Pierwoskrzelne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pierwoskrzelne
Protobranchia[1]
Pelseneer, 1889
Acila cobboldiae
Acila cobboldiae
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ mięczaki
Gromada małże
Podgromada pierwoskrzelne
Synonimy
  • Protobranchiata
Systematyka Systematyka w Wikispecies

Pierwoskrzelne (Protobranchia[2]) – tradycyjnie wyróżniana podgromada małży (Bivalvia). Kryterium kwalifikacji małży do tej podgromady jest budowa ich narządu oddechowego, czyli skrzeli. Są one proste, dwupłatowe, krótkie, z rzędami listkowatych wyrostków[3] pokrytych licznymi rzęskami wywołującymi ruch wody w jamie płaszczowej od tyłu ku przodowi ciała.

Pierwoskrzelne znane są ze skamieniałości kambryjskich[4]. Mają budowę najbardziej prymitywną wśród małży. Ich muszle są w zarysie trójkątne lub owalne, z perłową lub porcelanową warstwą wewnętrzną. Mierzą zwykle mniej niż 30 mm[5].

Gatunki zaliczane do tej podgromady występują tylko w morzach pełnosłonych[3], w osadach dennych lub na ich powierzchni, zarówno w wodach płytkich jak i bardzo głębokich[5].

Współcześnie żyjące pierwoskrzelne grupowane są w dwóch rzędach, dla których za kryterium podziału przyjęto wykształcenie zamka[3]:

  • Nuculoida (zamek z licznymi ząbkami) – z rodzinami Nuculidae i Nuculanidae,
  • Solemyoida (zamek bez ząbków).

W alternatywnej klasyfikacji (Newell, 1965) Protobranchia nie występuje – Nuculoida zaliczany jest do podgromady Palaeotaxodonta, a Solemyoida do Cryptodonta. Badania Giribeta i Wheelera[4] również nie potwierdzają taksonu Protobranchia. Zamiast tego sugerują podział tej grupy zwierząt na monofiletyczne Solemyoidea, Nuculoidea i Nuculanoidea. Ze względu na dotychczasowy brak potwierdzenia dla takiej hipotezy w większości publikacji nadal wyróżnia się pierwoskrzelne w randze podgromady[6][7][1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Protobranchia w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. W oryginalnej pisowni autor użył nazwy Protobranchiata, jednak nazwa Protobranchia jest powszechnie stosowana.
  3. 3,0 3,1 3,2 Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.
  4. 4,0 4,1 Gonzalo Giribet, Ward Wheeler. On bivalve phylogeny: a high-level analysis of the Bivalvia (Mollusca) based on combined morphology and DNA sequence data. „Invertebrate Biology”. 121 (4), s. 271–324, 2002. doi:10.1111/j.1744-7410.2002.tb00132.x (ang.). 
  5. 5,0 5,1 Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
  6. Gofas, S.: Protobranchia (ang.). World Register of Marine Species, 2011. [dostęp 6 maja 2011].
  7. Bouchet et al. Nomenclator of Bivalve Families with a Classification of Bivalve Families. „Malacologia”. 52 (2), s. 1–184, 2010. doi:10.4002/040.052.0201 (ang.).