Pilsko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pilsko
Widok na Pilsko z hali Rysianka
Widok na Pilsko z hali Rysianka
Państwo  Polska
 Słowacja
Pasmo Beskid Żywiecki, Beskidy Orawskie, Karpaty
Wysokość 1557 m n.p.m.
Wybitność 752 m
Pierwsze wejście ks. Gabriel Rzączyński
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Pilsko
Pilsko
Ziemia 49°31′38″N 19°19′06″E/49,527222 19,318333Na mapach: 49°31′38″N 19°19′06″E/49,527222 19,318333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Na szczycie Pilska (2012 r.)
Pilsko i Babia Góra, widok z Tatr
Widok na Pilsko z Kalikowego Gronia

Pilsko (słow. Pilsko) – drugi po Babiej Górze co do wysokości szczyt górski w Beskidzie Żywieckim. Znajduje się w Grupie Pilska. Często nazwą Pilsko obejmuje się nie tylko jego główną kulminację (1557 m), w całości leżącą po stronie słowackiej, ale również cały masyw. Według słowackiej regionalizacji są to Beskidy Orawskie (Oravské Beskydy)[1].

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Przez grzbiet Pilska przebiega granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny oddzielający zlewnię Morza Bałtyckiego od Morza Czarnego. Właściwy szczyt masywu (Pilsko 1557 m) nie znajduje się jednak w tym grzbiecie, lecz w jego bocznej odnodze, która poprzez przełęcz Mechy, szczyt Mechy i dalsze wierzchołki opada w południowym kierunku do Kotliny Orawskiej na Słowacji. W grzbiecie wododziałowym i zarazem na granicy polsko-słowackiej znajduje się natomiast niższy wierzchołek – Góra Pięciu Kopców (1543 m), położony około 200 m na północ od głównego wierzchołka[2][3].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Istnieje kilka teorii dotyczących pochodzenia nazwy Pilsko. Może ona pochodzić od dawnej, pojawiającej się w XVIII-wiecznych dokumentach nazwy podszczytowej hali Pielsko, ta zaś od nazwiska właściciela, Piela. Może też pochodzić od dawnego określenia miejsca "piłowania" czyli pozyskiwania drewna. Ludowy przekaz wiąże nazwę z "opijaniem się" orawskich zbójników, którzy mieli zbierać się na szczycie. Taką wersję podaje wójt Żywca A. Komoniecki w swoim "Dziejopisie żywieckim" Po raz pierwszy w druku nazwę Pilsko podaje w 1721 r. ks. Gabriel Rzączyński, autor dzieła „Historia Naturalis Curiosa Regni Poloniae .... Był on także pierwszym odnotowanym zdobywcą tego szczytu. A. Siemionow zaś uważa, że nazwa Pilsko jest zniekształceniem słowackiej nazwy Polski (Poľsko)[1].

Opis szczytu[edytuj | edytuj kod]

Kopuła szczytowa Pilska jest płaska i rozległa. Zbudowana jest z piaskowców magurskich. W górnych partiach występuje naturalnego pochodzenia kosodrzewina, stanowiąca w tym masywie najwyższe piętro roślinności. Szczyt porośnięty jest kępami kosodrzewiny, trawą, oraz pokryty rumoszem skalnym. Na najwyższej kulminacji, po stronie słowackiej, znajduje się ołtarz polowy i krzyż ustawione przez mieszkańców orawskiej wsi Mútne (Słowacja). Corocznie w lipcu proboszcz z Mutnego odprawia tutaj mszę świętą. Na północno-wschodnim zboczu Góry Pięciu Kopców, przy żółtym szlaku, znajduje się krzyż upamiętniający jedną z pierwszych ofiar kampanii wrześniowej, poległego w tym miejscu 1 września 1939 roku żołnierza Basika[1].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Pilsko objęte jest od 1971 roku (rezerwat przyrody Pilsko) po stronie polskiej na niewielkim obszarze (15,4 ha) ochroną rezerwatową, po stronie słowackiej ustanowiony w 1967 roku rezerwat obejmuje 809 ha[1].

Interesującymi przedstawicielami flory na Hali Kornienieckiej są między innymi: knieć górska, rzeżucha łąkowa, tojad mocny, urdzik karpacki, pięciornik złoty. Na Hali Miziowej występują między innymi: wełnianki, ostrożeń błotny, borówka brusznica. Najcenniejszymi zaś przedstawicielami roślinności hal są niebielistka trwała, czosnek syberyjski i pełnik alpejski, tworzące wyjątkowe w skali Polski zbiorowisko na Hali Cebulowej. W zaroślach kosodrzewiny spotkamy borówkę czarną, podbiałka alpejskiego, czosnek siatkowaty, widłaka alpejskiego, szarotę drobną i marchwicę pospolitą[potrzebne źródło]. Z rzadkich w Karpatach gatunków roślin występuje m.in. modrzewnica pospolita, wierzbownica zwieszona oraz rzadkie w całej Polsce wyblin jednolistny, czosnek syberyjski i turzyca skąpokwiatowa[4].

Turystyka i narciarstwo[edytuj | edytuj kod]

Szczyt jest bardzo popularnym wśród turystów miejscem widokowym, z szeroką panoramą na Beskidy Zachodnie, Tatry, góry Słowacji, a przy doskonałej widoczności także na wschodnie szczyty Sudetów. Północne stoki masywu Pilska są bardzo popularne również zimą wśród narciarzy[1]. Na stokach opadających w stronę Korbielowa zimą działają m.in. dwa ośrodki narciarskie:

Wyciągi orczykowe i trasy zjazdowe wybudowano na przełomie lat 80 i 90, w tym celu wycięto 10,5 hektarów lasów oraz 0,25 hektara kosodrzewiny. Przeciwko dewastacji przyrody na Pilsku protestowało w latach 90. kilka organizacji pozarządowych między innymi Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, Liga Ochrony Przyrody, Polski Klub Ekologiczny, kilka organizacji czeskich i słowackich, organizacje te założyły koalicję na rzecz Pilska. Efektem tych działań było uzyskanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nakazującego rozebranie nielegalnych wyciągów nr 8 i 9 do końca 2005 r. oraz wykonanie ekspertyzy naukowej, która wprowadziła ograniczenia w użytkowaniu tras i wyciągów (zakaz jeżdżenia po kosodrzewinie i na terenie rezerwatu ścisłego po stronie słowackiej, użytkowanie tras zależne od grubości pokrywy śnieżnej)[5].

U podnóża kopuły szczytowej (ok. 1270 m n.p.m.) na Hali Miziowej znajduje się schronisko PTTK oraz węzeł szlaków turystycznych[2].

Rozległa kopuła szczytowa Pilska podczas złej widoczności jest mylna orientacyjnie. Zimą 1980 we mgle zagubiła się tutaj grupa sportowców z trenerem, w wyniku czego trzech młodych ludzi zginęło z wyczerpania[1][6].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Większość szlaków prowadzi na Góra Pięciu Kopców:

szlak turystyczny żółty KorbielówHala Miziowa – Góra Pięciu Kopców
szlak turystyczny czarny Hala Miziowa – Góra Pięciu Kopców
szlak turystyczny niebieski graniczny szlak przełęcz Glinne – Góra Pięciu Kopców – Trzy Kopce. Z Góry Pięciu Kopców już tylko 200 m na szczyt Pilska
szlak turystyczny zielony Góra Pięciu Kopców – Pilsko – Mechy – Orawskie Wesele (Oravské Veselé)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Stanisław Figiel, Piotr Krzywda: Beskid Żywiecki. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006. ISBN 83-89188-59-7.
  2. 2,0 2,1 Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa 1:50 000. Kraków: Wyd. „Compass”, 2011. ISBN 978-83-7605-084-3.
  3. Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji. [dostęp 2012-01-10].
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Strona poświęcona działaniom na rzecz ochrony przyrody Pilska (pol.). [dostęp 15 czerwca 2009].
  6. Nie ignorujmy gór! Beskidy za lekkomyślność mogą zabić (pol.). [dostęp 2014-01-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • NaPilsko.pl - vortal turystyczny o tematyce Pilska i okolicy
Widok na masyw Pilska z hali Rysianka
Widok na masyw Pilska z hali Rysianka