Pigmalion (opera)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pigmalion
Rodzaj opera - akt baletowy
Muzyka Jean-Philippe Rameau
Libretto Ballot de Savot
Liczba aktów 1
Język oryginału francuski
Data powstania 1748
Premiera 27 sierpnia 1748

Pigmalion – jednoaktowa opera (tyw. acte de ballet) napisana przez Jean-Philippe'a Rameau. Premiera opery odbyła się 27 sierpnia 1748 roku w Operze Paryskiej. Autorem libretta jest Ballot de Savot. Pigmalion jest uznawany za najlepsze jednoaktowe dzieło Rameau; podobno powstało w ciągu ośmiu dniu.

Historia utworu[edytuj | edytuj kod]

Historię Pigmaliona, w kształcie jaki nadał jej Antoine Houdar de la Motte, wprowadził po raz pierwszy na scenę, jako piątą część swego baletu Triumf sztuki wystawionego w 1700 roku, Michel de la Barre. Po nim temat zainteresował jeszcze kilku kompozytorów. Libretto dla Rameau opracował na podstawie utworu de la Motte'a, twórca z kręgu pana La Pouplinière'a, Ballot de Sovot. Jednoaktówka miała swą premierę 28 sierpnia 1748 roku w paryskiej Académie Royale de Musique. Początkowo słabo przyjęty, utwór zyskał na popularności przy okazji wznowienia w 1751 roku. Niebawem liczbą przedstawień dorównał niemal Kastorowi i Polluksowi, utrzymując sie na scenie przez 30 lat[1].

Pierwsze współczesne wystawienie Pigmaliona miało miejsce w 1913 roku. Dzięki swojej zwięzłości i znakomitej muzyce, utwór stał się znowu jednym z najczęściej grywanych utworów Rameau[1].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Rola Rodzaj głosu Obsada podczas pierwszej premiery[2]
Pigmalion haute-contre Pierre Jélyotte[3]
L'Amour sopran Marie-Angélique Coupé
Céphise sopran Mlle Rotisset de Romainville
La statue baleriny i sopran Mlle Puvignée fille

Streszczenie[edytuj | edytuj kod]

Opera oparta jest na historii mitycznego Pigmaliona, opisanego przez Owidiusza w Metamorfozach. W wersji Rameau i de Sovota rzeźbiarz Pigmalion tworzy piękną figurę, której wyznaje miłość. Jego narzeczona, Céphise, chce zwrócić na siebie uwagę, jednak zostaje odrzucona przez Pigmaliona, który prosi Wenus o ożywienie jego figury. Figura w magiczny sposób ożywa i zaczyna tańczyć. Wszyscy bohaterowie radują się i wychwalają siłę miłości. Wenus znajduje innego ukochanego dla odrzuconej przez rzeźbiarza Céphise[1].

Charakterystyka utworu[edytuj | edytuj kod]

Pigmalion jest niewątpliwym arcydziełem wśród ośmiu aktów baletowych napisanych przez Rameau w latach 1748-1754. W znacznej mierze zawdzięcza to librettu - krótkiej, dobrze skonstruowanej anegdocie, bogatej w sytuacje dramatyczne. Utwór otwiera uwertura mocnymi akordami, naśladującymi pospieszne uderzenia dłuta. Pierwszy monolog Pigmaliona - rozpaczliwa modlitwa skierowana do bogów należy do najlepszych arii tragicznych Rameau. Przerywa ją krótka dramatyczna scenka pomiędzy Pigmalionem i Cefizą. Konflikt ten rozwiewa się jednak szybko i Pigmalion znowu pozostaje sam ze swoim posągiem i bogami. Druga modlitwa błagalna skierowana do Wenus zostaje uwieńczona powodzeniem. W delikatnym obrazie orkiestrowym posąg ożywa i wygłasza czułe słowa miłości w pełnym wyrazu recytatywie. Amor wyśpiewuje triumfalną arietkę, kończącą akcję baletu. Następuje po niej finałowy obraz choreograficzny: Gracje uczą posąg tańczyć, tak że wkrótce potrafi już odtańczyć sarabandę i skocznego tamburyna. Do "muzeum" wpada niesforny lud, by podziwiać rzeźbę. Po pięknej pantomimie następuje hymn do Amora, a po nim dwie kolejne pantomimy i wirtuozowska aria głównego bohatera. Sztukę kończy wspólny taniec[1].

Nagrania[edytuj | edytuj kod]

  • Pygmalion, Orchestre de chambre des Concerts Lamoureux, Marcel Couraud (Archiv Produktion, 1962)
  • Pigmalion, La Petite Bande, Sigiswald Kuijken (Deutsche Harmonia Mundi, 1981)
  • Pigmalion, English Bach Festival Singers and Orchestra, Nicholas McGegan (Erato, 1984)
  • Pigmalion, Les Arts Florissants, William Christie (Harmonia Mundi, 1992)
  • Pygmalion, Concert Royal, James Richman (Centaur, 2010)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Kamiński 2008 ↓, s. 207.
  2. Według Lajarte, p. 207.
  3. Według Arthur Pougin, Un ténor de l'Opéra au XVIIIe siècle - Pierre Jélyotte et les chanteurs de son temps, Paris, Fischbacher, 1905, p. 172 (kopia w Internet Archive).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Cuthbert Girdlestone, Jean-Philippe Rameau: His Life and Work, New York: Dover, 1969.
  • Holden, Amanda (Ed.), The New Penguin Opera Guide, New York: Penguin Putnam, 2001. ISBN 0-14-029312-4.
  • Lajarte, Théodore de Bibliothèque Musicale du Théatre de l'Opéra. Catalogue Historique, Chronologique, Anecdotique, Tome 1, Paris, Librairie des bibliophiles, 1878 (kopia w Internet Archive)
  • Piotr Kamiński: Tysiąc i jedna opera. T. 2. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, 2008. ISBN 978-83-224-0900-8.
  • Sadler, Graham, ed., The New Grove French Baroque Masters, Grove/Macmillan, 1988.