Pierwsza sztuka romańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Masyw zachodni Saint Philibert w Tournus, ok. 1040
Wnętrze kościoła San Vicente w Cardonie
Saint-Michel de Cuxa
Saint-Guilhem-le-Désert

Pierwsza sztuka romańska (fr. premier art roman) – termin używany wobec sztuki, stojącej na pograniczu przedromańskiej i romańskiej[1], rozwijającej się na rozległym obszarze wzdłuż wybrzeży Morza Śródziemnego i rozprzestrzeniającej się na północ.

Objęła ona zasięgiem północne Włochy (Lombardię i Toskanię) w VIII wieku, a w dalszej kolejności, zwłaszcza pod koniec X i w pierwszej połowie XI wieku[2] Dalmację, hiszpańską Katalonię, tereny wzdłuż dolin Rodanu i Renu (Francję, zwłaszcza Prowansję i Sabaudię, zachodnie Niemcy - Alzację, Nadrenię) aż po Niderlandy.

Był to okres prób. Wykształcił się wówczas zespół cech materiałowych, technicznych, konstrukcyjnych i stylowych, z których czerpała sztuka romańska[3]. Wznoszono zazwyczaj niewielkich rozmiarów budowle z kamienia łupanego i podłużnych ciosów. Stosowano artykulację ścian zewnętrznych (lizeny, fryzy arkadkowe, arkadki lombardzkie, nisze), a wnętrza dekorowano malarsko. W niektórych regionach stosowano sklepienia kolebkowe. W większych budowlach nawiązywano do wczesnochrześcijańskich trójnawowych bazylik, nie zawsze jednak stosując transept[4].

W tym samym okresie, gdy kształtowała się pierwsza sztuka romańska, w Świętym Cesarstwie Rzymskim panowała sztuka ottońska.

Powstaniem pierwszej sztuki romańskiej i usystematyzowaniem jej cech zajął się w szczególny sposób w okresie po I wojnie światowej hiszpański architekt Josep Puig i Cadafalch (1867-1956).

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

W Prowansji liczba zachowanych zabytków jest niewielka, natomiast dużo więcej jest ich w Katalonii. Przykłady:

Przypisy

  1. Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006, s. 335.
  2. Z. Świechowski, L. Nowak, B. Gumińska, Sztuka romańska, Warszawa 1976.
  3. L. Kalinowski, Sztuka przedromańska i romańska w Polsce a dziedzictwo karolińskie i ottońskie [w:] idem, Speculum artis. Treści dzieła sztuki średniowiecza i renesansu, Warszawa 1989, s. 59-60.
  4. P. Meyer, Historia sztuki europejskiej, Warszawa 1973, s. 135-138.

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
  • Puig i Cadafalch J., Le premier art roman, 1928.
  • Puig i Cadafalch J., La géographie et les origines du premier art roman, 1935.
  • Wagner-Rieger R., Le premier art roman, "Aachner Kunstblätter", XLI, 1971.