Pismo dewanagari
Dewanagari (देवनागरी, z sanskr. Devanāgarī; deva "bóg" + nagari) – pismo alfabetyczno-sylabiczne, używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do zapisu kilkunastu języków z grupy języków indoaryjskich, m.in. sanskrytu, hindi, marathi, nepali.
Składa się z 46 znaków oraz ligatur. Zapis znaków jest poziomy, od strony lewej do prawej. Charakterystyczna dla niego jest pozioma linia (matra) nad każdą literą i ligaturą (oprócz znaków dha i bha, których linia jest niepełna). Dewanagari posiada także kilka znaków interpunkcyjnych oraz znaków o znaczeniu fonetycznym.
Rozwinęło się z brahmi, starszej formy pisma indyjskiego, którego najwcześniejsza postać znana jest z napisów cesarza Aśoki (poł. III w. p.n.e.). Najstarsze inskrypcje pochodzą z VII wieku.
Spis treści |
Spółgłoski [edytuj]
| Zwarte | Nosowe | Sonorne | Szczelinowe | |||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bezdźwięczne | Dźwięczne | |||||||||||||||||||||||
| Nieprzydechowe | Przydechowe | Nieprzydechowe | Przydechowe | Bezdźwięczne | Dźwięczne | |||||||||||||||||||
| Welarne | क | ka | kə | ख | kha | kʰə | ग | ga | ɡə | घ | gha | ɡʱə | ङ | ṅa | ŋə | ह | ha | ɦə hə |
||||||
| Palatalne | च | ca | tʃə tsə |
छ | cha | tʃʰə tsʰə |
ज | ja | dʒə dzə |
झ | jha | dʒʱə dzʱə |
ञ | ña | ɲə | य | ya | jə | श | śa | ɕə ʃə |
|||
| Retrofleksyjne | ट | ṭa | ʈə | ठ | ṭha | ʈʰə | ड | ḍa | ɖə | ढ | ḍha | ɖʱə | ण | ṇa | ɳə | र | ra | ɹə ɾə |
ष | ṣa | ʂə ʃə |
|||
| Dentalne | त | ta | t̪ə | थ | tha | t̪ʰə | द | da | d̪ə | ध | dha | d̪ʱə | न | na | nə | ल | la | lə | स | sa | sə | |||
| Labialne | प | pa | pə | फ | pha | pʰə | ब | ba | bə | भ | bha | bʱə | म | ma | mə | व | va | ʋə wə |
||||||
Na końcu tabeli alfabetu umieszcza się dwie grupy innego charakteru, używane w sanskrycie wedyjskim, języku marathi i radżasthani.
| Transliteracja | Wymowa (IPA) | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| IAST | ITRANS | Sanskryt | Hindi | Marathi | |
| ळ | ḷa | La | /ɭə/ | ||
| क्ष | kṣa | kSha | /kʂə/ | /kʃə/ | |
| ज्ञ | jña | jña | /dʒɲə/ | /ɡjə/ | /dnjə/ |
| ITRANS | IPA | |
|---|---|---|
| क़ | qa | /qə/ |
| ख़ | Ka | /xə/ |
| ग़ | Ga | /ɢə/ |
| ज़ | za | /zə/ |
| फ़ | fa | /fə/ |
| य़ | Ya | /ʒə/ |
| ड़ | .Da | /ɽə/ |
| ढ़ | .Dha | /ɽʱə/ |
Implozje sindhi podkreślone.
| Implozyjne | ||
|---|---|---|
| Voiced | ||
| Welarne | ग | /ɠə/ |
| Palatalne | ज | /ʄə/ |
| Alweolarne | ड | /ɗə/ |
| Labialne | ब | /ɓə/ |
| 1. | Pionowy ukośnik | ग्ल | gla | न्त | nta | स्क | ska | श्व | śva | त्त | tta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2. | Znak diakrytyczny r | र्न | rna | न्र | nra | र्त | rta | त्र | tra | र्र | rra |
| 3. | Połączenia pod |
द्ग | dga | द्घ | dgha | द्द | dda | द्ध | ddha | द्न | dna |
| द्ब | dba | द्भ | dbha | द्म | dma | द्य | dya | द्व | dva | ||
| क्त | kta | ह्ण | hṇa | ह्म | hma | ह्य | hya | ह्र | hra | ||
| 4. | Podwójny ukośnik r | ट्र | ṭra | ठ्र | ṭhra | ड्र | ḍra | ढ्र | ḍhra | ङ्र | ṅra |
| 5. | Inne | क्ष | kṣa | क्ष्म | kṣma | ज्ञ | jña | न्त्व | ntva | न्त्र्य | ntrya |
| grupa-ka | क्न | kna | ख्न | khna | ग्न | gna | घ्न | ghna | ||
| grupa-ta | त्न | tna | थ्न | thna | द्न | dna | ध्न | dhna | न्न | nna |
| grupa-pa | प्न | pna | फ्न | phna | ब्न | bna | भ्न | bhna | म्न | mna |
| grupa-ya | — | र्न | rna | ल्न | lna | व्न | vna | |||
| grupa-va | श्न | śna | ष्न | ṣna | स्न | sna | ह्न | hna | ||
Cyfry [edytuj]
| ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
Bibliografia [edytuj]
- Andrzej Gawroński Podręcznik sanskrytu Kraków 1932, wznowienia Lublin 1978, 1985, Warszawa 2004: s. 2-5.
- Georg Bühler Podręcznik sanskrytu Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1977 (Tytuł oryginału: Leitfaden für den elementarcursus des Sanskrit, Wien 1927. Przekład i opracowanie Bolesław Baranowski): s. 17-27.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Obsługa dewanagari w różnych systemach operacyjnych (ang.)
- Transliteracja/transkrypcja dewanagari online
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
