Pismo orchońskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orchońska inskrypcja w mieście Kyzył, Tuwa.

Pismo orchońskie (od nazwy rzeki Orchon) lub orchońsko-jenisejskie, zwane też runami tureckimi lub kök türk (od jednego z ludów tureckich, Kök Turków Niebieskich Turków), względnie pismem starotureckim – najwcześniejszy alfabet turecki. Ze względu na charakterystyczne, kanciaste kształty pismo ochrońskie zaliczane jest do pism runopodobnych, nie ma jednak nic wspólnego z runami germańskimi. Pierwsze znane napisy datowane są na VIII wiek n.e. i pochodzą z terenów nad rzeką Orchon gol (północna Mongolia) i dolnego Jeniseju (IX w.). Napisy typu orchońskiego zostały odkryte w 1889 roku przez Nikołaja Jadrincewa. Opublikowane przez Wasilija Radłowa, zostały odcyfrowane przez duńskiego filologa Vilhelma Thomsena w 1893 roku. Uważa się, że alfabet orchoński mógł wywodzić się z pisma sogdyjskiego. Przez krótki czas po rozpadzie wschodniego kaganatu tureckiego, kök türk używany był w Kaganacie Ujgurskim. W ciągu IX-X w. został zastąpiony alfabetem ujgurskim.

Odmiany[edytuj | edytuj kod]

  • dońska
  • jenisejska
  • kubanska (znad rzeki Kubań)
  • orchońska
  • tałaska

Inskrypcje[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej znane pomniki z napisami orchońskimi powstały dla upamiętnienia chanów Niebieskich Turków:

Wybrana bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • David Diringer, Alfabet, czyli klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 1972
  • György Kara, Aramaic Scripts for Altaic Languages. In Daniels and *Bright, eds., The World's Writing Systems, 1996.
  • Kyzlasow I.L, Runiczeskije pis'miennosti jewrazijskich stiepiej, Moskwa 1994

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]