Pierwsza Kompania Kadrowa

Odznaka 1 Kompanii Kadrowej - replika

Pierwsza Kompania Kadrowa – pododdział piechoty utworzony 3 sierpnia 1914 w Krakowie przez Józefa Piłsudskiego z połączenia członków "Strzelca" i Polskich Drużyn Strzeleckich jako zalążek Wojska Polskiego.

28 lipca 1914 roku Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, 1 sierpnia Niemcy Rosji, 3 sierpnia Niemcy Francji i Austro-Węgry Rosji. Rozpoczęła się I wojna światowa.

29 i 30 lipca Józef Piłsudski zarządził częściową mobilizację i koncentrację strzelców. Dzień później podporządkował sobie Polskie Drużyny Strzeleckie, a 2 sierpnia za zgodą władz austriackich rozpoczął mobilizację i koncentrację wszystkich drużyn z Galicji. Tego samego dnia dowódcą kompanii wyznaczył Tadeusza Kasprzyckiego "Zbigniewa".

3 sierpnia około godz. 18.00 w Oleandrach z członków ZS i PDS sformowano I Kompanię Kadrową. 4 i 5 sierpnia kontynuowano organizację i szkolenie kompanii. W skład kompanii wchodziły cztery plutony, a każdy z nich złożony był z czterech dziesięcioosobowych sekcji.

Kompania wymaszerowała 6 sierpnia o godzinie 2:42 w stronę Miechowa, w Michałowicach obalając rosyjskie słupy graniczne. Po zajęciu Kielc i bezskutecznej próbie przebicia się do Warszawy w celu wywołania powstania, Pierwsza Kadrowa powróciła do Krakowa, stając się zalążkiem Legionów Polskich.

Według różnych źródeł stan kompanii wynosił 145–168 żołnierzy. Do składu 1 kompanii kadrowej należy zaliczyć członków tzw. "siódemki" – patrolu Władysława Prażmowskiego "Beliny", który w nocy z 1 na 2 sierpnia 1914 roku, jako pierwszy oddział Wojska Polskiego przekroczył granicę zaboru austriackiego z zaborem rosyjskim w Kocmyrzowie i 3 sierpnia wieczorem powrócił do Krakowa, a 6 sierpnia wyruszył wraz z kompanią do Miechowa.

8 sierpnia 1914 w Miechowie nastąpiły pierwsze zmiany personalne. Dotychczasowy dowódca kompanii, Tadeusz Kasprzycki "Zbigniew" odszedł do Komendy Głównej, a jego miejsce zajął Kazimierz Piątek "Herwin". Dowództwo 1 plutonu objął Modest Słoniowski "Słoń", oficer PDS, odznaczony "Parasolem". Tego samego dnia do kompanii przyjęto pierwszych ośmiu ochotników tzw. patrol skautów.

12 sierpnia 1914 pierwsza kompania, razem z kompanią drugą Stanisława Tessaro "Zosik" i trzecią Wacława Wieczorkiewicza "Scaevola", zajęła Kielce.

Obsada personalna kompanii

Dowództwo

Pułkownik Józef Piłsudski ze swoim sztabem przed Pałacem Gubernialnym w Kielcach w 1914

1. Kasprzycki Tadeusz "Zbigniew" – dowódca kompanii
2. Litwinowicz Aleksander "Grubszy" "Władysław" – intendent
3. Wieruszewski Michał "Zagończyk" – szef kompanii
4. Dąbrowiecki Eustachy Jan Karol "Eustachy Wirski" – pomocnik szefa kompanii
5. Polniaszek Franciszek "Karol Nowopolski" – pomocnik szefa kompanii

1 pluton

1. Piątek Kazimierz "Herwin" – dowódca plutonu
2. Almstaedt Hugon "Puchacz"
3. Busler Kazimierz "Karol Magoski"
4. Cupiał Józef "Bukowski"
5. Englert Adam "Judym" "Żołnierz"
6. Ferencowicz Józef Bohdan "Krzesz"
7. Frydrych Marian "Szulc"
8. Głazowski Stanisław "Sokół"
9. Głowacz Eugeniusz "Ostaszewski Zenobi"
10. Goebel Kazimierz "Taternik"
11. Idzikowski Karol "Babinicz"
12. Janiszewski Lucjan "Pluch"
13. Jankowski Stanisław "Ziemowit"
14. Jankowski Stefan "Wernyhora"
15. Jóźwik Stefan "Stefanjusz"
16. Karski Kazimierz "Jur"
17. Karski Mieczysław "Witeź"
18. Kelm Julian "Koperczyński"
19. Kębłowski Stanisław "Kuźnicki"
20. Knobelsdorf Leon "Kruk"
21. Krzymowski Jerzy „Bajka”
22. Kuczerawcew Stefan "Poznańczyk" (później zmienił nazwisko na Ławnicki)
23. Kuśnierski Kazimierz "Leonard"
24. Łada Eugeniusz "Potok"
25. Marusiński Mieczysław "Lelum"
26. Misiewicz Jan "Roch"
27. Osiński Tadeusz Michał "Brzęk"
28. Pisarski-Szreniawa Jerzy "Kmicic"
29. Rozmarynowski Stefan "Żarski"
30. Starzyński Józef "Paweł"
31. Szeligowski Bogdan "Ratajko"
32. Witulski Ksawery "Osiecki"
33. Wojewódzki Sylwester "Stefan"
34. Wojtulewicz Walerian "Achilles"
35. Wolski Stefan "Bolesław"

2 pluton

Strzelcy na kwaterze w Oleandrach

1. Paszkowski Henryk "Krok" – dowódca 2 plutonu
2. Augustyniak Mieczysław "Czarnecki"
3. Baszkiewicz Władysław "Baśka"
4. Boerner Ignacy "Emil"
5. Bystrzyński Brunon "Wiktor", "Skrzetuski"
6. Caspaeri-Chraszczewski Tadeusz "Lech"
7. Dłużniakiewicz Janusz "Sęp"
8. Dobrowolski Henryk "Sęk"
9. Dziembowski Kazimierz "Huragan"
10. Gliński Jerzy "Eustachy"
11. Grzybowski Franciszek "Kruk Biały"
12. Horoszkiewicz Roman "Woynicz"
13. Kamieński Kazimierz "Luboń"
14. Kaszubski Tadeusz "Kowalewicz"
15. Maciszewski Seweryn "Wład"
16. Mansperl Bronisław "Haber"
17. Mierzejewski Bolesław "Strzecha"
18. Orzechowski Marian "Burkacki"
19. Ostrowski Tadeusz "Oster"
20. Pawłowski Janusz "Józef"
21. Platonoff Zygmunt Antoni "Plater"
22. Pomarański Stefan "Borowicz" (brat Zygmunta z 3 plutonu)
23. Przepałkowski Zygmunt "Młot"
24. Rettinger Wacław "Graba" (w 1922 zmienił nazwisko na Graba-Łęcki)
25. Smoleński Marian Józef "Kolec"
26. Spitzbarth Artur "Jerzy"
27. Strzelecki Kazimierz "Kazik"
28. Sujkowski Zbigniew "Bolko"
29. Szymański Roman "Tebański"
30. Wagner Adolf "Werner"
31. Zembrzuski Konrad "Bury"

3 pluton

Przemarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej przez Kielce w 1914

1. Burhardt Stanisław "Bukacki" – dowódca 3 plutonu
2. Boba Edward "Żbik"
3. Ciecierzyński Zbigniew „Zbych”
4. Dąbkowski Zygmunt „Korczak”
5. Ferencowicz Józef „Krzesz”
6. Ferencowicz Władysław „Graf”
7. Gajewski Stanisław „Chłop”, „Mokrski”
8. Gieysztor Stanisław "Szachowski"
9. Głodowski Tadeusz „Boruta”
10. Kamiński Mieczysław „Obotrycki”
11. Kuczyński Jan „Zygmunt”
12. Malinowski Jan „Rudzki”
13. Morris-Malcolm Jerzy „Poraj”
14. Pomarański Zygmunt „Brzózka”
15. Radomski Jerzy „Niemira”
16. Staszewski Józef „Krowajtys”
17. Szczepanowski Józef „Wojno”
18. Szubert Franciszek „Moździnski”
19. Tarnasiewicz Edmund Wacław „Heldut”
20. Trąbiński Jerzy „Czarny”
21. Woronicz-Hagedeusz Brunon „Jerzy”
22. Woźniak Józef „Sokołowski”

4 pluton

1. Kruszewski Jan "Kruk" – dowódca 4 plutonu
2. Bąkowski Leon "Kirkor"
3. Bryzek Aleksander "Kłos"
4. Chmielewski Czesław "Rafał"
5. Czaykowski Eugeniusz "Jastrzębski Tomasz"
6. Długoszowski Bolesław "Wieniawa"
7. Doleżko Franciszek "Bogdanowicz"
8. Hiller Stanisław "Ignacy Nowak"
9. Jabłoński Konstanty "Kostek"
10. Jachimowski Stanisław "Czarny"
11. Jasiński Ignacy "Zawisza"
12. Kowalski Wincenty "Huk"
13. Łęgowski Czesław "Srednicki"
14. Molenda Andrzej "Olszewski"
15. Momot Wiktor "Brawura"
16. Nowak Aleksander "Hauke"
17. Oberg Jan "Borgjasz"
18. Ogoniewski Kacper "Kosiński"
19. Parczyński Stanisław "Młot"
20. Pągowski Bolesław "Orwicz"
21. Romański Tadeusz "Taro"
22. Stachlewski Bohdan "Dan"
23. Stachlewski Bronisław "Wiesław"
24. Tarnowski Jan "Winicjusz"
25. Wiśniewski Tadeusz "Szabelski"
26. Woźniakowski Jan "Czywar"
27. Zalewski Marcin "Nałęcz"
28. Zieleniewski Tadeusz "Kalina"

Patrol konny

Ułańska siódemka na ganku w Goszycach

1. Prażmowski Władysław "Belina" – dowódca patrolu konnego
2. Głuchowski Janusz "Janusz"
3. Jabłoński Antoni "Zdzisław"
4. Kulesza Stefan "Hanka"
5. Skotnicki Stanisław "Grzmot"
6. Skrzyński Ludwik "Kmicic"
7. Karwacki Zygmunt "Bończa"
8. Krak Stefan "Dudzieniec"
9. Kleszczyński Edward "Dzik"

Patrol sanitarny

1. Stryjeński Władysław Jan Augustyn "Bystram" – komendant patrolu sanitarnego
2. Rouppert Stanisław "Teodor"
3. Rajs Mieczysław "Dewajtis"
4. Grodecki Miłosz Gabriel Tadeusz "Oskierko"
5. Buczma Adam
6. Bekrycht Zenon "Głowiński"

Pozostali

1. Fabiszewski Stefan "Tadeusz" (pluton 1 lub 2)
2. Hapiczuk Jan "Michał" (pluton 2 lub 4)
3. Jarema Józef "Ziętek"
4. Jakubowski Andrzej "Łokietek" (pluton 3 lub 4)
5. Jakubowski Antoni "Sabin"
6. Kilich Jan "Kufel"
7. Klimek Piotr "Rola"
8. Konarski Aleksander "Wyrwicz"
9. Kowalczewski Ignacy "Sępiński"
10. Kowalski Czesław
11. Krysiński Alfons "Walenty" (pluton 2 lub 4)
12. Manicki Bronisław "Łamigława"
13. Napiórkowski Aleksander "Kordian" (pluton 1 lub 4)
14. Nodzeński Michał "Jastrzębiec"
15. Palkij Stanisław
16. Renik Józef "Kiryłło"
17. Sarnowski Wacław "Głowacki"
18. Stefański Mieczysław "Bojanek"
19. Świderski Jan "Leszek"
20. Kosiński
21. Kowalczuk Leon "Lew"
22. Lazarini de Colonna Edward "Powiślak"
23. Makowski Wincenty Franciszek (Wacław?) "Wilk"
24. Szapelski Feliks
25. Tomczyk Leopold "Glinka-Gliniecki"
26. Wendorff Stefan "Konopka"
27. Winiarz Jerzy Edward "Orsza"
28. Worosz Henryk Adolf "Dolek"
29. Zadworny Adam "Zamorski"
30. NN "Walgierz"
31. NN
32. NN

Patrol skautów

1. Czesław Bankiewicz "Skaut" - poległ
2. Zygfryd Alfons Piotr Bartel "Hasling" - w 1934 w stopniu kapitana uzbrojenia, Szkoła Gazowa
3. Stanisław Białowiejski "Jastrzębiec" - w 1934 w stopniu kapitana łączności, Departament Aeronautyki M.S.Wojsk.
4. Zygmunt Borkowski "Zielony Brat" - w 1934 rotmistrz rezerwy, osadnik wojskowy w Wierzchni koło Dzisny
5. Kazimierz Ciołkowski "Ciołek" - poległ
6. Antoni Duszek "Bohun", w 1934 urzędnik Sądu Powiatowego w Czeladzi
7. Franciszek Gabriel Kietliński "Odrowąż" † 1919
8. Krubski Jerzy "Czerwony Brat", w 1934 w stopniu majora, II oficer sztabu inspektora armii gen. Sosnkowskiego, później pułkownik dyplomowany

Wszyscy członkowie patrolu skautów zostali odznaczeni przez Józefa Piłsudskiego odznaką pamiątkową Pierwszej Kompanii Kadrowej.

Piosenka

Kadrówka

Słowa: T. Ostrowski "Oster", K. Łecki "Graba"

Raduje się serce, raduje się dusza,

Gdy pierwsza kadrowa na Moskala rusza.

Oj da, oj da dana, kompanio kochana,

Nie masz to jak pierwsza, nie!

Chociaż do Warszawy mamy długą drogę,

Ale przecież dojdziem, byleby iść w nogę.

Oj da, oj da dana...

Kiedy Moskal zdrajca drogę nam zastąpi,

To kul z manlichera nikt mu nie poskąpi.

Oj da, oj da dana...

A gdyby on jeszcze śmiał udawać zucha,

Każdy z nas bagnetem trafi mu do brzucha.

Oj da, oj da dana...

A gdy się szczęśliwie zakończy powstanie,

To pierwsza kadrowa gwardyją zostanie.

Oj da, oj da dana...

A wiec piersi naprzód, podniesiona głowa,

Bośmy przecie pierwsza kompania kadrowa

Oj da, oj da dana...

• Pierwsza Kadrowa

Zobacz też

• Marsz Szlakiem I Kompanii Kadrowej

Bibliografia

• 6 Sierpień 1914-1934, Zarząd Główny Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1934.
• Jacek M. Majchrowski, Wojskowe kariery kadrowiaków, Wojskowy Przegląd Historyczny nr 3 (149) z 1994, ss. 78–108.
• Jacek M. Majchrowski, Pierwsza Kompania Kadrowa. Portret oddziału, Księgarnia Akademicka, Kraków 2002.
• Michał Misiewicz, Belina i 1 kompania kadrowa, Wojskowy Przegląd Historyczny nr 3 (141) z 1992, ss. 128–137.

Linki zewnętrzne

• Grażyna Witek, Przemysław Jerzy Witek, Jeszcze raz o pierwszej kompanii kadrowej. Lista imienna (stan na 6 VIII 1914), Oleandry. Biuletyn Związku Piłsudczyków Okręg Świętokrzyski nr 12 (sierpień 2004)
• Jacek M. Majchrowski, Pierwsza Kompania Kadrowa. Portret oddziału, Kraków 2002, recenzja Stanisław M. Przybyszewski, Pierwsza Kompania Kadrowa
• Lista uczestników Pierwszej Kompanii Kadrowej opracowana przez prof. dr hab. Jacka M. Majchrowskiego