Pierieswiet (1901)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pierieswiet (Пересвет)
"Pierieswiet" w 1901
"Pierieswiet" w 1901
Historia
Stocznia Zakłady Bałtyckie, Petersburg Rosja
Położenie stępki 9 (22) listopada 1895
Wodowanie 7 (20) maja 1898
 Carski WMF
Nazwa "Pierieswiet"
Wejście do służby wrzesień/październik 1901
Wycofanie ze służby 7 grudnia 1904
 Nippon Kaigun
Nazwa "Sagami"
Wejście do służby 22 sierpnia 1905
Wycofanie ze służby 4 kwietnia 1916
 Carski WMF
Nazwa "Pierieswiet"
Wejście do służby 4 kwietnia 1916
Los okrętu zatonął 4 stycznia 1917 na minach
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność projektowa: 12 674 t
pełna: 14 790 t
Długość 132,4 m
Szerokość 21,8 m
Zanurzenie 8,43 m
Napęd
3 maszyny parowe o mocy 14.500 KM, 3 śruby
Prędkość 18 węzłów
Zasięg 5000 Mm przy 12 w
Uzbrojenie
4 działa 254 mm (2xII)
11 dział 152 mm (11xI)
20 dział 75 mm (20xI)
20 dział 47 mm, 6 dział 37 mm
5 wt 381 mm, 50 min
Opancerzenie
burty do 229 mm, pokład do 76 mm, wieże 229 mm (stal Harveya)
Załoga 675-778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pierieswiet (ros. Пересвет) – rosyjski pancernik generacji przeddrednotów z początku XX wieku, należący do typu Pierieswiet. Brał udział w działaniach wokół Port Artur podczas wojny rosyjsko-japońskiej. Zdobyty przez Japończyków, służył pod banderą japońską pod nazwą Sagami, po czym służył ponownie pod banderą rosyjską podczas I wojny światowej, przeklasyfikowany na krążownik pancerny. Zatonął na niemieckich minach na Morzu Śródziemnym w styczniu 1917.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: pancerniki typu Pierieswiet.

"Pierieswiet" był głównym okrętem swojego typu, mającego w założeniach stanowić pancerniki słabiej opancerzone i uzbrojone, lecz za to szybsze od zwykłych pancerników. Na skutek długiego projektowania i budowy, ich szybkość nie przewyższała jednak już nowo budowanych pancerników, od których pozostawały słabsze, zwłaszcza pod względem opancerzenia. "Pierieswiet" zamówiono w ramach programu rozbudowy floty z 1895 r. wraz z "Oslabią" i budowę obu rozpoczęto 9 listopada 1895 r. (22 listopada nowego stylu). "Pierieswiet" budowany był w Zakładach Bałtyckich (Bałtijskij Zawod), które też wykonywały maszyny dla całej trójki okrętów. Kadłub wodowano 7 maja 1898. W listopadzie 1898 okręt przeszedł do bazy w Kronsztadzie w celu wyposażenia i montażu artylerii, a 23 października 1899 rozpoczął próby morskie. Na próbach "Pierieswiet" osiągnął maksymalnie 6-godzinną prędkość średnią 18,64 węzłów (przez 4 godziny nawet 19,08 w) i moc 14 532,63 indykowanych KM[1]. 6-7 września 1901 przeprowadzono próby artylerii, po których okręt ostatecznie przyjęto do służby. Okręt od początku miał 1136 t przeciążenia konstrukcyjnego (9%), przez co zanurzenie z pełnym zapasem węgla wzrosło z projektowanego 7,93 do 8,43 m, a pas pancerny znalazł się w znacznej części pod wodą[1]. Zewnętrznie okręt różnił się od pozostałych pancerników tego typu obecnością bojowego marsu z 2 działkami 47 mm także na maszcie rufowym, z którego zrezygnowano na dalszych okrętach. Koszt budowy wyniósł 10,05 miliona rubli[1]. Okręt otrzymał jako kolejna jednostka imię półlegendarnego XIV-wiecznego mnicha-wojownika Aleksandra Pierieswieta, świętego prawosławnego (towarzysza Oslabii), poległego na Kulikowym Polu w pojedynku z tatarskim wojownikiem Czełubiejem. Nazwę nadano mu i wciągnięto na listę floty już 3 października 1895[2].

Konstrukcja i opis - w artykule pancerniki typu Pierieswiet

Służba[edytuj | edytuj kod]

W nawiasach daty w starym stylu.

W I Eskadrze Oceanu Spokojnego[edytuj | edytuj kod]

Po wejściu do służby, "Pierieswiet" 24 (11) października 1901 wypłynął z Kronsztadu na Daleki Wschód, w skład Eskadry Oceanu Spokojnego, pod dowództwem komandora N. Korolowa[a]. Po drodze, 31 (18) października wszedł na mieliznę w cieśninie Wielki Bełt i został zdjęty dopiero z pomocą duńskich holowników, po czym w grudniu usunięto niewielkie powstałe uszkodzenia dna w doku w Tulonie[1]. Po przejściu przez Morze Śródziemne i Kanał Sueski i odwiedzinach w Adenie, Kolombo, Batawii i Hongkongu, 18 (5) kwietnia 1902 zawinął do bazy Port Artur. W sierpniu 1902 był dokowany we Władywostoku, po czym, w drodze powrotnej w październiku, zwyciężył w wyścigu rosyjskich pancerników z Nagasaki do Port Artur (z "Sewastopolem" i "Połtawą"; średnia prędkość 15,7 w). W styczniu-lutym 1903 odbył wizytę w Japonii i Korei i był dokowany w Nagasaki[1].

"Pierieswiet" w 1901

Podczas wojny japońsko-rosyjskiej "Pierieswiet" wraz z półbliźniaczą "Pobiedą" brał udział w walkach z japońską flotą pod Port Artur, a następnie w obronie twierdzy. Był okrętem flagowym zastępcy dowódcy eskadry, kontradmirała Pawła Uchtomskiego, a dowódcą pancernika był komandor Wasilij Bojsman. Podczas rozpoczynającego wojnę ataku torpedowego japońskich niszczycieli na rosyjskie okręty w nocy z 8 na 9 lutego 1904 "Pierieswiet" nie odniósł uszkodzeń. 9 lutego (27 stycznia) wziął udział w dziennej bitwie z podchodzącymi głównymi siłami japońskiej floty, w której wystrzelił 17 pocisków 254 mm, 86 - 152 mm i 205 - 75 mm, bez większych efektów, nie odnosząc też uszkodzeń[1]. 26 (13) marca "Pierieswiet" lekko uszkodził dziobem w kolizji pancernik "Sewastopol", samemu też odnosząc uszkodzenia. 15 (2) kwietnia "Pierieswiet" ostrzelał 28 pociskami z dużej odległości ok. 16,5 km japońskie krążowniki pancerne "Kasuga" i "Nisshin", ostrzeliwujące Port Artur i według rosyjskich relacji, spowodował uszkodzenie i odholowanie "Nisshin", czego jednak nie potwierdzają Japończycy[2]. Od prowadzenia ognia na duży dystans (przy dużych kątach podniesienia) uszkodzeniom uległy jednak wieże i kadłub pancernika, zawodził też elektryczny system podawania amunicji[1].

"Pierieswiet" zatopiony w Port Artur

"Pierieswiet" wziął udział w nieudanej próbie przebicia się do Władywostoku 23 (10) czerwca 1904, zakończonej zawróceniem eskadry rosyjskiej po napotkaniu japońskich sił głównych. Podczas odpierania późniejszych ataków niszczycieli, wystrzelił 7 pocisków 254 mm, 61 - 152 mm, 150 - 75 mm i 426 - 47 mm[1]. 9 sierpnia (27 lipca) okręt został lekko uszkodzony dwoma pociskami 120 mm podczas japońskiego ostrzału bazy przez armaty polowe. Następnie wziął udział w kolejnej próbie przerwania blokady, zakończonej bitwą na Morzu Żółtym 10 sierpnia 1904 r. Podczas tej bitwy "Pierieswiet" odniósł poważne uszkodzenia od pocisków różnego kalibru, otrzymując ok. 40 trafień. Na skutek przebić nieopancerzonego dziobu z prawej burty, zatopieniu uległa część przedziałów i okręt nabrał przechyłu (w razie dalszego kontynuowania bitwy prawdopodobne byłoby jego zatonięcie na skutek uszkodzeń części dziobowej)[1]. Uszkodzeniu uległy m.in. dwa kotły, drugi i trzeci komin oraz część artylerii, w tym jedno działo 254 mm (od pocisku kalibru 57 mm japońskiego niszczyciela, podczas powrotu) – po bitwie sprawne pozostały 3 działa 254 mm, 8 - 152 mm, 13 - 75 mm i 17 - 47 mm. Straty wyniosły 13 zabitych i 69 rannych, w tym dowódca kmdr Bojsman (zmarł później od ran w niewoli)[1]. Po niepowodzeniu próby przebicia się, okręty powróciły do Port Artur. "Pierieswiet" wystrzelił podczas bitwy i późniejszego odpierania ataków z niszczycieli 109 pocisków 254 mm, 720 - 152 mm, 315 - 75 mm i 755 - 47 mm[1].

Po bitwie aktywność rosyjskiej floty spadła prawie do zera, a część załóg i dział zdemontowanych z pancerników służyła w różnym charakterze na froncie lądowym wokół twierdzy (z "Pierieswieta" 3 działa 152 mm, 2 - 75 mm, 2 - 47 mm, 4 - 37 mm oraz 3 reflektory; oficer torpedowy pancernika Nikołaj Krotkow opracował ponadto system podłączania zasieków do prądu, zastosowany w praktyce)[3]. Nowym dowódcą okrętu został jego starszy oficer kmdr por. Apołłon Dimitrijew. Od września 1904 r. Japończycy uzyskali możliwość korygowanego ostrzału okrętów stojących na wewnętrznej redzie ogniem z dział 120 mm i "Pierieswiet" otrzymał w tym miesiącu 17 trafień. Od 2 października (19 września) ostrzał bazy podjęły ciężkie działa lądowe i już tego dnia "Pierieswiet" został uszkodzony 9 pociskami 280 mm, 11 października – 11 pociskami i 13 października - czterema, po czym zmienił miejsce postoju na chwilowo bezpieczniejsze[1]. Aktywność w tym okresie podejmowały kutry parowe pancerników "Pierieswiet" i "Pobieda", m.in. stawiając miny 5 listopada (zatonął na nich następnie 30 listopada stary japoński krążownik pancernopokładowy "Saien")[1]. Ostatni raz "Pierieswiet" przeprowadził ostrzał celów lądowych siedmioma pociskami głównego kalibru 26 (13) listopada[3]. Po zdobyciu przez Japończyków nowego punktu obserwacyjnego na górze Wysokiej, 6 grudnia "Pierieswiet" został trafiony 5 pociskami 280 mm, a 7 grudnia (24 listopada) - około 20 pociskami 280 mm, po czym został samozatopiony na płyciźnie z powodu pożaru. Przed kapitulacją, dodatkowo wysadzono w powietrze niektóre elementy[1].

"Sagami", dawny "Pierieswiet"

W służbie japońskiej[edytuj | edytuj kod]

Po zajęciu Port Artur 2 stycznia 1905, Japończycy 29 czerwca 1905 r. podnieśli "Pierieswiet" i po prowizorycznych naprawach wcielili do swojej floty pod nazwą "Sagami"[3]. 22 sierpnia 1905 został zaklasyfikowany jako pancernik I klasy[4]. Okręt o własnych siłach przeszedł do Sasebo, gdzie był dokowany. Uczestniczył on w paradzie zwycięstwa w Zatoce Tokijskiej w sierpniu 1905, po czym przeszedł kapitalny remont z modernizacją, trwający aż do 1909. Japończycy nie wprowadzali większych zmian, lecz działa 75 mm zamienili na 76,2 mm Armstrong, usunęli dziobowe działo 152 mm i marsy bojowe, dodali też celowniki optyczne Vickersa w wieżach artylerii głównej[2]. Zmienili ponadto konfigurację mostka, umieszczając go nad pancernym stanowiskiem dowodzenia, a nie przed nim. Według niektórych publikacji, kotły zamieniono na japońskie Miyabara[3], jednakże według innych źródeł, "Sagami" przekazany Rosjanom miał wciąż oryginalne kotły[5]. Zastosowano też typowe japońskie kominy z wąskich segmentów. 28 sierpnia 1912 r. przestarzały już pancernik został przeklasyfikowany na okręt obrony wybrzeża I klasy.

Podczas I wojny światowej, z uwagi na potrzebę wzmocnienia Flotylli Oceanu Lodowatego, Rosja poszukiwała możliwości nabycia okrętów za granicą i w 1916 r. Japonia – obecnie sojusznicza – odsprzedała jej z powrotem dawny "Pierieswiet" za 7 mln jenów (wraz z dawnym pancernikiem "Połtawa" i krążownikiem "Wariag")[1].

"Pierieswiet" osadzony na skałach, maj 1916

Dalsza służba "Pierieswieta"[edytuj | edytuj kod]

4 kwietnia (22 marca) 1916 r. "Sagami" został we Władywostoku przemianowany z powrotem na "Pierieswiet" i wcielony do rosyjskiej służby. Okręt był wówczas już dość zużyty i został przeklasyfikowany na krążownik pancerny, której to klasie już bardziej w tym czasie odpowiadał[2]. Dowódcą został komandor K. Iwanow-Trinadcatyj. "Pierieswiet" miał być okrętem flagowym kontradmirała A. Bestużewa-Riumina, mianowanego dowódcą Flotylli, lecz 23 (10) maja 1916 r. wpadł we mgle na skały podwodne przed Władywostokiem i został z nich zdjęty dopiero 8 lipca (25 czerwca) 1916, po znacznym odciążeniu dziobu i z pomocą japońskich specjalistów[2]. Następnie, w sierpniu 1916 został skierowany na remont do Maizuru w Japonii, trwający do 18 października 1916. Koszt prac ratowniczych ogółem wyniósł 740 000 rubli[1].

Po remoncie "Pierieswiet" wypłynął do Rosji z przeznaczeniem dla Flotylli Oceanu Lodowatego, przez Kanał Sueski. Po wypłynięciu z Port Saidu, 4 stycznia 1917 r. (22 grudnia 1916) o 17.30 "Pierieswiet" wszedł na dwie miny postawione w grudniu przez niemiecki okręt podwodny U-73. Doszło do wybuchu dziobowej komory amunicyjnej i okręt szybko zatonął o 17.47, ok. 10 mil morskich od Port Saidu. Większość załogi zdołała się uratować – zginęło 91 członków załogi (w tym 7 oficerów), alianckie jednostki z Port Saidu uratowały 737 ludzi wraz z dowódcą, z czego 9 jednak zmarło[b]. 10 kwietnia (28 marca) 1917 okręt skreślono z listy floty.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Główne źródło:[1]

Uzbrojenie:[1] (szczegółowe dane w artykule pancerniki typu Pierieswiet)

  • 4 działa kaliber 254 mm Zakładów Obuchowskich wz.1891 w wieżach na dziobie i rufie (2xII)
  • 11 dział kaliber 152 mm Canet wz.1891 w kazamatach
  • 20 dział 75 mm Canet wz.1891, L/50 w stanowiskach burtowych
  • 20 dział 47 mm wz.1896 Hotchkiss (4 na dziobie i 2 na rufie w nieopancerzonych kazamatach na pokładzie bateryjnym, 4 na pokładzie na śródokręciu, po 2 na skrzydłach dziobowego i rufowego mostka, 4 na marsie masztu dziobowego i 2 - rufowego).
  • 6 dział 37 mm wz.1896 Hotchkiss (można było je ustawić na kutrach i szalupach)
  • 2 działa 63,5 mm Baranowskiego wz.1882 dla oddziałów desantowych
  • 5 wyrzutni torpedowych 381 mm (1 stała nadwodna dziobowa, 2 ruchome nadwodne burtowe, 2 stałe podwodne burtowe)
  • 2 parowe kutry torpedowe (długość 17,1 i 15,2 m) z wyrzutnią torped
  • 2 kutry parowe (długość 12,2 i 10,4 m) z miotaczami min i minami wytykowymi
  • 50 min morskich

Opancerzenie: (stal Harveya)[1]

  • burty
    • pas pancerny na linii wodnej: 178-229 mm (wymiary: 95x2,4 m)
    • dolna część pasa pancernego: 102-127 mm
    • górny pas pancerny: 102 mm (wymiary: 57,3x2,2 m)
    • kazamaty: 127 mm, od góry 51 mm
  • pokład pancerny: 51-76 mm
  • wieże dział artylerii głównej: 229 mm, od góry 38 mm
  • barbety: 203 mm
  • tarcze dział 152 mm: 63 mm
  • stanowisko dowodzenia: 152 mm
  • masa: 2900 t.

Uwagi

  1. Dowódca N. Korolow został oceniony jako całkowicie niekompetentny, według wspomnień oficera torpedowego, wielkiego księcia Kiryła, który też kiepsko ocenił wyszkolenie większości załogi na początku służby okrętu (W. Krestjaninow i in. Eskadriennyje.., s. 48)
  2. Dane według W. Krestjaninow, S. Mołodcow, Eskadriennyje.... Źródło P. Mielnikow (op.cit.) podaje podobne dane: 737 uratowanych, z czego 6 zmarło oraz 88 poległych. W starszym źródle W. Krestjaninow, S. Mołodcow, Bronienoscy... - 557 uratowanych, 252 poległych

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 W. Krestjaninow, S. Mołodcow, Bronienoscy... (1998)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 R. Mielnikow, Bronienoscy...
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 W. Krestjaninow, S. Mołodcow, Eskadriennyje... (2007)
  4. Hiroshi Nishida, Imperial Japanese Navy [dostęp 20-3-2010]
  5. (ros.) Siergiej Bałakin, Bywszyje russkije korabli w japonskom fłotie, Nawal nr 1, 1991, s.44

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) W.J. Krestjaninow, S.W. Mołodcow (В.Я.Крестьянинов, С. В. Молодцов), Bronienoscy tipa "Pierieswiet" (Броненосцы типа "Пересвет"), Morskaja Kollekcja 1/1998
  • (ros.) W.J. Krestjaninow, S.W. Mołodcow (В.Я.Крестьянинов, С. В. Молодцов), Eskadriennyje bronienoscy tipa "Pierieswiet", Gangut, Sankt Petersburg, 2007, seria Midel-szpangout Nr 12bis, ISBN 5-85875-053-2
  • (ros.) Rafaił M. Mielnikow, Bronienoscy tipa "Pierieswiet", Wojennaja Kniga, 2006, ISBN 5-902863-11-2