Piotr z Grudziądza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Piotr z Grudziądza, Piotr Wilhelmi z Grudziądza, Petrus Wilhelmi de Grudencz (ur. 1392[1] r. - zm. ok. 1480?, nie wcześniej niż w 1452[2]) r. – kompozytor i poeta działający w Europie, twórca łacińskich pieśni (cantiones) i motetów, których do dzisiejszych czasów zachowało się niewiele ponad dwadzieścia. Jest głównym reprezentantem kultury muzycznej Europy Środkowej XV wieku.

Życie[edytuj | edytuj kod]

O życiu kompozytora wiadomo niewiele. Wiemy, że w roku 1418 zapisał się do Akademii Krakowskiej. W roku 1425 uzyskał bakalaureat, a w 1430 r. - magisterium. Poza tym, resztę jego biografii wypełniają domysły: tekst Pontifices ecclesiarum (muzyka nie zachowała się) świadczy o prawdopodobnym powiązaniu z Soborem w Bazylei[3] (1431), a może nawet w nim uczestniczeniu[4]; był kapelanem cesarza Fryderyka III, ok. 1450 r. przebywał zapewne jakiś czas w Czechach (zachowało się tam dużo utworów kompozytora) i na Śląsku. Starał się o godność kanonika we Fromborku; był proboszczem parafii Białogarda k. Lęborka.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Osoba Piotra z Grudziądza została odkryta w 1975 r. przez czeskiego muzykologa, Jaromira Černego z Uniwersytetu Karola w Pradze. Analizując motet Veni vere illustrator / Pneuma eucaristiarum / Paraclito tripudia / Dator eya zauważył on, że kolejne pierwsze litery trzech z czterech głosów (w kolejności: drugi, pierwszy, czwarty[5]) tworzą akrostych: Petrus VVilhelmi de Grudencz. W ciągu kilku następnych lat odnaleziono znacznie więcej utworów sygnowanych imieniem kompozytora. Tworzył utwory świeckie i religijne, 2-3-głosowe pieśni oraz 3-5-głosowe motety.

Obecnie znanych jest ok. 40 utworów Piotra z Grudziądza. Odnaleziono je w różnych państwach Europy Środkowej, przede wszystkim w Czechach, w Polsce, Niemczech i Austrii. Wciąż można mieć nadzieję na kolejne odkrycia oraz poznanie nieznanych faktów z jego biografii, gdyż Piotr z Grudziądza staje się kompozytorem coraz szerzej znanym w Europie. Jego utwory znalazły się w repertuarze takich renomowanych zespołów, jak: "Ars Cantus" z Wrocławia, "Schola Gregoriana Pragensis" z Pragi, "La morra" z Bazylei czy "The Hilliard Ensemble" z Londynu.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Kyrie fons bonitatis / Kyrie Sacerdos - jedyny utwór bez akrostychu
  • kilkanaście pieśni łacińskich, m.in.
    • 2-gł. Prodigiis eximiis
    • 2/3-gł. Praegrata erat
    • 3-głosowe Praeconia etroclita
    • 3-gł. Problemata enigmatum
    • 2-gł., świeckie Praedulcis eurus turbinis
    • 2-gł. Praelustri elucentia, także z innymi tekstami jako: Rein und besser ist Gottes wort orazPraeillustri excellentia
    • 2-gł. Phoebus ecclipsi tumuli
    • 2-gł. Praeformosa elegantis
    • 2-gł. Phonicorum ethicorum
    • 2-gł. Praesidiorum[6] erogatrix
    • 3-gł.? Praesulis eminenciam totam (BJ), w stylu francuskiej ballady, panegiryk poświęcony papieżowi Marcinowi V (napisany więc najpewniej w latach jego urzędowania, tj. 1417-1431)
    • 2-gł.Plasmatori estuanter
    • 3-gł. Promittat aeterno throno - kanon kołowy (rotulum)
    • 3-gł. Plaude euge theotocos
    • 3-gł. Prorumpanus euduli
    • 3-gł. Psallamus effundibus
    • 3-gł. Psalteriis et tympanis/Nam nascitur de virgine/O flos Maria
    • 3-gł. Puella eia typicis
  • osiem motetów, m.in.
    • 3-gł. Iacob scalam / Pax eterna / Terribilis
    • 4-gł Veni vere illustrator / Pneuma eucaristiarum / Paraclito tripudia / Dator eia
    • 2-gł., świecki Probitate eminentem / Ploditando exarare, prawdopodobnie jeden z najpóźniejszych utworów kompozytora (ze Śpiewnika głogowskiego, BJ)
    • 4-gł. Pomi morsum / Hominem quem / Sed paratus / Paraneuma eructemus
    • 5-gł. Panis ecce / Panis aevus / Pange exul/ Patribus veteribus / Tantum ergo
    • 4-gł. Pantaleon eleon (kanon)
    • 4-gł. Praesulem ephebeatum - rotulum (kanon kołowy); na melodii tego kanonu oparta jest jedna z mszy Heinricha Isaaca[7]
  • Utwory zachowane częściowo, wątpliwego autorstwa:
    • pieśń 3-gł. Paschaliter epiloget treuis (zachowane częściowo)
    • pieśń Pater eue theonice, zachowane częściowo, liczba głosów nieznana
    • pieśń 3-gł. Phono ex[...]io religionis, zachowane częściowo
    • pieśń 2/3-gł. Plausiua eulogia tropum, zachowane częściowo
    • pieśń? Pontifices ecclesiarum (tylko tekst)
    • pieśń 2-gł.? Porta ezechielis, zachowane częściowo
    • pieśń 2-gł.? Proclivi evi temporis (tylko tekst)
    • pieśń 3-gł. Psalmodium exileratum triphariali, zachowane częściowo
    • 3-gł. Prefulcitam expolitam - utwór wątpliwego autorstwa

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tak podają encyklopedia Grove i artykuł Trzydzieści lat obecności w: Ruch muzyczny, 27.05.2007, w przeciwieństwie do Encyklopedii Muzycznej PWM (zob. Bibliografia)
  2. Trzydzieści lat obecności, Ruch muzyczny
  3. Grove Dictionary, zob. Bibliografia
  4. Polifonia Europy Środkowej - PETRUS DE GRUDENCZ
  5. Wykład Adriana Thomasa w Gresham College
  6. Na płycie Ars Nova (zob.) błędnie Presidorum
  7. Artykuł Trzydzieści lat obecności w: Ruch muzyczny, 27.05.2007

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Paweł Gancarczyk, Petrus Wilhelmi de Grudencz, hasło w: Die Musik in Geschichte und Gegenwart. Personenteil, t. 13, Kassel 2005
  2. Paweł Gancarczyk, Piotr z Grudziądza - trzydzieści lat obecności w: Ruch muzyczny, 27.05.2007
  3. Encyklopedia muzyczna PWM, tom Pe-R, Kraków 2004
  4. The New Grove Dictionary of Music and Musicians, [2]
  5. Wykład Adriana Thomasa w Gresham College (ang.)
  6. www.polmic.pl
  7. Polifonia Europy Środkowej na portalu www.cojestgrane.pl