Piotr Michałowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polskiego malarza. Zobacz też: polski literat o takim samym imieniu i nazwisku.
Autoportret (po 1849)
Studium głowy końskiej (1846)

Piotr Michałowski (ur. 2 lipca 1800 w Krakowie, zm. 9 czerwca 1855 w Krzysztoforzycach k. Krakowa) – polski malarz okresu romantyzmu, organizator życia społecznego i gospodarczego, mąż stanu; portrecista, animalista i batalista. Syn Józefa Michałowskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był człowiekiem wszechstronnie wykształconym. Studiował nauki matematyczno-przyrodnicze, ekonomiczne i humanistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz na uniwersytecie w Getyndze. W latach 1823-1830 zajmował się organizacją hutnictwa w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu w Warszawie. W tym czasie często bywał w osadzie Tomaszów Mazowiecki, odwiedzając siostrę Antoninę z Michałowskich Ostrowską (1799-1871) i szwagra Antoniego Ostrowskiego, który w l. 1811-1812 pobudował tu dworek w stylu klasycystycznym (obecnie mieści się w nim Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego). Rysował tu kuźnie tomaszowskie, kowali przy pracy, fizjonomie mieszczan tomaszowskich. Malował też portrety Antoniego Ostrowskiego i członków jego rodziny. W Tomaszowie poznał Julię Olimpię Ostrowską (1807-1875), córkę hr. Antoniego Ostrowskiego z pierwszego małżeństwa, którą poślubił 1 lutego 1831 roku w Warszawie. Miał z nią siedmioro dzieci.

Po powstaniu listopadowym, podczas którego zajmował się nadzorem produkcji broni i amunicji, wyjechał do Paryża. Tam poznał malarstwo najlepszych mistrzów hiszpańskich, flamandzkich i holenderskich; m.in. Diego Velázqueza i Fransa Halsa. Fascynował się malarstwem Théodore’a Géricaulta. Oddziałał też na niego Aleksander Orłowski. Po powrocie do Polski, w 1837 zamieszkał w Krzyżtoporzycach. W latach 1848-1853 był prezesem Rady Administracyjnej miasta Krakowa. W roku 1848 ufundował Zakład Św. Józefa dla Osieroconych Chłopców w Krakowie, działający do roku 1950.

Był znakomitym malarzem koni, scen batalistycznych (kilka wersji bitwy pod Samosierrą, epizody z powstania listopadowego) oraz portretów (wizerunki polskich hetmanów, chłopów, Żydów, członków rodziny i przyjaciół). Tworzył też sceny rodzajowe z życia wsi. Wiele kompozycji poświęcił epopei napoleońskiej, postaci cesarza Napoleona i dziejom oręża polskiego[1][2]. Pozostawił ponad 1000 szkiców (rysunki, akwarele). Jego obrazy odznaczają się dużą ekspresją, znakomitą kolorystyką, doskonałym rysunkiem i szkicową fakturą malarską. Jego obrazami zachwycał się Pablo Picasso, kiedy odwiedził Muzeum Narodowe podczas swojego pobytu w Warszawie.

Został pochowany na krakowskim Cmentarzu Rakowickim.

Przez cały wiek XIX był niemal zupełnie nieznany. Odkryciem i zaskoczeniem stał się pierwszy wielki pokaz jego dzieł w czasie polskiej Wystawy Krajowej we Lwowie w 1894 r. W XX w. uznano go za jedynego polskiego malarza europejskiego formatu. W 1917 Muzeum Narodowe w Krakowie otrzymało 82 prac artysty od jego córki Józefy. Pierwsza monografia artysty (zawierająca cenne listy i teksty źródłowe) ukazała się anonimowo w 1911. Jej autorką była córka malarza Celina, która odziedziczyła po ojcu talent malarski, wybrała jednak powołanie zakonne.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca Piotra Michałowskiego na pałacu Ministra Skarbu w Warszawie
  • Amazonka (po 1850), 55 x 45 cm, Muzeum Podlaskie w Białymstoku
  • Apoteoza Napoleona (ok. 1846), 259 x 204,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Autoportret (po 1849), 54 x 45 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Bitwa krakusów i studium konia (ok. 1830), 60 x 86 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu
  • Błękitni huzarzy (ok. 1837), 53 x 65 cm, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu
  • Błękitny chłopiec (1850-55), 76 x 59,5 cm, Muzeum Śląskie w Katowicach
  • Jazda austriacka (1836), 49 x 63,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Jeździec polski (Lisowczyk) (1841-45), 61 x 47,5 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu
  • Kardynał lub Mężczyzna w birecie (1846-48), 70 x 57 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Kobiety wiejskie (1840-48), 59 x 76,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Konny pocztylion (1832-35), 46 x 53 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Maksymilian Oborski na koniu (1824), 89 x 62 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Maksymilian Oborski w fezie (1840-48), 68 x 55,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Napoleon konno wydający rozkazy (1835-37), 71,5 x 57,5 cm, Muzeum Narodowe we Wrocławiu
  • Napoleon na koniu (1830-40), 53 x 44 cm, Muzeum Sztuki w Łodzi (Pałac Herbsta)
  • Paweł Popiel na koniu (1831-32), 53 x 44 cm, Muzeum Narodowe w Kielcach
  • Portret chłopa w kapeluszu (1846-48), 52,7 x 35,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Portret córki artysty Celiny na koniu (ok. 1853), 123 x 84,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Portret syna artysty z psem (1845-48), 94,3 x 68,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Portret syna na kucu (ok. 1842), 82 x 61 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Przejazd artylerii przez rzekę (ok. 1844, 69,3 x 90 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Samosierra (1844-55), 106 x 71 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Samosierra (po 1843), 50,5 x 44 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Seńko (1846-48), 62 x 46,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Starzec siedzący na stopniach (1837-40), 48 x 36 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Studium chłopca żydowskiego (1840-48), 60 x 40 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Studium głowy końskiej lub Łeb siwego konia (ok. 1846), 94 x 72 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Szarża w wąwozie Somosierra (ok. 1837), 81 x 65,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Wiarus I (1846), 82 x 65 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Wiarus II (1846), 82 x 66 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Wjazd do stajni (1844-46), 43 x 54 cm, Muzeum Narodowe w Gdańsku
  • Żydzi (1845-55), 72 x 118 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie

W oczach krytyków[edytuj | edytuj kod]

  • "Polski romantyzm - ta wielka rewolucja sztuki, która zrodziła genialnych poetów, miał także swojego malarza. I to nie ów romantyzm wyrosły na niemieckim malarstwie sentymentalnym, idealizującym historię, mdłym, suchym, rysunkowym, pracownianym - ale romantyzm bohaterski, rewolucyjny, dynamiczny, czerpiący swą prawdę nie z teorii estetycznych, ale z natury i życia - ten sam, który wydał Mickiewicza, Słowackiego i Szopena - ten sam właśnie wyrzucił, jak dymiący wulkan epoki, gorącą lawę sztuki Piotra Michałowskiego do dzisiaj nie zastygłą." (Maciej Masłowski, 1957[3])
  • "Ci, co go z bliska znali, dzielili go w mniemaniu swym na kilka jakby osób… to wielki filolog, to odznaczony w górnictwie krajowym zwierzchnik, to znowu znakomity administrator, to wiejski gospodarz, wreszcie pierwszego rzędu malarz". (Edward Rastawiecki, 1857)[4]
  • "Michałowski był jednym z pierwszych artystów polskich, który „odkrył” wieś jako temat malarski, który zainteresowania te zmaterializował w dziełach sztuki wysokiej klasy". (Jan K. Ostrowski, 1985)[5]
  • "Tak czysto malarskiego stylu, w którym walory chromatyczne i świetlne powiązane są ze swobodą fakturalną, nie było jeszcze w malarstwie polskim". (Stanisław Kozakiewicz, 1976)[6]
  • "Zwierzęta przez niego malowane są zawsze doskonale związane, kapitalne w ruchu; jeźdźcy wybornie siedzą w siodłach. W każdym calu znać talent z bożej łaski, odświeżający się wciąż z tej krynicy krynic, jaką jest dla artysty - natura". (Feliks Jasieński)[7]
  • "Mechaniczne przygotowanie pracy nie leżało w technice jego talentu… Jest w tym zacięciu pędzla, w tym rąbaniu farbami, coś, co przywodzi na pamięć legendę o potężnej klasycznej rzeźbie wykutej w marmurze z pominięciem modelowania w glinie". (Celina Michałowska, 1911)[8]
  • "Osobisty, liryczny stosunek Michałowskiego do historii i do współczesności nie znajduje analogii w całym malarstwie romantycznym. (Mieczysław Porębski)[9]
  • "Główna cechą życia Michałowskiego było wyprzedzanie swej epoki. Wyprzedzał ją inteligencją, instynktem konstrukcji, jasną obserwacją, widzeniem bez ogródek świata zewnętrznego i pozbywaniem się z wolna fałszywego romantyzmu; realistycznym patrzeniem i zrozumieniem idei plastycznej… Michałowski naprawdę zrozumiany został dopiero przez nasze młode pokolenie artystów". (Tytus Czyżewski, 1933)[10]
  • "Prawdziwy i chyba pierwszy geniusz w rozwoju sztuki polskiej". (Jan Bołoz Antoniewicz)[11]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W dniu 28 listopada 2012 r. Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety z serii „Polscy Malarze XIX/XX Wieku”, upamiętniając Piotra Michałowskiego, o nominałach:

Przypisy

  1. Kultura polska: Piotr Michałowski (pol.). [dostęp 2010-03-03].
  2. Piotr Michalowski (pol.). [dostęp 2010-03-03].
  3. M.Masłowski: Piotr Michałowski, Warszawa, 1957, Wydawnictwo "Sztuka", s.6
  4. K.Czerni, Piotr Michałowski, Siechnice 2001, s. 3.
  5. Tamże, s. 13.
  6. Tamże, s. 17
  7. Tamże, s. 19.
  8. Tamże, s. 25.
  9. Tamże, s. 31.
  10. Tamże, s. 31.
  11. Tamże, s. 32.
  12. Polscy Malarze XIX/XX Wieku: Piotr Michałowski (1800-1855) (pol.). nbp.pl. [dostęp 2013-11-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg