Piraniowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piraniowate
Serrasalmidae[1]
Bleeker, 1859
Okres istnienia: miocen–dziś
Przedstawiciel rodziny – Pygocentrus nattereri
Przedstawiciel rodziny – Pygocentrus nattereri
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd kąsaczokształtne
Rodzina piraniowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Piraniowate[2] (Serrasalmidae) – rodzina słodkowodnych ryb kąsaczokształtnych (Characiformes), endemitów Ameryki Południowej. Z powodu bardzo ostrych zębów, grupowego atakowania ofiary i dużej żarłoczności, w powszechnej opinii piranie uważane są za groźne drapieżniki wód słodkich Ameryki Południowej. Piranie opiekują się swoim potomstwem. Są poławiane jako ryby jadalne, ich mięso jest dostępne w sprzedaży w lokalnych marketach. Do bardziej znanych gatunków należy pirania Natterera (Pygocentrus nattereri), czasami opisywana pod nazwą pirania czerwona (jako Serrasalmus altus[2]), Pygocentrus piraya oraz pirania kropkowana (Serrasalmus rhombeus). Oprócz właściwych piranii, nazywanych czasem pirajami[a], do piraniowatych zaliczane są roślinożerne ryby określane nazwą paku (pacú), płaskoboki (Metynnis), płaszczynki (Mylossoma) oraz żywiący się łuskami ryb łuskożer krasnobrzuchy (Catoprion mento).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rodzina obejmuje gatunki słodkowodnych ryb zamieszkujących wody Ameryki Południowej, głównie dorzecza największej rzeki tego kontynentu – Amazonki. Stanowiska niektórych gatunków znane są również z obszarów zlewiska Orinoko i La Plata. Piraniowate są szeroko rozprzestrzenione, zajmują różnorodne siedliska. Osobniki wypuszczone na wolność mogą się rozmnażać nawet w polskich wodach[3].

Najstarsze ślady kopalne piraniowatych pochodzą z miocenu[4] i obejmują przedstawiciela rodzaju Serrasalmus z Peru, gatunku podobnego do Colossoma – z Kolumbii i niezidentyfikowany gatunek z Chile[5].

Zęby piranii Natterera

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wysokie, silnie bocznie spłaszczone ciało, zwykle srebrzyste, o długości od 1 cm do 108 cm. Duża głowa o tępo ściętym pysku. Zęby trójkątne, ostre, osadzone na obu szczękach przeciwlegle – umożliwiają odcinanie kawałków ciała ofiary. Grube wargi, spod których widać tylko szczyty zębów. Większość piraniowatych to ryby drapieżne (piranie właściwe). Odżywiają się głównie chorymi rybami i padliną, spełniając w biocenozach Amazonki, Orinoko i La Platy funkcję "sanitariuszy". W sytuacji braku pokarmu i dużego zagęszczenia populacji mogą jednak atakować stadami większe ryby lub małe, a nawet duże kręgowce. Niektóre gatunki (paku i pokrewne) są roślinożerne, a Catoprion mento jest głównie łuskożerny.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo piraniami nazywano tylko ryby z rodzaju Serrasalmus[6], do którego zaliczano kilkanaście gatunków. W wyniku zmian w klasyfikacji niektóre z nich zaliczono do rodzajów Pygocentrus, Pygopristis, Pristobrycon, Catoprion i Metynnis. Wszystkie sklasyfikowano zostały w randze podrodziny Serrasalminae[4] w obrębie rodziny kąsaczowatych (Characidae), która następnie została podniesiona do rangi rodziny piraniowatych (Serrasalmidae)[7]. Dalsze gatunki są wciąż odkrywane, a prawidłowość opisu niektórych wcześniej opisanych jest kwestionowana.

Ze względu na preferencje pokarmowe w obrębie rodziny proponowano wyodrębnienie podrodziny Serrasalminae (obejmującej drapieżne piranie właściwe), Myleinae (roślinożerne Colossoma, Mylossoma i Piaractus) i Catoprioninae (łuskożerny Catoprion mento)[5].

Rodzaje zaliczane do tej rodziny[8]:

AcnodonCatoprionColossomaMetynnisMylesinusMyleusMyloplusMylossomaOssubtusPiaractusPristobryconPygocentrusPygopristisSerrasalmusTometesUtiaritichthys

Rodzaj wymarły:

Znaczenie dla człowieka[edytuj | edytuj kod]

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Wiele gatunków stało się obiektem handlu dla potrzeb akwarystyki. Piaractus i Colossoma są poławiane w rybołówstwie i hodowane w akwakulturach jako ryby konsumpcyjne o niewielkiej wartości. Sprzedawane lokalnie, są powszechnie spożywane. Niektóre gatunki wyrządzają szkody rybakom. Wyjadają ryby z sieci i uszkadzają sprzęt rybacki.

Zagrożenie dla ludzi[edytuj | edytuj kod]

Dwa gatunki piranii zostały opisane jako niebezpieczne dla ludzi – Pygocentrus piraya i Pygocentrus nattereri[9].

Hodowla w akwarium[edytuj | edytuj kod]

Piranie w oceanarium w Petersburgu

Niektóre gatunki piranii są interesującym obiektem hodowli i obserwacji w akwarium. Ponieważ piranie prowadzą stadny tryb życia, w akwarium należy pielęgnować grupę co najmniej kilkunastu osobników. Naturalnie ze względu na swoją wielkość wymagają one odpowiednio dużych zbiorników – o pojemności ponad 700 l. Bardzo efektownie prezentują się piranie w dużych basenach o objętości kilku tysięcy litrów, w ogrodach zoologicznych lub w prywatnych kolekcjach. Utrzymywanie tak dużych akwariów w warunkach hodowli amatorskiej może być kłopotliwe. Zwierzęta te można podziwiać w wielu ośrodkach naukowo-dydaktycznych zarówno w kraju (np. Morskim Instytucie Rybackim w Gdyni, Ogrodzie Zoologicznym we Wrocławiu) jak i za granicą (w Erfurcie, HanowerzeNiemcy, AmsterdamieHolandia). Ciekawostką dla zwiedzających jest fakt, że bardzo często w akwariach z dużymi, trzydziestocentymetrowymi piraniami żyją małe, lśniące neony Innesa (Paracheirodon innesi), nie atakowane przez drapieżniki. Sporadycznie spotykane są w Polsce w rzekach i jeziorach, wypuszczane tam przez osoby, dla których utrzymanie ich stało się problemem[10][3][11][12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Nazwy piranie i piraje używane są zwykle w odniesieniu do rodzaju Serrasalmus w jego dawnym, szerokim znaczeniu (M.s.z.: Ryby 1973 ↓)

Przypisy

  1. Serrasalmidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Kahl, Kahl i Vogt 2000 ↓.
  3. 3,0 3,1 Piranie w wielkopolskich jeziorach! - Wiadomości24
  4. 4,0 4,1 Nelson 2006 ↓.
  5. 5,0 5,1 Freeman et al. Molecular systematics of Serrasalmidae: Deciphering the identities of piranha species and unraveling their evolutionary histories. „Zootaxa”. 1484, s. 1–38, 2007 (ang.). 
  6. M.s.z.: Ryby 1973 ↓.
  7. Eschmeyer, W. N. (ed).: Classification Used in the Catalog of Fishes (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 10 października 2013].
  8. Eschmeyer, W. N. & Fricke, R.: Catalog of Fishes electronic version (7 August 2012) (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 15 sierpnia 2012].
  9. Załachowski 1992 ↓.
  10. Piranie w Wiśle - Informacje - portal TVN24.pl - 06.09.2007
  11. "Kolejna pirania w naszej rzece" - Najważniejsze informacje - Informacje - portal TVN24.pl - 28.06.2010
  12. Chciał karpia, złapał wielką piranię - Kontakt TVN24

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]