Piotr Chmielowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy historyka literatury. Zobacz też: Piotr Chmielowski – polski polityk.
Autograph-PiotrChmielowski.svg
Grób Piotra Chmielowskiego na cmentarzu Łyczakowskim. Stan z 2007 r. (wyk. Stanisław Kazimierz Ostrowski)
Lwów – cmentarz Łyczakowski – grobowiec Piotra Chmielowskiego po renowacji. Stan z 2010 r.

Piotr Chmielowski (ur. 9 lutego 1848 w Zawadyńcach koło Zasławia na Wołyniu, zm. 22 kwietnia 1904 we Lwowie) – polski historyk literatury, profesor Uniwersytetu Lwowskiego. Ojciec Janusza Chmielowskiego.

Droga życiowa[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny ziemiańskiej, był synem Ignacego i Marianny z domu Węglowskiej[1]. Kształcił się w I gimnazjum filologicznym w Warszawie (1860-1866, od 1862 pod nazwą gimnazjum realne), następnie studiował filologię i filozofię w Szkole Głównej Warszawskiej (od 1869 na Uniwersytecie Warszawskim). Studia ukończył w 1870; dokształcał się w tajnych kółkach naukowych. Kontynuował naukę w Lipsku (pedagogika, filozofia, geografia), gdzie obronił doktorat w 1874 (praca Die organischen Bedingungen der Enstehung des Willens).

Praca, osiągnięcia naukowe[edytuj | edytuj kod]

W latach 1874-1898 pracował jako profesor języka polskiego w gimnazjum męskim J. Pankiewicza w Warszawie. Współpracował z wieloma czasopismami i wydawnictwami – „Przeglądem Tygodniowym” (1867-1872), „Biblioteką Warszawską” (1870-1874), „Opiekunem Domowym” (1872-1876), „Pamiętnikiem Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza”, „Niwą”, „Przeglądem Pedagogicznym”, „Rodziną i Szkołą”, „Poradnikiem dla Dorosłych”, „Encyklopedią Wychowawczą”, „Biblioteką Arcydzieł Literatury Polskiej i Obcej”. W latach 1882-1897 był redaktorem „Ateneum”; zrezygnował na znak protestu przeciw wypowiedzi Włodzimierza Spasowicza (właściciela pisma) o „bezpowrotnym upadku dawnego państwa polskiego” i „konieczności przystosowania się do innego państwowego organizmu”. Wielokrotnie wypowiadał się na tematy narodowe; był więziony przez władze carskie w warszawskiej Cytadeli. W 1882 nie przyjął Katedry Literatury Polskiej na UW, nie chcąc zgodzić się na obowiązkowe wykładanie w języku rosyjskim oraz pominięcie w programie nauczania okresów Odrodzenia i romantyzmu. Ze względu na chorobę płuc od 1898 mieszkał w Zakopanem. W 1903 został profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Lwowskiego i kierownikiem Katedry Historii Literatury Polskiej tamże. Szczególną uwagę poświęcił polskiej literaturze romantycznej i pozytywistycznej; zajmował się również pedagogiką, historią wychowania, historią filozofii oraz krytyką literacką. Zgromadził bogatą literaturę poświęconą Mickiewiczowi i opracował obszerną biografię poety (Adam Mickiewicz. Zarys biograficzno-literacki (1886, 2 tomy). Jako pierwszy docenił znaczenie twórczości Żmichowskiej i Wyspiańskiego. Opierając się na teoriach Hipolita Taine stworzył naukowe podstawy metod badawczych historii literatury. Przedstawił także zasady krytyki literackiej – ocena krytyka powinna być zgodna z interesami społecznymi, rezultatami badań naukowych oraz ogólnie przyjętymi wymogami estetycznymi. Rozwinął system nauczania opartego na samokształceniu. Był członkiem-korespondentem AU od 1893 (od 1902 członek czynny). Przygotował przekłady na polski dzieł Goethego i Kanta oraz wypisy historyczno-literackie Złota przędza poetów i prozaików polskich w 4 tomach (1884-1887).

Spotykał się z zarzutami bezbarwności stylu, braku wrażliwości artystycznej, jednostajności opisu; dla odmiany wysoko jego dorobek oceniał Gabriel Korbut.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ogłosił ponad 2100 prac i artykułów, m.in.:

  • Utylitaryzm w literaturze (1872)
  • Kobiety Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego (1873)
  • Geneza Fantazyi, szkic psychologiczny (1873)
  • Co wychowanie z dziecka zrobić może i powinno (1874)
  • Józef Kremer (1875)
  • Karol Libelt (1875)
  • Dziesięć lat z dziejów wychowania w Polsce (1877)
  • Pierwsza w Polsce książka o wychowaniu (1878)
  • Rousseau. W stuletnią rocznicę jego śmierci (1878)
  • Poezya w wychowaniu (1881)
  • Wojciech Bogusławski w Wilnie (1883)
  • Autorki polskie wieku XIX (1885)
  • Studya i szkice z dziejów literatury polskiej (1886)
  • Nasi powieściopisarze (1887-1895)
  • Józef Ignacy Kraszewski. Zarys biograficzno-literacki (1888)
  • Literatura dla ludu (1891)
  • Powieści ludowe Elizy Orzeszkowej (1891)
  • Bolesław Prus (1892)
  • Postaci kobiece w komediach Fredry (1892)
  • Współcześni poeci polscy (1895)
  • Zarys najnowszej literatury polskiej(1895)
  • Nasza literatura dramatyczna (1898, 2 tomy)
  • Tadeusz Czacki. Jego życie i działalność wychowawcza. Zarys biograficzny (1898)
  • Historya literatury polskiej (1899-1900, 6 tomów)
  • Metodyka historii literatury polskiej (1899)
  • Indywidualizm modernistyczny (1900)
  • Henryk Sienkiewicz w oświetleniu krytycznem (1901)
  • Dzieje krytyki literackiej w Polsce (1902)
  • Stanisław Wyspiański (1902, w: Charakterystyki literackie)
  • Nowele Marii Konopnickiej (1903)
  • Jan Kasprowicz (1904)
  • „Popioły”, powieść Stefana Żeromskiego (1904)
  • Pisma krytycznoliterackie (1961, 2 tomy, pod redakcją Henryka Markiewicza)
  • przekład Lat nauki Wilhelma Meistra Goethego

Przypisy

  1. Edward Kiernicki, „Korespondencja Antoniego Sygietyńskiego i Piotra Chmielowskiego. Dwugłos z lat 1880-1904”, 1963, s. 8; mowa tam o tym, że w Polskim słowniku biograficznym (t. 3, s. 342-344) należy „wprowadzić korekturę”, gdy chodzi o imię i panieńskie nazwisko matki historyka literatury: „Nie jest to bowiem Maria z Węglarskich, ale Marianna z domu Węglowska, zgodnie z wyciągiem ksiąg metrykalnych, sporządzonym 3 sierpnia 1881 z przekładem z języka rosyjskiego (rkps Ossol. Sg. akc. 48/59).”.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikisource-logo.svg
Zobacz w Wikiźródłach teksty autorstwa Piotra Chmielowskiego