Pisma renesansowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
XV-wieczny manuskrypt dzieł Petrarki

Pismo renesansowe – efekt zafascynowania ludzi Odrodzenia kulturą antyczną – także w tej dziedzinie sięgano do czasów antycznych. Impuls w kierunku reformy pisma wyszedł z Italii, gdzie najłatwiej było o zabytki i teksty z czasów imperium rzymskiego, i gdzie nigdy ostre litery gotyckie nie wyparły całkowicie okrągłego pisma romańskiego.

W odkrywaniu i adaptacji dorobku cywilizacji antycznej prym wiodła Florencja: Francesco Petrarca twierdził, że średniowieczne pismo włoskie „uraża (…) i męczy, jak gdyby do czego innego niż do czytania je wynaleziono”. Sięgając po teksty autorów starożytnych, florenccy humaniści nie zdawali sobie sprawy, że odczytywali je z rękopisów zapisanych w czasach renesansu karolińskiego, a więc w IX–XI wieku. Pod koniec XIV i na początku XV wieku starania humanistów florenckich zmierzające do odrodzenia dawnego pisma (littera antiqua – jak je nazwali) zaczęły przynosić efekty. Wielkie zasługi w recepcji pisma humanistycznego położył Niccoli Niccolo, który w pierwszej ćwierci XV wieku prowadził słynną florencką szkołę kaligrafii. Dla tej szkoły Giovanni Poggio Bracciolini, zwany il Loggio, opracował pismo będące w gruncie rzeczy naśladownictwem dojrzałej minuskuły karolińskiej. Dość szybko znalazły się kancelarie i skryptoria, które zaczęły wprowadzać nowe pismo. Ale nie była to wierna kopia minuskuły karolińskiej, znalazły się tu bowiem elementy nieznane pismom rzymskim i karolinie, wypracowane w czasach gotyku: kropeczka lub kreseczka nad „i”, pionowy trzonek wystający ponad poziomą beleczkę w literze „t” czy okrągłe „s”.

Dwa główne typy pisma humanistycznego to antykwa humanistyczna (jako pismo książkowe) oraz italika, kursywne pismo kancelaryjne, dokumentowe. Italika, zachowując wszystkie cechy kursywy, zyskała zarazem zalety pisma kaligraficznego. Z tego powodu przyjęła się w całej Europie jako uniwersalne pismo ręczne i była używana przez kilka następnych stuleci. Antykwa niedługo służyła jako pismo książkowe i rychło wyparł ją druk. Jednak piękno i harmonia tego liternictwa sprawiły, że stało się wzorem dla typografów włoskich opracowujących kroje czcionek drukarskich. Projektowaniem czcionek zajmowało się wielu wybitnych artystów Renesansu (m.in. Leonardo da Vinci), jednak zasługa stworzenia modelowej antykwy przypadła typografom weneckim z Aldusem Manutiusem na czele. Na jego czcionkach wzorowali się późniejsi słynni drukarze francuscy z najbardziej znanym Claude’em Garamondem, a wiele rozwiązań Aldusa przetrwało do dzisiaj w nowoczesnych czcionkach drukarskich i komputerowych. Również Manutiusowi przypada zasługa opracowania pierwszych czcionek kursywnych, zwanych cancellaresca. Zasługi dla rozwoju druku kursywnego położył także krakowski drukarz Hieronim Wietor po raz pierwszy stosując pochyłe wersaliki, czyli kursywną majuskułę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]