Pisanica (gmina Kalinowo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pisanica
Kościół Matki Bożej Królowej Polski
Kościół Matki Bożej Królowej Polski
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ełcki
Gmina Kalinowo
Liczba ludności (2006) 3000
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 19-314
Tablice rejestracyjne NEL
SIMC 0759890
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Pisanica
Pisanica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pisanica
Pisanica
Ziemia 53°49′N 22°35′E/53,816667 22,583333Na mapach: 53°49′N 22°35′E/53,816667 22,583333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pisanica (niem. Pissanitzen) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ełckim, w gminie Kalinowo. Pisanica do roku 1926 nazywała się Pissanitzen, później nazwę tę zmieniono na Ebenfelde. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze udokumentowane wypowiedzi na temat wsi pochodzą z 1496 roku. Przywilej lokalizacyjny Pisanicy pochodzi z 1504 roku (według R. Webera) lub z 1513 (według W. Kętrzyńskiego). Jan Konewka otrzymał wtedy od komtura ryńskiego, R. v. Diepoltskirchena 30 włók na założenie wsi czynszowej oraz 12 lat wolnizny (zwolnienia z płacenia czynszu). Już pod koniec XVI wieku było to 50 włók. Pisanica szybko rozwijała się i już w 1565 wybudowano we wsi szkołę. Około 1565 roku postawiono w Pisanicy drewniany kościół i założono parafię. Pierwszym proboszczem ewangelickiej parafii był Hieronim Malecki (do 1567), pochodzący z Ełku. Po nim, w 1567 r., urząd ten objął Jerzy Helm (do 1588). Pochodził on z Mazowsza, a jego potomkowie przyjęli nazwisko Pisanski (Pisański), które potem nosiło wielu pastorów, nauczycieli i urzędników na Mazurach, wśród nich uczony pruski, pisarz, pedagog i uczony Jerzy Krzysztof Pisański (1725-1790). W 1600 roku we wsi mieszkali sami Polacy.

W 1656, w czasie wojny, na Pisanicę napadli Tatarzy, którzy zabili 54 osoby, 2 utopili, 329 zabrali do niewoli, wieś i kościół spalili (pastorowi Trentoviusowi udało się uciec do Polski). Nowy kościół (drewniany) wybudowano w latach 1670-1678. Kościół ten wraz z plebanią i szkoła spłonął w 1898 t.

W 1710 w Pisanicy wybuchła epidemia dżumy, w jej wyniku śmierć poniosło wielu ludzi. W 1821 r. we wsi mieszkało 348 osób, natomiast w spisie z 1913 r. odnotowano 500 mieszkańców. W 1939 r. we wsi było 562 mieszkańców. W 1864 r. na 4280 parafian było tylko 380 Niemców, reszta to Polacy. W 1912 r. w statystykach niemieckich odnotowano wśród parafian jedną trzecią mieszkańców, uważających się za Niemców. Nabożeństwa odprawiano po polsku i niemiecku.

W drugiej połowie XIX wieku mieszkańcy Pisanicy zajmowali się głównie rolnictwem i hodowlą koni. W 1868 spłonął kościół, nowy z cegły i kamienia postawiono w 1894. W 1895 roku wieś liczyła 58 gospodarstw (1092 ha), 516 mieszkańców (obecnie ok. 1500) – 498 ewangelików, 6 katolików, 12 osób innych wyznań. Wieś była siedzibą parafii Urzędu Stanu Cywilnego i gminy. W 1914 wieś i kościół bardzo zniszczono, kościół odbudowano w stylu neogotyckim. W 1939 roku Pisanicę zamieszkiwało już 562 mieszkańców znajdowały się w niej 64 gospodarstwa rolne, 122 domy. Podczas wojny większa część wsi oraz plebania zostały spalone. W 1926 r., w ramach szerokiej akcji germanizacyjnej urzędową nazwę wsi zmieniono na Ebenfelde.

W 1949 w Pisanicy były 22 gospodarstwa (927 ha), PGR. W latach 1945-1954 siedziba gminy Pisanica w woj. białostockim, 1955-1972 – gromady. Na początku lat 50. wybudowano w Pisanicy cegielnię, zakład ceramiczny produkujący bardzo dobrej jakości cegłę. W 1961 powstała (z PGR) SHR, której wieś zawdzięcza bardzo szybki rozwój. W latach 60. wybudowano w Pisanicy szkołę, dom kultury, osiedle mieszkaniowe. Zaś w latach 70. ośrodek zdrowia.

Połączona szkoła podstawowa z gimnazjum otrzymały w roku 2006 nową sale gimnastyczną, chemiczną i pracownię komputerową.

We wsi funkcjonowały dwie koleje wąskotorowe – Ełcka Kolej Dojazdowa i kolejka cegielniana.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Kawecki, Bolesław Roman, Ełk. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn 1970.