Pierwsza Republika Czechosłowacka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Československá Republika
Česko-Slovenská Republika

Pierwsza Republika Czechosłowacka
Austro-Węgry 1918-1938 Druga Republika Czechosłowacka
Kraj Sudecki
II Rzeczpospolita
Królestwo Węgier (1920-1946)
Flaga Czechosłowacji
Herb Czechosłowacji
Flaga Czechosłowacji Herb Czechosłowacji
Dewiza: (czes.) Pravda vítězí
(Prawda zwycięża)
Hymn: Kde domov můj i Nad Tatrou sa blýska
(Gdzie dom mój i Nad Tatrami się błyska)
Położenie Czechosłowacji
Język urzędowy czeski, słowacki
Stolica Praga
Ustrój polityczny republika
Ostatnia głowa państwa prezydent (ostatni) Edvard Beneš
Ostatni szef rządu premier (ostatni) Milan Hodža
Powierzchnia
 • całkowita

140 446 km²
Liczba ludności ()
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

15 247 111 (1937)[1]
osób/km²
Jednostka monetarna korona czechosłowacka (Kč, CSK)
ogłoszenie niepodległości od Austro-Węgier
28 października 1918
Aneksja Kraju Sudeckiego przez III Rzeszę
29 września 1938
Strefa czasowa UTC +1 - zima
UTC+2 - lato
Mapa Czechosłowacji
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pierwsza Republika Czechosłowacka (cz. první Československá republika, sł. prvá Česko-Slovenská republika - ČSR) – państwo istniejące w latach 1918-1938.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Paszport czechosłowacki z 1937 roku

Czechosłowacja powstała 28 października 1918 w wykonaniu planów opartych na umowie pittsburskiej - porozumieniu o utworzeniu wspólnego państwa, zawartym w USA 30 maja 1918 między emigrantami czeskimi i słowackimi. W skład Czechosłowacji weszły ziemie byłego Cesarstwa Austriackiego: Czechy, Morawy, Śląsk Opawski, Królestwa Węgier: Słowacja ("Górne Węgry") i Ruś Zakarpacka oraz Cesarstwa Niemieckiego: Śląsk Hulczyński. U podstaw państwa legły idee pansłowiańskie, popularne wówczas w Czechach, oraz dążenie elit słowackich do wyrwania się spod dominacji węgierskiej (→madziaryzacja). Głównym architektem zjednoczenia był czeski polityk i pierwszy prezydent Tomáš Garrigue Masaryk, pozostałymi twórcami tego państwa byli Czech Edvard Beneš (który później został prezydentem) i Słowak Milan Rastislav Štefánik.

Granice państwa zostały ustalone traktatami: wersalskim z 1919, w St. Germain z 1919 oraz w Trianon z 1920. Czechosłowacja graniczyła od zachodu i północnego zachodu z Niemcami, od południa z Austrią (do 1938 i od 1945), Węgrami i Rumunią (do 1939), od północy z Polską. Od 1920 do Czechosłowacji należały także: część Śląska Cieszyńskiego, Spisz i Orawa oraz skrawki Dolnej Austrii i pruskiego Śląska.

Już od samego początku istnienia państwa Czechosłowacja skonfliktowana była m.in. z Polską, głównie o część Śląska Cieszyńskiego (patrz polsko-czechosłowackie konflikty graniczne). W latach 1935-1938 powstały czechosłowackie fortyfikacje, w celu zabezpieczenia kraju przed agresją III Rzeszy.

W okresie międzywojennym należała do najbardziej rozwiniętych gospodarczo i technologicznie państw Europy, chociaż zaznaczały się radykalne różnice w poziomie cywilizacyjnym obu jej części składowych. Politycznie była krajem stabilnym, do końca swego istnienia jako jedyne państwo w Europie Środkowej pozostała demokratyczna. Pod względem partyjnym dominowali w Czechosłowacji agrariusze (z nich wywodził się m.in. Beneš), w skład koalicji rządowej wchodziła jednak także mniejszość niemiecka, co nie uchroniło Czechów od buntu Niemców sudeckich w 1938. Rozdzierana od środka przez nacjonalizmy Niemców, Węgrów i Słowaków (którzy oskarżali Czechów o chęć dominacji) padła łupem państw ościennych. Przez cały okres dwudziestolecia nie powiodły się próby wytworzenia "czechosłowackiego poczucia narodowego". Oficjalna doktryna narodu czechosłowackiego była spowodowana faktem, że w Czechosłowacji było więcej Niemców niż Słowaków.

Mapa narodowości Czechosłowacji w 1930

Skład narodowościowy Czechosłowacji:

  • Czesi: 50%
  • Niemcy: 24%
  • Słowacy: 18%

oraz Węgrzy, Ukraińcy, Żydzi, Polacy i Romowie.

Czechosłowacja była członkiem tzw. Małej Ententy (grupującej oprócz niej Rumunię i Jugosławię - wszystkie trzy państwa były beneficjentami traktatu w Trianon z 1920 i przeciwnikami Węgier), w polityce międzynarodowej nie chciała uczestniczyć w idei międzymorza - nie miała dobrych stosunków z Polską i Węgrami. Stawiała na sojusz z Francją i Związkiem Radzieckim, które w decydującym momencie okazały się nieskuteczne. W 1938 roku, po utracie zamieszkanego przez Niemców Pogranicza (na większości utraconych terenów powstał Kraj Sudecki), państwo przekształciło się w Drugą Republikę Czechosłowacką.

Mapa fizyczna Czechosłowacji 1920-1938

Przypisy

  1. Z. Karník, České země v éře První Republiky, t. 3, Praha 2003, s. 103.