Pierre Beaumarchais

Pierre Beaumarchais

Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais, wym. piɛʀ bomaʀʃɛ (ur. 24 stycznia 1732 w Paryżu, zm. 18 maja 1799 tamże) – francuski dramaturg i pisarz, ale także zegarmistrz, harfista, śpiewak, kompozytor, dyplomata, finansista, podobno także szpieg, wolnomularz.

De Beaumarchais przybrał od nazwy folwarku pierwszej żony.

Był jednym z synów zegarmistrza, jednak mimo pewnych dokonań w tej dziedzinie (skonstruował miniaturowy zegarek w pierścionku) nie chciał wykonywać zawodu ojca. Zaczął pisać sztuki i zajmować się – według legend – iluzją i złodziejstwem. Po niefortunnej bójce trafił do więzienia, udało mu się uciec spod szafotu. Był członkiem tajnego wywiadu Ludwika XV i inspiratorem pomocy dla powstańców w koloniach brytyjskich w Ameryce. Ponadto uczył córki królewskie oraz pisał sztuki.

Z jego inicjatywy w 1777 roku powstała pierwsza w świecie organizacja chroniąca prawa autorskie (Bureau de Legislation Dramatique). Po rewolucji, również z jego inicjatywy uchwalono pierwsze prawo pozwalające na pobieranie tantiemów za wystawianie dzieł scenicznych.

Najsłynniejsze jego dzieło to komediowa „trylogia o Figarze”:

• Le Barbier de Séville (Cyrulik sewilski; 1775)
• La Folle journée ou Le Mariage de Figaro (Wesele Figara, premiera 27 kwietnia 1784, Comédie Française w Paryżu)
• La Mère coupable (Występna matka; 1792)

Cyrulik sewilski (wystawiony w 1775) oraz Wesele Figara (wystawione w 1784), nazwane przez Napoleona "rewolucją w czynie", a przez Marię Antoninę "okropną sztuką". Obie komedie stały się tematami librett wielu słynnych kompozytorów, m.in. Mozarta – Wesele Figara (1786) i Rossiniego – Cyrulik sewilski (1816). Wesele Figara wywołało niespotykaną dotąd rewolucję w literaturze. Opowiada bowiem o starciu sługi-plebejusza z panem hrabią, co więcej – sługa właśnie okazuje się tu bardziej przebiegły i zaradny. Wywraca więc Beaumarchais cały ustrój społeczny ówczesnej Europy, pośrednio inspirując przy tym lud do wielkiej rewolucji francuskiej. Historia ujęta w dwóch sztukach znalazła kontynuację w późniejszej Występnej matce (wystawionej w 1792), generalnie uważanej za utwór znacznie słabszy od swoich poprzedników.

Tytuł Cyrulika... w języku francuskim (Le Barbier de Séville) mógł powstać jako parodia hiszpańskiego tytułu sztuki Tirsa de Moliny (El burlador de Sevilla y convidado de piedra, tłum. na język polski jako Zwodziciel z Sewilli i kamienny gość).

Pochowany został na Cmentarzu Père-Lachaise.

Opery wg komedii Beaumarchais’a

Cyrulik sewilski

• Giovanni Paisiello Il barbiere di Siviglia, ovvero La precauzione inutile (1782)
• Nicolas Isouard Il barbiere di Siviglia (1796)
• Marcos Portugal La pazza giornata, ovvero Il matrimonio di Figaro (1799)
• Gioacchino Rossini Il barbiere di Siviglia (1816)

Wesele Figara

• Wolfgang Amadeus Mozart Le nozze di Figaro (1786)

La Mère coupable

• Darius Milhaud's La mère coupable (1966)
• Thierry Pécou L'amour coupable (2010)