Piotr Apostoł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Piotr (Biblia))
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Święty Piotr”. Zobacz też: inne znaczenia
Piotr
Petrus
Szymon Piotr
papież
Piotr
Miejsce urodzenia Betsaida
Data i miejsce śmierci ok. 64/67
Wzgórze Watykańskie
papież
Okres sprawowania 33?–64/67
Wyznanie wczesne chrześcijaństwo
Kościół rzymskokatolicki
Pontyfikat ok. 33
Święty
Piotr Apostoł
apostoł
męczennik
książę apostołów
Kościół/
wyznanie
katolicki, prawosławny
Wspomnienie 29 czerwca (kat.)
2930 czerwca oraz 16 stycznia(praw. według kal. jul.)
1213 lipca (Sobór dwunastu apostołów) oraz 29 stycznia (Adoracja okowów ap. Piotra) (praw. według kal. greg.)
Atrybuty dwa klucze (srebrny i złoty), odwrócony krzyż, ryba, sieci i in.
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Piotr Apostoł, Szymon Piotr (łac. Petrus, gr. Πέτρος, Petros: „kamień", „fragment skały", odn. do gr. πέτρα, petra: „skała", aram. כיפא KefasKefa: „skała", cs. Sławny i wsiechwalnyj pierwowierchowny apostoł Pietr) – apostoł (i z racji pierwszeństwa wśród pozostałych znany jako Książę Apostołów), uważany przez Kościół katolicki za pierwszego papieża (pontyfikat: ok. 33 r. – ok. 64 r., według innych źródeł ok. 67[1], kiedy to miał ponieść męczeńską śmierć[2]). Męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Jest wymieniany w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego.

Życie i służba apostoła Piotra[edytuj | edytuj kod]

Według Ewangelii, Szymon był synem Jana (Jony), a bratem Andrzeja. Pochodził z Betsaidy nad jeziorem Genezaret. Do ok. 30 roku był rybakiem w Kafarnaum w Galilei, a następnie uczniem i apostołem Jezusa.

Piotrowi przypisywane jest autorstwo dwóch listów (1. i 2.), włączonych do kanonu Nowego Testamentu[3].

W Nowym Testamencie[edytuj | edytuj kod]

Losy Piotra opisują Ewangelie oraz Dzieje Apostolskie.

Według nich na wezwanie Jezusa Piotr wraz ze swym bratem Andrzejem, oraz synami Zebedeusza Janem i Jakubem porzucił zawód rybaka i został uczniem Jezusa i towarzyszem Jego działalności publicznej (zob. Mt. 4, 18–22; Mk 1, 16–20; Łk. 5, 1–11).

Piotr był jednym z najbardziej zaufanych uczniów Chrystusa. Wraz z Janem i Jakubem towarzyszył Chrystusowi na górze Tabor podczas tzw. Przemienienia (Mt. 17, 1–8; Mk 9, 1–7; Łk. 9, 28–36). Był świadkiem uzdrowienia córki Jaira (Mt. 9, 23–26; Mk 5, 35–43; Łk. 8, 49–56), oraz krwawej modlitwy w Getsemani (Mt. 26, 37–44; Mk 14, 33–40; Łk. 22, 41–46). W katalogach apostołów wymieniany jest zawsze na pierwszym miejscu (Mt. 10, 2; Mk 3, 16; Łk. 6, 14; Dz. Ap. 1, 13)

Był pierwszym apostołem, który uznał Jezusa za Mesjasza (Mt 16:16, Mar. 8:29, Łk. 9:20, Jan 6:69).

Jezus przepowiedział Piotrowi, że po swoim pojmaniu ten wyprze się Go trzykrotnie, co według Ewangelii potwierdziło się. Podczas pojmania Jezusa usiłował go bronić, atakując mieczem jednego z napastników i obcinając mu ucho.

Po Zesłaniu Ducha Świętego (najprawdopodobniej w roku 33[4][5][6]) Piotr przebywał i działał wraz z pozostałymi jedenastoma w Jerozolimie. Dzieje Apostolskie relacjonują jego działalność w Jeruzalem (Dz 2, 14–41 oraz rozdziały 3–5), Samarii (Dz 8, 14–24), Liddzie i Jaffie (Joppie) (Dz 9, 32–43) oraz w Cezarei Palestyńskiej – tam ochrzcił pierwszych pogan: rzymskiego setnika Korneliusza wraz z jego rodziną i domownikami (Dz 10, 1–48) – był to moment, kiedy pierwsi ludzie „z pogan" (nie-Żydzi) zostali chrześcijanami.

W 44 roku za swą działalność został aresztowany na rozkaz Heroda Agryppy, który wcześniej kazał stracić Jakuba Większego Apostoła. Według Dziejów Apostolskich z więzienia wypuścił go anioł (Dz 12, 1–17). Po ucieczce z więzienia Piotr wyjechał z Jerozolimy, jednak Dzieje Apostolskie nie podają dokąd się udał.

Losy po roku 44[edytuj | edytuj kod]

Losy Piotra po ucieczce z więzienia są trudne do odtworzenia w szczegółach. W Dziejach Apostolskich wspomniany jest jeszcze tylko jego udział w tzw. „Soborze jerozolimskim" ok. 49 roku, gdzie sprzeciwił się narzucaniu poganom obyczajów żydowskich (Dz 15, 7–11) za wyjątkiem „powstrzymywania się od ofiar składanych bożkom, od krwi, od tego, co uduszone, i od nierządu" (Dz 15:28). Wskazuje to, że po śmierci Heroda Agryppy prawdopodobnie powrócił do Jerozolimy. W Nowym Testamencie w sposób wyraźny odnotowano jeszcze tylko jego pobyt w Antiochii około roku 50, gdzie doszło do konfliktu między nim a Pawłem z Tarsu (Ga 2, 11–14). Według tradycji w Antiochii Piotr miał wyświęcić Ewodiusza na pierwszego biskupa tego miasta[7].

Pobyt Piotra w Koryncie, na który pośrednio wskazuje 1 Kor 1, 13, w sposób wyraźny potwierdza świadectwo żyjącego około roku 170 biskupa korynckiego Dionizego[8]

Według tradycji, bazującej na 1 P 1, 1, Piotr nauczał także wśród Żydów w północnych prowincjach Azji Mniejszej[9].

Tradycyjne przekazy są zgodne, że Piotr ostatecznie przybył do Rzymu i tam poniósł śmierć męczeńską.

Pobyt w Rzymie[edytuj | edytuj kod]

Ukrzyżowanie św. Piotra pędzla Michała Anioła Caravaggio

Pobyt Piotra w Rzymie, negowany przez część badaczy, potwierdzać mogą słowa Piotra z 1 Listu : „Pozdrawia was ta, która jest w Babilonie", 1 P 5,13 za BT[10]). Babilon w Apokalipsie jest symbolicznym określeniem Rzymu[11], choć, jako symbol niewoli i rozproszenia, może oznaczać także każde inne miejsce, w którym żyli chrześcijanie[12]. Inne wczesne świadectwa pobytu Piotra w Rzymie to dzieła Ireneusza, Tertuliana, Euzebiusza, Hegezypa, Cypriana, Dionizego, Gajusza, Klemensa Aleksandryjskiego, Orygenesa, Familiana, Ignacego z Antiochii, Klemensa Rzymskiego, a także niektóre apokryfy (np. gnostycka „Apokalipsa Piotra").

Istnieje także legenda mówiąca, że gdy w Rzymie rozpoczęły się prześladowania chrześcijan (za czasów Nerona), Piotr postanowił uciec z miasta. Wówczas ukazał mu się Jezus. Piotr spytał go, dokąd idzie (łac. Quo vadis, Domine?)[13]. Jezus miał mu odpowiedzieć „idę do miasta, aby mnie powtórnie ukrzyżowano". Wówczas Piotr zawrócił, a w miejscu tego spotkania postawiono kościół. Tę legendę zawarł Henryk Sienkiewicz w powieści Quo vadis.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Tradycja głosi, że Piotr zginął w Rzymie na Wzgórzu Watykańskim[2]. Zginął męczeńsko na krzyżu głową w dół (na własną prośbę), ponieważ mówił, iż nie jest godzien umrzeć jak Chrystus[2]. Senator Marcellus, wierny uczeń Piotra, zdjął go z krzyża i pochował we własnym grobowcu. Później na tym miejscu postawiono kościół. Dziś, według tradycji, w tym miejscu stoi Bazylika św. Piotra[2].

Tradycyjnie męczeństwo Piotra Apostoła datowane jest na dzień 29 czerwca 67 roku[14]. Biorąc jednak pod uwagę, że prześladowania chrześcijan po pożarze Rzymu trwały prawdopodobnie nie dłużej niż kilka miesięcy, większość współczesnych badaczy przyjmuje, że Piotr zginął jesienią 64 roku[15][16][17]. Według hipotezy Margherity Guarducci jego egzekucja odbyła się w dniu 13 października 64 roku[18][19].

1 List Klemensa 5,1–7 mówi o „zawiści i sporze” jako przyczynie męczeństwa Piotra i Pawła[20].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Piotr miał żonę, wraz z nim też mieszkała jego teściowa. Andrzej Apostoł był jego bratem. W 1P 5,13 wspomina o „synu", Marku, chodzi jednak prawdopodobnie o Jana Marka, późniejszego ewangelistę[21]. Martyrologium Rzymskie jako jego córkę podaje Petronelę.

Pisma[edytuj | edytuj kod]

Piotrowi przypisywane są dwa listy wschodzące w skład Nowego Testamentu: 1. List Piotra oraz 2. List Piotra. Autentyczność 1. Listu Piotra we wczesnym Kościele nigdy nie była kwestionowana, natomiast co do 2. Listu Piotra aż do IV wieku wielu autorów (m.in. Euzebiusz z Cezarei) wyrażało wątpliwości, czy faktycznie pochodzi on od Piotra Apostoła. We współczesnej biblistyce zdania na temat autentyczności obu listów są podzielone. Natomiast niewątpliwymi apokryfami są tzw. Ewangelia Piotra oraz Apokalipsa Piotra.

Spory doktrynalne[edytuj | edytuj kod]

Według relacji biblijnej Piotr zmieniał podczas swojego życia zdanie dotyczące literalnego pojmowania części przepisów Prawa Mojżeszowego. Początkowo, Piotr unikał pogan i uważał, że nie mają oni udziału w Ewangelii. Pogląd ten uległ częściowej zmianie dopiero po wizji jaką otrzymał od Boga i po wizycie w domu Korneliusza w Cezarei, kilka lat po śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa (Dzieje Apostolskie 10). Kilkanaście lat później apostoł Piotr wraz z innymi członkami Kościoła jerozolimskiego przebywał wśród chrześcijan nawróconych spomiędzy pogan w Antiochii, bez okazywania jakiejkolwiek dyskryminacji. Dowiedziawszy się jednak o przybyciu wysłanników Jakuba (przywódcy Kościoła w Jerozolimie), zaczął się zachowywać tak, jakoby zachowywał ceremonialną czystość i nie jadał z poganami, a w jego ślad poszli inni, nawet Barnaba. Zobaczywszy to, Paweł z Tarsu sprzeciwił się mu wprost, nazywając jego zachowanie nagannym i obłudnym, wygłaszając, że człowiek nie jest usprawiedliwiany z uczynków Prawa, a tylko przez wiarę w Jezusa (List do Galatów Ga 2,11–16[22]).

Chodzenie po wodzie[edytuj | edytuj kod]

Według Ewangelii Mateusza, Piotr po ujrzeniu chodzącego po wodzie Jezusa zaczął iść do niego także poruszając się po tafli wody (Mt 14:22–32). (Marek i Jan także wspominają o Jezusie, ale nie wspominają czyniącego to samo Piotra).

Obmywanie stóp[edytuj | edytuj kod]

Według Ewangelii św. Jana, Piotr z początku odmówił obmywania swoich stóp Jezusowi podczas Ostatniej Wieczerzy. Jezus wtedy rzekł: Jeśli ja Cię nie wymyję, to żadna z części Twego ciała nie będzie ze mną. Na to Piotr odpowiedział: Panie nie myj tylko mych stóp, ale także dłonie i głowę.

Uzasadnienie prymatu papieskiego w Kościele rzymskokatolickim[edytuj | edytuj kod]

Jezus przekazuje Piotrowi klucze królestwa niebieskiego, fragment fresku z Kaplicy Sykstyńskiej pędzla Pietro Perugino

Złożone Piotrowi przez Chrystusa obietnice:

Quote-alpha.png
Otóż i Ja tobie powiadam: Ty jesteś Piotr [czyli Skała], i na tej Skale zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą. I tobie dam klucze królestwa niebieskiego, cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie, a co rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebie (Mt 16,18-19)

legły u podstaw tezy o prymacie Piotra jako seniora Ludu Wybranego Nowego Przymierza, prawodawcy, a także nauczyciela (Dz 15,7) i pasterza Kościoła: (J 21, 15–17).

Według 21. rozdziału Ewangelii według św. Jana, Jezus trzykrotnie zwrócił się do Piotra słowami „Paś baranki Moje". Jest to podawane jako uzasadnienie tezy, że Jezus przekazał Piotrowi opiekę nad Kościołem.

Kult[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z tradycją utrzymuje się, że ciało Apostoła spoczywa ok. 6 metrów pod ołtarzem w Bazylice św. Piotra w Watykanie we Włoszech.

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W ikonografii św. Piotr Apostoł przedstawiany jest jako łysiejący, siwy, brodaty starzec, w dłoni trzyma dwa klucze (srebrny i złoty) symbolizujące klucze Królestwa Bożego oraz w towarzystwie Świętego Pawła.

Innymi atrybutami Apostoła są: anioł, kajdany, kogut, odwrócony krzyż, księga, łódź, zwój, pastorał, ryba, sieci, skała — stanowiące aluzje do wydarzeń w jego życiu, tiara w rękach.

El Greco – ŚŚ Piotr I Paweł

Do Postaci Piotra odwołują się również liczne dzieła kultury. Do najbardziej znanych w literaturze polskiej należy powieść Quo vadis Henryka Sienkiewicza.

Dni obchodów[edytuj | edytuj kod]

Uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła – to główne święto św. Piotra (razem ze św. Apostołem Pawłem) o randze uroczystości liturgicznej w Kościele katolickim, obchodzona jest 29 czerwca. Natomiast 22 lutego Kościół wspomina katedrę tj. tron-krzesło na którym miał zasiadać Piotr papież.

Cerkiew prawosławna celebruje dni św. Piotra 29 czerwca/12 lipca[a] i 30 czerwca/13 lipca oraz 16/29 stycznia tj.: 12 i 13 lipca (wspominając Sobór dwunastu apostołów) oraz 29 stycznia według kalendarza gregoriańskiego, jako Adorację okowów ap. Piotra.

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Święty Piotr jest patronem m.in.:

Święty Piotr jest również wzywany, jako orędownik podczas epilepsji, gorączki, febry, ukąszenia przez węże.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. St. Peter, Prince of the Apostles (ang.). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2012-06-06].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 15-17. ISBN 83-06-02633-0.
  3. Barjona (hebr. syn Jony) – przydomek Szymona Piotra Mt 16,17
  4. J.K. Fotheringham: The Evidence of Astronomy and Technical Chronology For the Date of the Crucifixion (ang.). Journal of Theological Studies, 1934. [dostęp 2013-05-14].
  5. John P. Pratt: Newton's Date For The Crucifixion (ang.). Quarterly Journal of Royal Astronomical Society, 1991. [dostęp 2013-05-14].
  6. Date of Christ's Death Pinpointed (ang.). russian.pravda.ru. [dostęp 2013-05-14].
  7. Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościelna, red. A. Lisiecki, Poznań 1924, s. 116, 135.
  8. Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościelna, red. A. Lisiecki, Poznań 1924, s. 88.
  9. Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościelna, red. A. Lisiecki, Poznań 1924, s. 91-92.
  10. 1P 5,13 w przekładach Biblii.
  11. Ap 14,8; Ap 16,9; Ap 18,2; Ap 18,10; Ap 18,21
  12. Manfred Uglorz: Introdukcja do Nowego Testamentu. Cz. I. Warszawa: Chrześcijańska Akademia Teologiczna, 1994, s. 92. ISBN 83-901296-5-5.
  13. Choć, jak stwierdza Roman Brandstaetter w "Kręgu Biblijnym", ewentualne objawienie Piotra byłoby raczej w języku aramejskim
  14. Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 4: M-P. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 2000, s. 596/599. ISBN 8370976719.
  15. Jacques Mercier: Dwadzieścia wieków historii Watykanu. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1986, s. 22-23. ISBN 83-211-0716-8.
  16. Kazimierz Dopierała: Księga papieży. Poznań: Pallottinum, 1996, s. 11-12. ISBN 83-7014-248-6.
  17. Święci Apostołowie Piotr i Paweł (pol.). Brewiarz. [dostęp 2012-06-06].
  18. Jacques Mercier: Dwadzieścia wieków historii Watykanu. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1986, s. 357. ISBN 83-211-0716-8.
  19. Ch. Bernard: L’Apôtre Pierre (fr.). Culture et Religiones, 1999. [dostęp 2013-05-14].
  20. Jürgen Roloff: Wprowadzenie do Nowego Testamentu. Warszawa: Verbinum, 2008, s. 116. ISBN 978-83-7192-376-0.
  21. William J. Dalton: Pierwszy List św. Piotra. W: Katolicki komentarz biblijny. Raymond E. Brown, Joseph A. Fitzmyer, Roland E. Murphy (red. wyd. oryg.), Waldemar Chrostowski (red. wyd. pol.). Warszawa: 2001, s. 1512. ISBN 83-7146-080-5.
  22. Ga 2,11-16 w przekładach Biblii.
  23. Aleksandra Szkutnik-Wolszczak: Wywiad na sobotę: ks. Rafał Chwałkowski (pol.). myżeglarze.pl. [dostęp 2013-05-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Emblem of the Papacy SE.svg Papież
33? – 64
Emblem of the Papacy SE.svg Następca
Linus