| Piorunian rtęci |
|
|
 |
| Nazewnictwo |
| Nomenklatura systematyczna (IUPAC) |
|
piorunian rtęci(II)
|
|
| Inne nazwy i oznaczenia |
| rtęć piorunująca |
|
| Ogólne informacje |
| Wzór sumaryczny |
Hg(CNO)2 |
| Masa molowa |
284,62 g/mol |
| Wygląd |
białe krystaliczne ciało stałe |
| SMILES |
|
[O-][N+]#C[Hg]C#[N+][O-]
|
|
| Identyfikacja |
| Numer CAS |
628-86-4 |
| PubChem |
12359[3] |
|
|
| Niebezpieczeństwa |
Globalnie Zharmonizowany System
Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów |
| Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI[2] |
|
|
|
| Zwroty H |
H200, H331, H311, H301, H373, H400, H410 |
| Zwroty EUH |
brak zwrotów EUH |
| Europejska klasyfikacja substancji |
| Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI[2] |
 |
 |
 |
Wybuchowy
(E) |
Toksyczny
(T) |
Groźny dla
środowiska
(N) |
|
|
| Zwroty R |
R3, R23/24/25, R33, R50/53 |
| Zwroty S |
S1/2, S3, S45, S60, S61 |
|
| Temperatura samozapłonu |
151 °C (wybuch)[1] |
|
| Podobne związki |
| Podobne związki |
Piorunian srebra |
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) |
Piorunian rtęci(II) (rtęć piorunująca), Hg(CNO)2 – nieorganiczny związek chemiczny, stosowany jako inicjujący materiał wybuchowy.
Właściwości[edytuj]
Jest to białe lub szare krystaliczne ciało stałe o gęstości 4,42 g/cm³. Trudno rozpuszcza się w wodzie. Trujący. Powyżej temperatury 50 °C zaczyna się rozkładać na rtęć, azot i tlenek węgla wg równania:
- Hg(CNO)2 → Hg + N2↑ + 2 CO↑
a ok. 150 °C detonuje. Prędkość rozchodzenia się fali detonacji wynosi do 5,5 km/s. Powoli rozkłada się także pod wpływem światła. Ze względu na to, że łatwo wybucha pod wpływem bodźców mechanicznych (tarcie, uderzenie, nakłucie etc.), iskry elektrycznej lub podgrzania, jest używany głównie jako inicjujący materiał wybuchowy w spłonkach i detonatorach. Piorunian rtęci jest silnie trujący, dlatego współcześnie jest zastępowany innymi związkami, np. tetrazenem lub trinitrorezorcynianem ołowiu.
| Właściwości wybuchowe piorunianu rtęci[4] |
| Energia wybuchu |
1,5 MJ/kg |
| Zdolność krusząca |
130 cm³ Pb na 10 g |
| Maksimum ciśnienia detonacji |
brak danych |
| Prędkośc detonacji |
5,4 km/s |
| Gęstość odpowiadająca Vdet |
4,2 g/cm³ |
| Temperatura detonacji |
151 °C[1] |
| Wrażliwość na uderzenie |
duża |
| Objętość produktów gazowych |
234 dm³/kg |
| Temperatura podczas wybuchu |
brak danych |
Po raz pierwszy w czystej postaci związek ten przypadkowo wyizolował w roku 1799 angielski chemik Edward Charles Howard (1774-1816).
Otrzymywanie[edytuj]
Piorunian rtęci otrzymuje się w reakcji kwasu azotowego(V) i azotanu rtęci(II) z etanolem lub aldehydem octowym. Roztwór kwasu azotowego i azotanu rtęci o odpowiednich proporcjach najwygodniej otrzymać rozpuszczając w ~65% kwasie azotowym rtęć w stosunku 1 g Hg na 7 ml HNO3 (różne źródła podają różne proporcje – istotny jest nadmiar kwasu). W celu otrzymania białego piorunianu rtęci, do roztworu można jeszcze dodać trochę metalicznej miedzi i kwasu solnego.
Podczas reakcji wydzielają się toksyczne gazy (m.in. tlenek azotu i opary rtęci), dlatego należy ją przeprowadzać pod wyciągiem.
Przypisy
