Piotrowice (Katowice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Katowic Piotrowice
część Katowic
Herb
Herb
Osiedle Targowisko.jpg
Osiedle Targowisko w Piotrowicach
Państwo  Polska
Miasto Katowice
Status część
Założono 1287
W granicach Katowic 1951
Strefa numeracyjna 0-32
Tablice rejestracyjne SK
Dzielnica Piotrowice-Ochojec
brak współrzędnych
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Piotrowice (niem. Petrowitz) – część dzielnicy administracyjnej Piotrowice-Ochojec miasta Katowice, położona 7 km na południe od centrum miasta. Do XV w. wraz z Podlesiem i Zarzeczem występowała pod nazwą Uniczowy[1]. Początkowo niewielka wieś, z czasem samodzielna gmina. 1 stycznia 1874 roku weszła w skład tzw. "Amtsbezirk" z siedzibą w Mikołowie. W 1939 roku gmina Piotrowice została włączona do powiatu katowickiego. Od 1990 roku wraz z sąsiednim Ochojcem tworzy dzielnicę administracyjną Piotrowice-Ochojec[2].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Przez Piotrowice przechodzi południk 19° długości geograficznej wschodniej. Leżą one na wododziale między dorzeczami największych polskich rzek: Odry, do której dorzecza należy Ślepiotka, oraz Wisły, do której dorzecza spływają wody Mlecznej. Wysokość względem poziomu morza obniża się ze wschodu na zachód, najwyższy punkt znajduje się przy granicy z Kostuchną (320 m n.p.m.), najniższy na Zadolu, nieopodal akademików Uniwersytetu Śląskiego (266 m n.p.m.). Piotrowice graniczą od północy z Ligotą i Zadolem, od wschodu z Ochojcem, od południa z Kostuchną, a od zachodu z Zarzeczem[3][4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Piotrowice i Ochojec na mapie z 1800 r
Herb z około 1930 roku

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie obecnych Piotrowic pochodzą z okresu neolitu (ok. 5000 lat temu), zostały odkryte w latach 1925-1938 na północnych krańcach, przy granicy z Ochojcem w dolinie rzeki Ślepiotki. Była to osada kultury przedłużyckiej. Kultura ta znała ogień i garncarstwo, wykopano także narzędzia krzemienne[5].

Ruiny młyna nad Ślepiotką

W średniowieczu miejscowość występuje pod nazwą Uniczowy, którą oprócz obecnych Piotrowic obejmowano także Podlesie i Zarzecze. Pierwsza wzmianka w dokumentach o okolicy zwanej później Piotrowicami datowana jest na rok 1287 i pochodzi z dokumentu wystawionego w Rybniku przez księcia raciborskiego Mieszka. W późniejszych dokumentach występują nazwy dwuczłonowe: Uniczowy Podlesie, Uniczowy Zarzecze[1]. W XVII w. obszar Piotrowic był znacznie większy niż obecnie, z zachowanego dokumentu wystawionego w 1649 w Pszczynie wynika, że graniczyły bezpośrednio z Mysłowicami, Załężem i Kuźnicą Bogucką (obecnie centrum Katowic). Wówczas też pojawia się po raz pierwszy obecna nazwa - Piotrowice, pochodząca prawdopodobnie od imienia pierwszego sołtysa. Wymienia go dokument wystawiony przez księcia Janusza Raciborskiego, jako Piotra Ostrzeżonego. W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Petrowicze Vnicziowy[6]. Właścicielami wsi Piotrowice, po usamodzielnieniu się Podlesia i Zarzecza, był ród Promnitzów, a następnie kolejni właściciele ziemi pszczyńskiej. W połowie XVII wieku wieś posiadała folwark (na terenie obecnego Ochojca) oraz kolonię (obecne Zadole). Funkcjonowały trzy młyny wodne: dwa na Ślepiotce oraz jeden w centrum wsi, na rzece Mlecznej, wówczas zwanej Dupina. Od połowy XVIII w. następuje rozwój miejscowości w związku z uruchomieniem traktu handlowego wiodącego z Mikołowa do Mysłowic, który wykorzystywano m.in. do przewozu wielickiej soli. Piotrowice były miejscowością graniczną ziemi pszczyńskiej, na granicy Piotrowic i obecnego Ochojca znajdował się punkt poboru cła drogowego[1].

Budynek z początku XX wieku, ul. Wojska Polskiego. Widoczne symbole górnicze nad wejściem

W XIX w. wieś liczyła już blisko 800 mieszkańców (751 w 1830). W 1819 założono pierwszą szkołę, do której uczęszczał później Karol Miarka, pisarz i działacz narodowy. W 1874 podczas reformy administracji pruskiej ustanowiono tzw. Amtsbezirk, późniejsze gminy. Piotrowice także uzyskały taki status, w skład gminy oprócz nich weszły Ochojec i Kostuchna. Dla odróżnienia od innych miejscowości o nazwie Piotrowice, nazwę wsi i gminy zmieniono wówczas na Piotrowice Śląskie. Człon przymiotnikowy funkcjonował do 1951, kiedy Piotrowice przyłączono do Katowic[7].

Od początku XX w. Piotrowice zaczęły zmieniać swój charakter, ze wsi rolniczej stopniowo przekształcając się w osadę przemysłową. W 1910 liczyły już 3 500 mieszkańców, z których część znalazła zatrudnienie w przemyśle i górnictwie. Dało to początek zorganizowanej aktywności związkowej, politycznej i kulturalnej w gminie. W 1910 powstała w Piotrowicach filia Związku Zawodowego Polskiego, działała także komórka Polskiej Partii Socjalistycznej założona w 1908. Zorganizowano oddziały Towarzystwa Czytelni Ludowych. W 1910 roku podczas pruskiego spisu powszechnego odnotowano w Piotrowicach 3 659 osób mówiących tylko w języku polskim, 304 mówiących po niemiecku i 3 mówiące obydwu językach. Już od 1912 roku działało tu Towarzystwo Śpiewu Jutrzenka, Rada Chłopska, a od 1920 Związek Towarzystw Polek, Towarzystwo Gimnastyczne Sokół i Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska. Centrum kulturalnym stał się wówczas park na Zadolu, z amfiteatrem. Z kolei część ludności niemieckiej, zwłaszcza nauczycieli i urzędników, działała w Ostmarkenverein, organizacji której programowym celem było propagowanie kultury niemieckiej. Niemcy stanowili zdecydowaną mniejszość, według spisu z 1931 na 8 137 mieszkańców narodowość niemiecką zadeklarowało 127 osób[8][9].

W okresie powstań śląskich piotrowicki oddział Polskiej Organizacji Wolskowej został przekształcony w kompanię, działającą w ramach 1 batalionu 1 pułku pszczyńskiego. Piotrowiczanie walczyli m.in. pod Górą Świętej Anny.

FMG "Famur", budynek dyrekcji

Po plebiscycie, w którym 89% mieszkańców opowiedziało się za przynależnością do Polski, Piotrowice znalazły się w Polsce, w województwie śląskim. Nastąpiła rozbudowa miejscowości, nowe domy budowano m.in. wzdłuż dzisiejszych ulic Armii Krajowej i gen. Zygmunta Waltera Jankego. W 1922 uruchomiono w Piotrowicach Fabrykę Maszyn Górniczych, późniejszy Famur. W 1936 ustanowiono w Piotrowicach parafię katolicką. W 1938 część obszaru gminy Piotrowice wcielono do Katowic. Pozostała część zmieniła w marcu 1939 przynależność administracyjną, przechodząc z powiatu pszczyńskiego do nowo powstałego powiatu katowickiego[8][9].

Osiedle Odrodzenia, widok z rogu ul. A. Kostki-Napierskiego

W okresie okupacji niemieckiej w Piotrowicach działało tajne harcerstwo, pod przywództwem Karola Kornasa, aresztowanego przez Niemców i straconego w Berlinie w 1942 oraz Związek Walki Zbrojnej, a później Armia Krajowa. Z Piotrowiczan działali w niej bracia Bolesław i Władysław Wiechułowie, obecnie patronujący jednej z ulic. W pobliżu stacji kolejowej, w budynkach ZNTK, okupant zorganizował obóz pracy dla więźniów narodowości polskiej, rosyjskiej i ukraińskiej[8].

Najnowsza zabudowa, szeregowce przy ul. Kornasa

Po 1945 Piotrowice ponownie zaczęły się rozwijać. Otwarto pierwszą szkołę średnią: Zespół Szkół Poligraficznych, rozbudowywał się Famur, wzrastała liczba mieszkańców. 1 stycznia 1951 Piotrowice administracyjnie włączono do Katowic. Mimo to nadal funkcjonował w Piotrowicach Urząd Stanu Cywilnego, udzielano ślubów i prowadzono ewidencję zgonów, aż do roku 1974, gdy piotrowicki USC zlikwidowano. Natomiast nigdy jak dotąd Piotrowice nie były dzielnicą administracyjną. W podziale takim, ustanowionym w 1954 roku, Piotrowice znalazły się w dzielnicy administracyjnej Ligota[10]. W 1975 dzielnice administracyjne Katowic w ogóle zlikwidowano. W nowym podziale, ustanowionym po 1989, Piotrowice stanowią część jednostki pomocniczej Piotrowice-Ochojec[8].

W związku ze wzrostem liczby mieszkańców budowano nowe bloki mieszkalne i osiedla. W latach 70. zbudowano bloki mieszkalne przy ul. Tadeusza Kościuszki, w latach 80. XX wieku w Piotrowicach znalazła się siedziba spółdzielni mieszkaniowej Silesia, pod jej administracją znajdują się wzniesione w tej dekadzie osiedle Targowisko, zbudowane na terenie dawnego targowiska gminnego (między ulicami Szewską, Jastrzębią, Zbożową, Targową i gen. Jankego) oraz os. Żurawia (ul. Żurawia i Sobocińskiego). Na granicy z Ochojcem, na terenie dawnych pól uprawnych, wzniesiono osiedle mieszkaniowe dla 20 tysięcy mieszkańców: Osiedle Odrodzenia. Równolegle rozwijało się budownictwo indywidualne, a od lat 90. XX wieku także deweloperskie, zagospodarowano pod budowę domków szeregowych teren między ulicami A. Kostki-Napierskiego a Głuszców oraz przy ul. K. Kornasa i ul. ks. Stanisława Wilczewskiego. Budowa przy ul. ks. S. Wilczewskiego została oprotestowana przez mieszkańców zachodniej części Piotrowic, którym ogrodzenie terenu znacznie wydłuża drogę na cmentarz parafialny[11][9].

21 listopada 2001 oddano do użytku wiadukt nad ulicą Armii Krajowej, którym obecnie odbywa się ruch pociągów. W latach 80. i 90. szlabany przed funkcjonującym wówczas przejazdem kolejowym w Piotrowicach były opuszczone 13-14 godzin na dobę, a czas oczekiwania samochodów przed przejazdem sięgał 50 i więcej minut[12].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W tabeli przedstawiono rozwój demograficzny Piotrowic w latach 1629-1946[13]:

Rok Liczba ludności Rok Liczba ludności
1629 150 1910 3 500
1783 252 1912 3 503
1825 416 1931 4 914
1840 751 1934 6 940
1861 1 193 1936 8 195
1871 1 403 1937 8 580
1891 1 825 1938 8 745
1900 2 101 1946 10 000
1905 2 931

Obecnie nie są prowadzone statystyki dotyczące ludności samych Piotrowic, gdyż dzielnica ta nie ma charakteru administracyjnego, administracyjnie wchodzi w skład dzielnicy Piotrowice-Ochojec. Liczba mieszkańców Piotrowic i Ochojca łącznie wynosiła 25,5 tys. osób w 2005 roku[14].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przejazd pod linią kolejową, ul. Armii Krajowej

Piotrowice są węzłem kolejowym, w którym rozchodzą się linie kolejowe z Katowic w dwóch kierunkach: Bielska-Białej oraz Rybnika, a dalej Zebrzydowic i granicy państwa. Przez dzielnicę przebiega droga krajowa 81 Katowice – Wisła. Przez centrum Piotrowic biegnie ulica gen. Zygmunta Waltera Jankego, łącząca Piotrowice z Ochojcem. Prostopadła do niej ulica Armii Krajowej łączy Piotrowice z Ligotą od północy, a Kostuchną od południa. Komunikację autobusową obsługują KZK GOP, MZK Tychy oraz prywatne linie mikrobusowe.

Do ważniejszych ulic przebiegających przez Piotorwice należą:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Kompleks budynków Górnośląskiej Wyższej Szkoły Handlowej, ul. Harcerzy Września
Budynek Zespołu Szkół Poligraficznych im. Armii Krajowej

Na terenie Piotrowic znajdują się:

  • 2 szkoły podstawowe: nr 27 (ul. Łętowskiego, os. Odrodzenia) i nr 32 (ul. Sobańskiego),
  • 2 gimnazja: nr 19 (ul. Spółdzielczości) i nr 20 (ul. gen. Jankego),
  • 2 zespoły szkół średnich: Zespół Szkół Poligraficzno-Mechanicznych im. Armii Krajowej (ul. Armii Krajowej) oraz Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących nr 3 im. E. Abramowskiego (ul. Harcerzy Września). Od lat 60. XX wieku do ok. 2000 działał także przyzakładowy Zespół Szkół Technicznych przy FMG Famur, obecnie zlikwidowany,
  • Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego (ul. Harcerzy Września),
  • Szkoła Policyjna (ul. gen Jankego), ze względów historycznych nadal popularnie nazywana ZOMO.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Wejście do MDK w Piotrowicach, widoczne herby Katowic i Piotrowic

Począwszy od września 2000 działa w Piotrowicach Miejski Dom Kultury "Południe". Jest on organizatorem życia kulturalnego dzielnicy, prowadzi zajęcia muzyczne, taneczne, kursy językowe, aerobiku, robótek ręcznych. Udostępnia pomieszczenia i sprzęt amatorskim zespołom muzycznym[15].

Na terenie Piotrowic organizowane są przez różne ośrodki różnorodne imprezy kulturalne. Cykliczną, doroczną imprezę Dni Piotrowic i Ochojca organizuje w pierwszy weekend jesieni Urząd Miasta Katowice, przy finansowym wsparciu sponsorów. Główną atrakcją są koncerty, w ramach obchodów święta dzielnicy występowały m.in. zespoły Łzy i Dżem. Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa inauguruje rok akademicki wymyślonym przez Krzysztofa Skibę, lidera zespołu Big Cyc Świętem arbuza, otwartym nie tylko dla słuchaczy tej uczelni[16]. Pokazy sztuk walki, konkurencji sprawnościowych, poczęstunek grochówką i inne atrakcje są formą promocji Szkoły Policji, zorganizowaną w formie dni otwartych, a imprezy dla swych najmłodszych mieszkańców z okazji Dnia Dziecka organizuje Spółdzielnia Mieszkaniowa Silesia.

Działają prywatne muzea: Muzeum Historii Piotrowic oraz Muzeum Najmniejszej Książki Świata, to drugie założone przez posiadacza rekordu Guinnessa w tej kategorii, Zygmunta Szkocnego[9].

W Piotrowicach został założony i zaczynał karierę zespół Dżem[17].

W latach 1933−1991 przy ul. Z. Waltera-Jankego funkcjonowało Kino Piast (obecnie Teatr & Klub muzyczny Old Timers Garage).

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Początkowo mieszkańcy Piotrowic należeli do parafii w Mikołowie, następnie do parafii w Panewnikach. Dopiero w 1870 zaplanowano utworzenie nowej parafii w Piotrowicach, połączonej z Murckami i Podlesiem. W międzyczasie na tereny Górnego Śląska sprowadzono franciszkanów i podjęto decyzję o budowie zespołu klasztornego w pobliskich Panewnikach. Związane to było z polityką germanizacyjną prowadzoną przez ówczesnego biskupa wrocławskiego Georga Koppa. Powstanie nowego klasztoru miało odciągnąć ludność i księży od pielgrzymek do Częstochowy. W 1913 roku ludność Piotrowic przeszła pod opiekę parafii w Panewnikach[18].

Kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosco

W 1930 roku rozpoczęto budowę nowego tymczasowego kościoła z drewna w Piotrowicach. Poświęcenie kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa odbyło się 26 października 1930, a parafię ustanowiono 1 listopada 1936 roku. Do budowy właściwego kościoła jednak nie przystąpiono z powodu wybuchu II wojny światowej. W 1956 ponownie rozpoczęto przygotowania do budowy właściwej świątyni. Nie doszła ona jednak do skutku, gdyż nie otrzymano zezwolenia na rozbudowę kościoła[19].

Dopiero w 1974 przystąpiono do budowy właściwego kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosko. Poświęcenia dokonał ówczesny biskup katowicki Herbert Bednorz 19 maja 1977. Ze względu na rozbudowę Piotrowic i wzrastającą liczbę mieszkańców w 1986 podjęto decyzję o budowie nowej świątyni na osiedlu Odrodzenia. 10 czerwca 1987 papież Jan Paweł II podczas pielgrzymki w Tarnowie poświęcił kamień węgielny pod budowę nowego kościoła pw. Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa. Budowniczym kościoła został ks. Janusz Kwapiszewski. Utworzenie parafii nastąpiło 1 stycznia 1990 roku[19].

Pomniki i tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane z Piotrowicami[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Gierlotka 2002 ↓, s. 27.
  2. Rada Miasta Katowic: Uchwała NR XLVI/449/97 (pol.). 1997-09-29. [dostęp 2010-02-07].
  3. Damian Absalon, Stanisław Czaja, Andrzej T. Jankowski: Środowisko geograficzne. W: Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.): Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 43-78. ISBN 978-83-8772-724-6.
  4. Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2014-03-28].
  5. Gierlotka 2002 ↓, s. 18.
  6. Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21. lutego 1517 R.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa ; Drukiem K. Miarki. 
  7. Gierlotka 2005 ↓, s. 63.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Gierlotka 2002 ↓.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Gierlotka 2005 ↓.
  10. baza.archiwa.gov.pl: Archiwa Państwowe (pol.). [dostęp 6 sierpnia 2008].
  11. Katarzyna Wolnik: Mieszkańcy Katowic-Piotrowic sprzeciwiają się budowie domków w rejonie cmentarza. [dostęp 1 sierpnia 2008].
  12. Gierlotka 2002 ↓, s. 102.
  13. Gierlotka 2002 ↓, s. 87.
  14. um.katowice.pl: Ludność, Dzielnice, Bezrobocie, Budownictwo mieszkaniowe (pol.). [dostęp 4 sierpnia 2008].
  15. www.mdkpoludnie.com: MDK Południe (pol.). [dostęp 1 sierpnia 2008].
  16. Gazeta.pl Katowice: Świry i tony arbuzów (pol.). [dostęp 1 sierpnia 2008].
  17. miasta.gazeta.pl: Sylwetka Pawła Bergera (pol.). [dostęp 4 sierpnia 2008].
  18. Gierlotka 2002 ↓, s. 42-43.
  19. 19,0 19,1 Gierlotka 2002 ↓, s. 43-51.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
  1. Stefan Gierlotka: Piotrowice Śląskie. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk, 2002. ISBN 83-7164-364-0.
  2. Stefan Gierlotka: Uniczowy.Kalendarium historii południowych dzielnic Katowic: Kostuchna, Ochojec, Piotrowice, Podlesie, Zarzecze. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk Sp.z o.o., 2005. ISBN 83-7164-471-X.
  3. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk, 1996. ISBN 83-905115-0-9.