Pierwiosnek wyniosły
| Pierwiosnek wyniosły | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad astrowych |
| Rząd | wrzosowce |
| Rodzina | pierwiosnkowate |
| Rodzaj | pierwiosnek |
| Gatunek | pierwiosnek wyniosły |
| Nazwa systematyczna | |
| Primula elatior (L.) Hill Veg. syst. 8:25. 1765 |
|
| Synonimy | |
|
Primula elatior (L.) Grufberg |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Pierwiosnek wyniosły (syn. pierwiosnka wyniosła) Primula elatior (L.)Hill. – gatunek rośliny należący do rodziny pierwiosnkowatych. Rośnie dziko głównie w górach (od Pirenejów i Alp po Ural i Ałtaj). W Polsce jest pospolity w Sudetach i Karpatach, na niżu jest rzadki; jego rozproszone stanowiska znajdują się w Wielkopolsce i na Lubelszczyźnie[2].
Spis treści |
Morfologia[edytuj]
- Łodyga
- Owłosiony białymi, kędzierzawymi włoskami głąbik o wysokości 10-40 cm.
- Liście
- Podłużnie jajowate lub okrągławe, pomarszczone, omszone po obu stronach blaszki. Mają oskrzydlone ogonki i tworzą przyziemną różyczkę liściową.
- Kwiaty
- Zebrane w podbaldach na szczycie głąbika. Kielich dwubarwny, ściśle otaczający siarkowożółtą koronę z pomarańczową gardzielą. Kwiaty 5-krotne, na szypułkach, zwisające o średnicy korony do 20 mm. Płatki korony o płaskich brzegach.
- Owoce
- Torebka dłuższa niż kielich z nasionami o długości ok. 1,5 mm.
Biologia i ekologia[edytuj]
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od kwietnia do lipca. W kwiatach występuje różnosłupkowość utrudniająca samozapylenie. Siedlisko: wilgotne łąki i murawy, lasy i zarośla. Gatunek charakterystyczny dla rzędu Fagetalia. Odmiana Primula elatior var. tatrica jest gat. charakt. dla klasy Betulo-Adenostyletea[3]. Liczba chromosomów 2n= 22[4].
Zagrożenia i ochrona[edytuj]
Roślina objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin[5]. W południowej Polsce nie jest zagrożony. Zagrożone mogą być jedynie niektóre stanowiska, na których zbiera się go dla potrzeb przemysłu farmaceutycznego[2].
Zmienność[edytuj]
- Tworzy mieszańce z pierwiosnkiem bezłodygowym i p. lekarskim[6].
- Podgatunki[7]:
- Primula elatior (L.) Hill subsp. elatior (synonim Primula veris var. elatior L.). Podgatunek typowy, występujący tylko w Europie, również w Polsce. W Tatrach występuje odmiana P. elatior var tatrica[2]. Istnieją też inne odmiany, m.in. var. acutidens, var. corcontica[2].
- Primula elatior (L.) Hill subsp. leucophylla (Pax) Hesl.-Harr. występuje tylko w Azji i Rumunii[7]. Synonimy: Primula leucophylla Pax, Primula ruprechtii Kusn.[7].
Zastosowanie[edytuj]
Roślina ozdobna uprawiana w ogródkach, szczególnie w ogródkach skalnych. Uprawia się zarówno typową formę, jak i mieszańce z pierwiosnkiem lekarskim. Występują liczne odmiany. Najlepiej rośnie na gliniasto-próchnicznym podłożu, na zacienionym i wilgotnym stanowisku. Na zimę należy go lekko przykryć, np. gałęziami drzew iglastych.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 81)
- ↑ Szafer Władysław, Kulczyński Stanisław, Pawłowski Bogumił. Rośliny polskie. PWN, Warszawa, 1953.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
