Piegża zwyczajna

Piegża zwyczajna
Sylvia curruca
(Linnaeus, 1758)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Nadrząd	neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	pokrzewkowate
Rodzaj	Sylvia
Gatunek	piegża zwyczajna
Kategoria zagrożenia (CzKGZ)
najmniejszej troski
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło piegża w Wikisłowniku

Piegża zwyczajna, gajówka piegża, pokrzewka piegża (Sylvia curruca) – mały ptak wędrowny z rodziny pokrzewkowatych.

Występowanie

Zamieszkuje Europę bez jej części zachodnich i południowych (tzn. zachodniej Francji i Półwyspu Iberyjskiego, dużej części Apeninów, północnej Skandynawii i północnych krańców Wielkiej Brytanii) oraz poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego, oraz zachodnią i środkową Azję (zasięg sięga Mongolii i wschodniej Syberii). Przeloty w kwietniu - maju i sierpniu - wrześniu. Wędruje na dalekie odległości zimując w środkowej Afryce na południe od Sahary, na Półwyspie Arabskim i na subkontynencie indyjskim. Wyróżnia się 4 podgatunki.

W Polsce nieliczny (lokalnie średnio liczny) ptak lęgowy, widywany od kwietnia do października. Piegże spotyka się w całym kraju, choć w górach dochodzi od 1500 m n.p.m. W Europie Środkowej to pospolity ptak lęgowy - połowa jej populacji występuje w Niemczech.

Charakterystyka

Cechy gatunku

Niewielka pokrzewka o smukłej sylwetce, bardzo podobna do cierniówki, choć mniejsza i z krótszym ogonem oraz bez rdzawoczerwnego odcienia na skrzydle. Obie płci ubarwione niemal jednakowo, u samców jedynie nieco bardziej intensywne barwy, ale trudno to rozróżnić w terenie. Wierzch ciała i skrzydła intensywnie brązowoszare, spód brudnobiały z różowym nalotem. Drugorzędowe lotki mają jasne obrzeżenia, które tworzą jaśniejsze pole na skrzydle. Ogon szarobrązowy z białymi brzegami. Głowa popielata z ciemnoszarymi policzkami i pokrywami usznymi (tworzy to słabo skontrastowaną maskę), przez oko przechodzi ciemnoszara smuga, podgardle prawie białe. Nogi są niebieskawe lub ołowiowoszare.

Piegża w jednym z hinduskich parków narodowych

Wymiary średnie

To jedna z najmniejszych pokrzewek. Jest mniejsza od wróbla.

długość ciała

ok. 12-14 cm

rozpiętość skrzydeł

19 cm

Masa ciała

ok. 11-13 g

Śpiew

Samiec wykonuje swą pieść dwuetapowo - to charakterystyczna dla gatunku monotonna rytmiczna piosenka. Zaczyna od bardzo cichego, szczebiotliwego wstępu (słyszanego jedynie z bliska), po czym w części głównej wydaje głośny, twardy trel, który może przypominać nieco klekotanie lub bulgotanie. To zwykle po niej można dowiedzieć się o ich obecności.
Oprócz ostrego kląskania wydają też ostre "tak".

Zachowanie

W przeciwieństwie do innych pokrzewek, piegże są mało płochliwe i słabo reagują na widok człowieka, który zbliża się do ich gniazda.

Biotop

Piegże są jednymi z najmniejszych pokrzewek

W krajobrazie otwartym większe skupiska krzewów rosnących pod wysokimi drzewami w pobliżu polnych dróg, parki (również śródmiejskie, gdzie może być bardzo liczna), sady, cmentarze, ogrody, zadrzewienia śródpolne, wrzosowiska, nasypy z wrzosami. Unika większych kompleksów leśnych, zwykle widuje się je na ich skraju lub w młodych uprawach leśnych (przeważnie iglastych). Często widywana w pobliżu osad ludzkich, co oznajmuje nieskomplikowanym klekotem. W Alpach zasiedla lasy górskie po pas kosodrzewiny.

Okres lęgowy

Piegże wracają na swoje tereny lęgowe wcześniej niż inne pokrzewki, bo przeważnie już w drugiej połowie kwietnia (niektóre w maju). Lęgi trwają od maja do lipca. Obserwacje dowiodły, że samce przylatują o dzień wcześniej niż ich partnerki, po to by zająć terytoria lęgowe.

Gniazdo

Ulokowane we wnętrzu zwartego, gęstego krzewu lub żywopłotu, na wysokości 6-120 cm nad ziemią, dobrze osłonięte. Budowane przez oba ptaki w parze (co typowe u pokrzewek) przyjmuje wyraźnie mniejsze rozmiary niż konstrukcje lęgowe innych gatunków pokrzewek. Składa się z suchych łodyg i liści traw. Budowla jest jednak bardzo słabej budowy, przejrzysta, toteż zewnętrzne warstwy ptaki pokrywają często pajęczynami. W wyściółce znajduje się trochę trawy i włosia.

Jaja

Piegże nie są tak płochliwe jak inne pokrzewki

Przeważnie dwa lęgi w roku, z czego pierwszy około połowy maja, a następny pod koniec czerwca. Składa 4-6 jaj o średnich wymiarach 16,5x12,5 mm, białych bądź z lekkim odcieniem brązowym i nielicznymi dość dużymi brązowymi lub szarobrązowymi plamami - tworzą one mały pierścień wokół tępego bieguna jaja.

Wysiadywanie

Od złożenia ostatniego lub przedostatniego jaja trwa 11-13 dni. W czynności tej biorą udział oboje rodzice. Ptaki często wysiadują jajo kukułki. Pisklęta opuszczają gniazdo po 10-14 dniach. Rozpoznaje się je po pomarańczowo zabarwionym wnętrzu paszczy i dwóch niewyraźnych szarych plamach na języku. Dorosłe ptaki karmią swe młode jeszcze przez pewien czas po wylocie (około 3 tygodnie) w pobliżu gniazda. Odloty na zimowiska przypadają we wrześniu i październiku, kiedy to ptaki kierują się do południowej Europy i północnej Afryki.

Pożywienie

Latem prawie wyłącznie drobne owady, ich larwy i poczwarki oraz inne bezkręgowce, jesienią również jagody, preferują najbardziej czarny bez.

Ochrona

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Podobnie jak gajówki tak i środkowoeuropejskie piegże nie wykazują długoterminowych zmian w liczebności populacji. Wynika to z tego, że zimują za strefą Sahelu i nie cierpią na susze tam występujące, co chroni je przed większym wymieraniem.

Bibliografia

• Karel Štastný: Ptaki śpiewające. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", 1993. ISBN 83-70663-80-X. 
• Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3. 

Zobacz też

• ptaki Polski