Pieniążkówka gładkotrzonowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieniążkówka gładkotrzonowa
Xerula radicata 2011-08-06w.JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Physalacriaceae
Rodzaj Hymenopellis
Gatunek pieniążkówka gładkotrzonowa
Nazwa systematyczna
Hymenopellis radicata (Relhan) R.H. Petersen
Nova Hedwigia, Beih. 137: 202 (2010)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Charakterystycznie pomarszczony kapelusz
Blaszki i trzon

Pieniążkówka gładkotrzonowa (Hymenopellis radicata ((Relhan) R.H. Petersen) – gatunek grzybów z rodziny Physalacriaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w taksonomii: Physalacriaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten opisany został przez Relhana w pracy Fl. cantab., Suppl.: 28 (1786) jako Agaricus radicatus, później przez różnych mykologów zaliczany był do rodzajów Collybia, Mucidula, Gymnopus, Oudemansiella, Xerula. W 2010 przez R.H. Petersena zaliczony został do nowo utworzonego rodzaju Hymenopellis[2]. Gatunek Hymenopellis radicata ma około 50 synonimów naukowych. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus radicatus Relhan, 1786
  • Collybia napipes Sacc. 1887
  • Collybia radicans P. Kumm. 1871
  • Gymnopus radicatus (Relhan) Gray 1821
  • Oudemansiella radicata (Relhan) Singer 1936
  • Xerula radicata (Relhan) Dörfelt 1975

Polską nazwę nadał mu Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako pieniążkówka korzeniasta i monetka korzeniasta[3]. Po przeniesieniu tego gatunku do rodzaju Hymenopellis wszystkie nazwy polskie stały się jednak niespójne z nową nazwą naukową.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 4-12 cm, u młodych owocników dzwonkowaty, później płaskołukowaty, w końcu płaski. W środku posiada zazwyczaj tępy garb. Powierzchnia gładka, w czasie wilgotnej pogody błyszcząca i lepka, w czasie suchej wysychająca. Często charakterystycznie pomarszczona. Błyszczący, barwy ochrowej, żółtobrązowej, żółtosiwej. Skórka daje się łatwo ściągnąć[4][5].

Blaszki

Rzadkie, różnej długości, przy trzonie zaokrąglone lub wykrojone ząbkiem, barwy białej[5].

Trzon

Wysokość 10-20 cm, grubość 5-12 mm. Walcowaty, w dolnej części zazwyczaj zgrubiały, u młodych owocników pełny, u starszych rurkowaty. Wydłużona, cieńsza korzeniasta część podziemna, o długości dochodzącej do 30 cm, posiadająca skręcone włókna. Powierzchnia gładka, delikatnie podłużnie karbowana, biaława, dołem brązowawa[4].

Miąższ

Kruchy, biały, niezmieniający barwy po uszkodzeniu. Smak łagodny, zapach niewyraźny[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały. Zarodniki szeroko elipsoidalne, wydłużone, gładkie, o rozmiarach 15-18 × 8-10 µm. Cheilocystydy maczugowate, wybrzuszone, o rozmiarach 60-110 × 12-35 µm. Pleurocystydy szeroko maczugowate, szeroko zaokrąglone, o obciętych wierzchołkach i rozmiarach 60-120 × 22-35 µm[6]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Polsce gatunek pospolity. Występuje w lasach liściastych i mieszanych, w parkach, ogrodach botanicznych, przy drogach. Rośnie na próchniejących podziemnych korzeniach, próchniejących pniakach i drewnie przykrytym ziemią, szczególnie często na bukach, dębach, grabach, topoli osice. Owocniki wytwarza od czerwca do listopada[3]. Szczególnie pospolity jest w lasach bukowych[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[3], grzyb jadalny, ale o małej wartości[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 Dr Giuseppe Mazza. Hymenopellis radicata. [dostęp 2014-03-09].