Pieprznik jadalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pieprznik jadalny
Cantharellus cibarius 20090717-02.jpg
Systematyka[1]
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa Agaricomycetes
Rząd pieprznikowce
Rodzina pieprznikowate
Rodzaj pieprznik
Gatunek pieprznik jadalny
Nazwa systematyczna
Cantharellus cibarius Fr.[2]
Syst. mycol. (Lundae) 1: 318 (1821)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Listewki na owocniku
Podobny gatunek: pieprznik ametystowy
Podobny gatunek: pieprznik pomarańczowy
Podobny gatunek: lisówka pomarańczowa

Pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius Fr.) – gatunek grzybów z rodziny pieprznikowatych. Nazwy regionalne: kurka, kurek, kurza nóżka, kurza stopka, kurzajka, lisica, liszka, pieprzyk i inne[3]. W niektórych atlasach grzybów opisywany jest jako oddzielny gatunek pieprznik blady (Cantharellus pallens Pilát)[4], który według aktualnych ustaleń taksonomicznych jest synonimem pieprznika jadalnego[2].

Morfologia [edytuj]

Pieprznik jadalny zaliczany jest do tzw. grzybów wielkoowocnikowych. Część podziemna plechy, grzybnia, jest najczęściej niewidoczna, natomiast owocniki z podstawkami wykształcającymi zarodniki wyrastają ponad warstwę mchów na dnie lasu[5].

Kapelusz 
Średnicy 1-10 (do 12) cm. U młodych owocników guzikowaty, okrągłego kształtu, później wypukły z podwiniętym brzegiem, a u starszych okazów rozpostarty, lejkowaty i nieregularny. Barwy jasnożółtej do pomarańczowożółtej. Powierzchnia gładka, matowa[6].
Hymenofor 
W formie nieregularnie i widlasto rozgałęzionych, grubych listewek daleko zbiegających na trzon. Mają taką samą barwę jak kapelusz. Często połączone są anastomozami[6][5].
Trzon 
Długości 3-6 cm, średnicy do 2,5 cm. Barwy kapelusza, często o jaśniejszym odcieniu. Podstawa zwężona, powyżej szerszy i łagodnie przechodzący w kapelusz. Pełny, twardy i często wygięty[6].
Miąższ 
Barwy białej lub bladożółtej, o zwartej konsystencji, łamliwy, włóknisty w trzonie. Zapach owocowy, korzenny, nieco pieprzowy. Smak łagodny, kwaskowaty lub lekko ostry[6].
Wysyp zarodników
Białawy, żółtawy lub jasnoochrowożółty. Zarodniki o wymiarach 7-11×4-6,5 µm., bezbarwne, o elipsoidalnym kształcie, gładkie[5].

Występowanie [edytuj]

Gatunek mikoryzowy występujący na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego, a także w Australii. W Polsce jest pospolity i należy do najczęściej występujących grzybów leśnych[3]. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, często na piaszczystych, kwaśnych glebach. Często pod świerkami pośród mchów[7]. W niektórych rejonach Europy jednak zanika[8]. Coraz rzadszy, wskutek kwaśnych deszczów jest np. w Niemczech. Długookresowe badania naukowe prowadzone w Holandii wykazały, że na jego liczebność nie wpływa zbieranie jego owocników przez grzybiarzy; na regularnie przez grzybiarzy i od dawna penetrowanych obszarach leśnych była ona tak sama, jak na kontrolnych, nie odwiedzanych przez grzybiarzy siedliskach[9].

Znaczenie [edytuj]

Grzyb jadalny. Dotychczasowe próby uprawy tego gatunku zakończyły się niepowodzeniem[6]. Pieprznik jadalny dopuszczony jest w Unii Europejskiej do obrotu handlowego i eksportu, jego kod w systemie Nomenklatury Scalonej (CN) to 0709 59 10, a określony został jako towar wrażliwy (S)[10].

Pieprznik jadalny ceniony jest ze względu na aromat, smak oraz twardość i chrupkość owocników. Do spożycia zaleca się młode, zdrowe owocniki, które można przyrządzać na wiele sposobów[11]. Smażenie kurek powinno trwać krótko, ponieważ w innym wypadku mocno twardnieją[12]. Marynowane ustępują walorami smakowymi kilku innym popularnym gatunkom grzybów jadalnych, przy tym do przetworów tego rodzaju zaleca się stosować same kapelusze z krótko odciętym trzonem. Kurki duszone i konserwowane dobrze jest mieszać z grzybami zawierającymi duże ilości śluzów (podgrzybkami, opieńkami, maślakami). Ponieważ kurki po suszeniu nie mają atrakcyjnego wyglądu, wskazane jest dosuszenie ich do kruchości i zmielenie na mączkę grzybową. Mączka traci jednak szybciej aromat i szybko bywa atakowana przez molowate[11].

Synonimy [edytuj]

  • Agaricus alectorolophoides Schaeff., 1774
  • Agaricus chantarellus L., 1753
  • Agaricus chantarellus Bolton, 1788
  • Alectorolophoides cibarius Fr., 1909
  • Cantharellus alborufescens (Malençon) Papetti & S. Alberti, 1999
  • Cantharellus cibarius f. neglectus M. Souché, 1904
  • Cantharellus cibarius subsp. flavipes R. Heim, 1960
  • Cantharellus cibarius subsp. nanus R. Heim, 1960
  • Cantharellus cibarius subsp. umbrinus R. Heim, 1960
  • Cantharellus cibarius var. albidus Maire, 1937
  • Cantharellus cibarius var. alborufescens Malençon, 1975
  • Cantharellus cibarius var. albus Fr., 1937
  • Cantharellus cibarius var. bicolor Maire (1937
  • Cantharellus cibarius var. cibarius Fr., 1821)
  • Cantharellus cibarius var. flavipes (R. Heim) Corner, 1966
  • Cantharellus cibarius var. flavipes R. Heim ex Eyssart. & Buyck, 2000
  • Cantharellus cibarius var. nanus (R. Heim) Corner, 1966
  • Cantharellus cibarius var. neglectus (M. Souché) Sacc., 1905
  • Cantharellus cibarius var. pallidus R. Schulz (1924
  • Cantharellus cibarius var. salmoneus L. Corb., 1929)
  • Cantharellus cibarius var. umbrinus (R. Heim) Corner, 1966
  • Cantharellus edulis Sacc., 1916
  • Cantharellus neglectus (M. Souché) Eyssart. & Buyck, 2000
  • Cantharellus pallens Pilát, 1959
  • Cantharellus rufipes Gillet, 1874
  • Cantharellus vulgaris Gray, 1821
  • Chanterel alectorolophoides (Schaeff.) Murrill, 1910
  • Chanterel chantarellus (L.) Murrill (1910)
  • Craterellus cibarius (Fr.) Quél., 1888
  • Merulius alectorolophoides (Schaeff.) J.F. Gmel., 1792
  • Merulius chantarellus (L.) Scop., 1772
  • Merulius cibarius (Fr.) Westend., 1857

(na podstawie Species Fungorum[2])

Gatunki podobne [edytuj]

  • Pieprznik ametystowy (Cantharellus amethysteus), którego kapelusz pokryty jest filcowatymi, fioletowymi łuseczkami (zwłaszcza u młodych egzemplarzy). Występuje głównie w górach pod bukami i jest rzadki[5].
  • Pieprznik pomarańczowy (Cantharellus friesii). Jest intensywnie pomarańczowy i rośnie tylko w buczynach[4].
  • Lisówka pomarańczowa (Hygrophoropsis aurantiaca), różniąca się przede wszystkim blaszkowatymi, cienkimi i gęstymi blaszkami oraz ciemniejszą, pomarańczową barwą owocników[5].

Pomylenie pieprznika jadalnego z którymkolwiek z innych gatunków pieprzników z punktu widzenia grzybiarzy nie ma znaczenia, gdyż wszystkie one są jadalne[3][4]. Łatwo jednak pomylić go z lisówką pomarańczową, która według niektórych autorów jest niejadalna[5], według innych trująca[4].

Przypisy

  1. ↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 24 maja 2013].
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 CABI Bioscience Databases (ang.). [dostęp 2012-08-26].
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 28. ISBN 8370730841.
  7. ↑ Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 178. ISBN 8370730841.
  8. ↑ Marcus Flück: Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "DELTA W-Z", s. 354. ISBN 8371753373.
  9. ↑ Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  10. ↑ Wniosek dotyczący ROZPORZĄDZENIA RADY wprowadzającego plan ogólnych preferencji taryfowych.
  11. ↑ 11,0 11,1 Robert Miernik: Przetwory z płodów leśnych. Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze, 1989, s. 48-57. ISBN 8320907276.
  12. ↑ Elżbieta Wieteska (red.): Kuchnia polska. Warszawa: Bertelsmann Media, 1997, s. 156. ISBN 8371294875.
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pieprznik_jadalny&oldid=36391112”