celu l'ài formate clarite et pretiose et belle.

6Laudato si, mi Signore, per frate Uento
et per aere et nubilo et sereno et onne tempo,
per lo quale, a le Tue creature dài sustentamento.

7Laudato si, mi Signore, per sor'Acqua,
la quale è multo utile et humile et pretiosa et casta.

8Laudato si, mi Signore, per frate Focu,
per lo quale ennallumini la nocte:
ed ello è bello et iucundo et robustoso et forte.

9Laudato si, mi Signore, per sora nostra matre Terra,
la quale ne sustenta et gouerna,
et produce diuersi fructi con coloriti fior et herba.

10Laudato si, mi Signore, per quelli ke perdonano per lo Tuo amore
et sostengono infirmitate et tribulatione.

11Beati quelli ke 'l sosterranno in pace,
ka da Te, Altissimo, sirano incoronati.

12Laudato si mi Signore, per sora nostra Morte corporale,
da la quale nullu homo uiuente pò skappare:
guai a quelli ke morrano ne le peccata mortali;
13beati quelli ke trouarà ne le Tue sanctissime uoluntati,
ka la morte secunda no 'l farrà male.

14Laudate et benedicete mi Signore et rengratiate
e seruiteli cum grande humilitate.

Tłumaczenie polskie:

Siostra Woda, mozaika w Rzymie, Kuria generalna franciszkanów

1Najwyższy, wszechmocny i dobry Panie,
Twoje są uwielbienie, chwała, cześć i wszelkie błogosławieństwo.

2Tylko Tobie, o Najwyższy, one przynależą,
I żaden śmiertelnik nie jest godzien wymieniać Twojego imienia.

3Pochwalony bądź, mój Panie, ze wszystkimi Twymi stworzeniami,
nade wszystko z panem bratem Słońcem,
bo jest on lampą dnia i nim rozświetlasz naszą drogę.
4Jakże on piękny, promieniejący i pełen blasku.
O Tobie, o Najwyższy, daje nam wyobrażenie.

5Pochwalony bądź, mój Panie, przez siostrę Księżyc i gwiazdy:
stworzyłeś je na niebie, jasne, cenne i piękne.

6Pochwalony bądź, mój Panie, przez brata Wiatr
i przez powietrze, słotę, spiekotę i każdą pogodę,
którymi wspierasz wszystkie Twe stworzenia.

7Pochwalony bądź, mój Panie, przez siostrę Wodę,
która jest bardzo użyteczna, i pokorna, i czysta.

8Pochwalony bądź, mój Panie, przez brata Ogień,
który rozświetla mroki nocy:
piękny on, radosny, nieprzejednany i silny.

9Pochwalony bądź, mój Panie, przez matkę naszą Ziemię,
która nas żywi i utrzymuje,
wydając wszelki owoc, barwne kwiaty i zioła.

10Pochwalony bądź, mój Panie, przez tych, którzy z miłości do Ciebie przebaczają,
znosząc chorobę i niepowodzenia.

11Błogosławieni, którzy zniosą je w pokoju,
bo przez Ciebie, o Najwyższy, zostaną nagrodzeni.

12Pochwalony bądź, mój Panie, przez siostrę naszą Śmierć cielesną,
przed którą nikt z żyjących ujść nie może:
biada umierającym w grzechu ciężkim;
13błogosławieni, których zastaniesz, pełniących Twą najświętszą wolę,
śmierć druga nie uczyni im żadnej szkody.

14Chwalcie i błogosławcie mojego Pana i dzięki mu składajcie,
służcie mu w wielkiej pokorze.

Kodykologia[edytuj | edytuj kod]

Oryginalne strony Kodeksu 338 ze zbiorów historycznych Biblioteki Miejskiej w Asyżu, pochodzącego z Sacro Convento z tekstem Pieśni słonecznej:

Przypisy

  1. Odpowiednio Życiorys pierwszy 80 oraz Życiorys drugi 213 i Legenda większa IX,1.
  2. Pisma św. Franciszka z Asyżu. Kajetan Ambrożkiewicz OFMCap. (tłum.). Wyd. 3. Warszawa: Ojcowie Kapucyni, 1990, s. 226–231.
  3. Carlo Paolazzi: Pieśń słoneczna. W: Pisma św. Franciszka z Asyżu. Teksty łacińskie i starowłoskie w polskim przekładzie. Kraków: Bratni Zew, 2009, s. 230–233. ISBN 978-83-7485-107-4.
  4. Por. Dn 3, 51–90.
  5. Éloi Leclerc OFM: Pieśń, kantyk. W: Ernesto Caroli OFM: Leksykon duchowości franciszkańskiej. Czesław Gniecki OFM (tłum. hasła). Kraków-Warszawa: Wydawnictwo m, 2006, s. 1161–1162. ISBN 83-7221-766-1.
  6. Fabrizio Filiberti: Radici bibliche del Cantico delle creature (wł.). www.bicudi.net. [dostęp 2011-04-23].