Pieniążkówka gładkotrzonowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieniążkówka gładkotrzonowa
Pieniążkówka gładkotrzonowa: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Physalacriaceae
Rodzaj Hymenopellis
Gatunek pieniążkówka gładkotrzonowa
Nazwa systematyczna
Hymenopellis radicata (Relhan) R.H. Petersen
Nova Hedwigia, Beih. 137: 202 (2010)
Pieniążkówka gładkotrzonowa: drugie zdjęcie
Hymenopellis radicata G9.JPG
Hymenopellis radicata G9 (1).JPG
Hymenopellis radicata a1 (3).JPG

Pieniążkówka gładkotrzonowa (Hymenopellis radicata ((Relhan) R.H. Petersen) – gatunek grzybów z rodziny Physalacriaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w taksonomii: Physalacriaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten opisany został przez Relhana w pracy Fl. cantab., Suppl.: 28 (1786) jako Agaricus radicatus, później przez różnych mykologów zaliczany był do rodzajów Collybia, Mucidula, Gymnopus, Oudemansiella, Xerula. W 2010 przez R.H. Petersena zaliczony został do nowo utworzonego rodzaju Hymenopellis[2]. Gatunek Hymenopellis radicata ma około 50 synonimów naukowych. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus radicatus Relhan, 1786
  • Collybia napipes Sacc. 1887
  • Collybia radicans P. Kumm. 1871
  • Gymnopus radicatus (Relhan) Gray 1821
  • Oudemansiella radicata (Relhan) Singer 1936
  • Xerula radicata (Relhan) Dörfelt 1975

Polską nazwę nadał mu Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako pieniążkówka korzeniasta i monetka korzeniasta[3]. Po przeniesieniu tego gatunku do rodzaju Hymenopellis wszystkie nazwy polskie stały się jednak niespójne z nową nazwą naukową.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 4-12 cm, u młodych owocników dzwonkowaty, później płaskołukowaty, w końcu płaski. W środku posiada zazwyczaj tępy garb. Powierzchnia gładka, w czasie wilgotnej pogody błyszcząca i lepka, w czasie suchej wysychająca. Często charakterystycznie pomarszczona. Błyszczący, barwy ochrowej, żółtobrązowej, żółtosiwej. Skórka daje się łatwo ściągnąć[4][5].

Blaszki

Rzadkie, różnej długości, przy trzonie zaokrąglone lub wykrojone ząbkiem, barwy białej[5].

Trzon

Wysokość 10-20 cm, grubość 5-12 mm. Walcowaty, w dolnej części zazwyczaj zgrubiały, u młodych owocników pełny, u starszych rurkowaty. Wydłużona, cieńsza korzeniasta część podziemna, o długości dochodzącej do 30 cm, posiadająca skręcone włókna. Powierzchnia gładka, delikatnie podłużnie karbowana, biaława, dołem brązowawa[4].

Miąższ

Kruchy, biały, niezmieniający barwy po uszkodzeniu. Smak łagodny, zapach niewyraźny[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały. Zarodniki szeroko elipsoidalne, wydłużone, gładkie, o rozmiarach 15-18 × 8-10 µm. Cheilocystydy maczugowate, wybrzuszone, o rozmiarach 60-110 × 12-35 µm. Pleurocystydy szeroko maczugowate, szeroko zaokrąglone, o obciętych wierzchołkach i rozmiarach 60-120 × 22-35 µm[6]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Najwięcej stanowisk odnotowano w Europie, Australii i USA. Podano występowanie także w Japonii, Algierii i Turcji[7] W Polsce gatunek pospolity[3].

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, w parkach, ogrodach botanicznych, przy drogach na próchniejących podziemnych korzeniach, próchniejących pniakach i drewnie przykrytym ziemią, szczególnie często na bukach, dębach, grabach, topoli osice. Owocniki wytwarza od czerwca do listopada[3]. Szczególnie pospolity jest w lasach bukowych[6].

Saprotrof[3], grzyb jadalny, ale o małej wartości[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 Dr Giuseppe Mazza. Hymenopellis radicata. [dostęp 2014-03-09].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-04-08].