Rysunek techniczny maszynowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pismo techniczne)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rysunek techniczny maszynowy – konwencja graficznego przedstawiania urządzeń mechanicznych, szczególny przypadek rysunku technicznego.

Konwencja rysunku technicznego maszynowego dostarcza szeregu reguł, których stosowanie jest konieczne w celu łatwego czytania rysunku oraz komplementarności informacji w nim zawartych.

Podstawowe zasady rysunku technicznego maszynowego[edytuj | edytuj kod]

Format arkusza[edytuj | edytuj kod]

W rysunku technicznym maszynowym stosuje się standardowe i pochodne wymiary arkuszy papieru[1].

Standardowe wymiary arkuszy rysunkowych
Arkusz Rozmiar
szerokość x wysokość
[mm]
A0 1189 x 841
A1 841 x 594
A2 594 x 420
A3 420 x 297
A4 297 x 210
A5 210 x 148
Pochodne wymiary arkuszy rysunkowych
Krotność A0 A1 A2 A3 A4
wysokość x szerokość
[mm]
2 1189 x 1682
3 1189 x 2523 841 x 1783 594 x 1261 420 x 891 297 x 630
4 841 x 2378 594 x 1682 420 x 1189 297 x 841
5 594 x 2102 420 x 1486 297 x 1051
6 420 x 1783 297 x 1261
7 420 x 2080 297 x 1471
8 297 x 1682
9 297 x 1892

Zwykle tylko część obszaru arkusza wypełniona jest przez rysunek. Zawsze pozostawia się pewien margines. Część rysunku zajmuje tabelka rysunkowa podająca podstawowe informacje o rysunku – tytuł, numer podziałki; o projekcie, osobach projektujących i kreślących, o zmianach dokonanych na rysunku itp.

Standardowe podziałki rysunkowe[edytuj | edytuj kod]

Podziałka rysunkowa jest to liczbowy stosunek wymiarów liniowych przedstawionych na rysunku do rzeczywistych wymiarów przedmiotu.

W rysunku technicznym maszynowym stosuje się podziałki rysunkowe zgodne z normą PN-80/N-01610, tj.:

  • zwiększające 50:1, 20:1, 10:1, 5:1, 2:1
  • naturalną 1:1
  • zmniejszające 1:2, 1:5, 1:10, 1:20, 1:50 itd.

Dopuszcza się stosowanie podziałek pośrednich oraz rozszerzenie skali przez podziałki będące wielokrotnością 10. W rysunku technicznym wyróżnia się podziałkę główną (wpisywaną do tabliczki rysunkowej) oraz podziałki pomocnicze pisanymi nad szczegółami przestawianymi w innej podziałce niż główna.

Linie rysunkowe[edytuj | edytuj kod]

W rysunku technicznym maszynowym stosuje się linie cienkie, grube i bardzo grube. Linia cienka ma około 1/2 grubości linii grubej. W epoce rysunku ręcznego zróżnicowania grubości linii dokonywało się stosując ołówki o różnej twardości lub różne piórka tuszowe. Współczesne systemy komputerowego wspomagania projektowania dają możliwości dokładnego określania grubości linii[2].

Typy linii w rysunku technicznym maszynowym:
1. Linia ciągła
2. Linia kreskowa
3. Linia punktowa
4. Linia dwupunktowa
5. Linia falista
6. Linia zygzakowa
Zastosowanie linii rysunkowych
Typ linii Grubość Zastosowanie
ciągła bardzo gruba połączeń lutowanych i klejonych
linii wykresowych
gruba widocznych krawędzi i wyraźnych zarysów przedmiotów w widokach i przekrojach
zarysów kładów przesuniętych
krótkich kresek oznaczających końce śladów płaszczyzn przekrojów i miejsc załamania tych płaszczyzn
zarysów powierzchni obrabianych na rysunku operacyjnym i zabiegowym
linii obramowania arkusz
linii wykresowych
cienka linii wymiarowych
pomocniczych linii wymiarowych
innych linii pomocniczych np. linii odniesienia
zarysów kładów miejscowych
kreskowania przekrojów
zarysów rdzeni gwintów, linii den rowków w wałkach wielowypustowych oraz linii den wrębów kół zębatych, ślimaków i innych przedmiotów mających szereg powtarzających się regularnie wgłębień
osi kół o średnicy ≤12mm oraz innych osi przedmiotów o wymiarze a≤12mm
linii przenikania w miejscach łagodnie zaokrąglonych przejść z jednej powierzchni w drugą
zarysów powierzchni nie obrabianych na rysunkach operacyjnych i zabiegowych
znaków chropowatości
ramek oznaczeń tolerancji kształtu i położeń
zarysów przedmiotów przyległych, dorysowanych dla celów orientacyjnych
linii wykresowych
kreskowa cienka zarysy i krawędzie niewidoczne
punktowa gruba powierzchnie powlekane
cienka osi symetrii i śladów płaszczyzn symertii
osi okręgów o średnicach ponad 12mm oraz innych osi przedmiotów o wymiarze a>12mm
dwupunktowa cienka skrajne położenia elementów ruchomych
wyfrezowane krawędzie
falista¹ cienka urwania i przerwania obiektów
zygzakowa cienka urwania i przerwania obiektów

¹ – linia falista używana była przy rysunku odręcznym i straciła na znaczeniu wraz z wprowadzeniem systemów komputerowego wspomagania projektowania.

Kolor w rysunku technicznym[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjny rysunek techniczny używał wyłącznie koloru czarnego lub ciemnoszarego (ołówkowego). Współczesne systemy komputerowego wspomagania projektowania w połączeniu z nowoczesnymi drukarkami i ploterami pozwalają używać koloru. Ze względu jednak na trudności w powielaniu rysunków kolorowych, częściej używa się różnych stopni szarości. Kolor oraz stopnie szarości znacznie polepszają wartości prezentacyjne rysunku technicznego oraz zwiększają jego czytelność.

Pismo techniczne[edytuj | edytuj kod]

Znormalizowane pismo łacińskie[3], proste lub pochyłe. Dokumentacja techniczna wyrobu – Pismo Część 0 – Zasady ogólne – Norma PN-EN ISO 3098-0:2002 Część 2 – Alfabet łaciński, cyfry i znaki – Norma PN-EN ISO 3098-2:2002.

Rozmieszczanie rzutów na arkuszu[edytuj | edytuj kod]

Obiekty obrazowane przez rysunek techniczny maszynowy mają skomplikowane kształty i wymagają pokazania ich z różnych kierunków. Służy do tego rzutowanie prostokątne opisane w normie PN-78/N-01608. Rysunek poniżej pokazuje wszystkie rzuty przykładowego elementu. W razie potrzeby rzut z tyłu (na rysunku najbardziej na prawo) można rysować po lewej stronie.

Rzutowanie prostokątne w konwencji europejskiej.svg Rzutowanie prostokątne w konwencji amerykańskiej.svg
Rzutowanie prostokątne w konwencji europejskiej Rzutowanie prostokątne w konwencji amerykańskiej

Obiekty w rzutach aksonometycznych, sporządza rysunków poglądowych (materiały szkoleniowe) oraz niekiedy w rysunku technicznym maszynowym jako rysunek pomocniczy ułatwiajacy odczytanie bardzo złożonych obiektów.

Widoki, przekroje, kłady[edytuj | edytuj kod]

Dla elementów osiowo symetrycznych stosuje się półwidoki, półprzekroje, ćwierćwidoki, ćwierćprzekroje lub półwidoki-półprzekroje. Przy rysowaniu półwidoku-półprzekroju należy pamiętać, że część z przekrojem powinna znajdować się na dole lub z prawej strony osi. Przy rysowaniu półwidoków, półprzekrojów itp. końce osi przekreśla się dwiema prostopadłymi liniami cienkimi o długości min. 3,5mm[4].

W celu pokazania szczegółów elementów bardzo często obok widoków pokazuje się przekroje. Przekrój przedstawia wewnętrzną budowę elementu lub zespołu. Przekrój uzyskuje się przecinając element wyobrażoną płaszczyzną lub szeregiem połączonych ze sobą płaszczyzn. Płaszczyznę lub płaszczyzny przekroju pokazuje się na rysunku widoku lub innym przekroju zaznaczając brzegi płaszczyzn liniami bardzo grubymi. Najbardziej zewnętrzne brzegi oznacza się wielkimi literami, poczynając od A, które są odsyłaczami do odpowiedniego przekroju. Strzałka obok litery oznacza kierunek, z którego przekrój się ogląda. Przekrój może być umieszczony na tym lub oddzielnym arkuszu papieru co widok.

Elementy przecięte kreskuje się stosując odpowiednie kreskowanie w zależności od materiału, z którego mają być wykonane. Konwencjonalnie nie przecina się (w przekroju zespołu pokazuje się je jako widok) takich elementów jak: śruby, wały, wpusty itp.

W wielu przypadkach konieczne jest pokazanie fragmentu elementu lub urządzenia w innej podziałce niż reszta rysunku, np. w celu uwypuklenia pewnych szczegółów, które gubią się w ogólnym rysunku. Obszar powiększony oznacza się okręgiem i nazywa wielką literą, która identyfikuje detal, który może być umieszczony na tym samym lub innym arkuszu papieru.

Przekrój i detal

Przerwania, urwania i wyrwania[edytuj | edytuj kod]

Przerwanie polega na pominięciu środkowej części przedmiotu. Obie części przerwanego widoku ogranicza się linią zygzakową lub falistą. Urwanie natomiast jest to pominięcie np. końcowej części przedmiotu.

Wyrwanie jest miejscowym przekrojem pokazywanym w widoku. Granicę wyrwania oznacza się cienką linią falistą lub zygzakowatą. Wyrwany materiał kreskuje się jak przekrój.

Przykład wyrwania i przerwania

Kreskowania[edytuj | edytuj kod]

Do kreskowania elementów rysunku w przekrojach i wyrwaniach stosuje się różne style w celu pokazania rodzaju materiału użytego do wykonania elementu. Rysunek poniżej pokazuje przykładowe style kreskowań dla różnych materiałów konstrukcyjnych.

Wzory kreskowania:
1. metal
2. tworzywa sztuczne, guma
3. szkło, materiały przezroczyste
4. ciecze, [wg normy PN-88/N-01607 także gazy]
5. materiały ceramiczne, ceramika
6. beton
7. beton zbrojony
8. kamień naturalny
9. materiały sypkie
10. gips, tynk, azbestocement
11. drewno w przekroju poprzecznym
12. drewno w przekroju wzdłużnym
13. pustaki szklane
14. drewniane płyty konstrukcyjne
15. izolacja przeciwwilgociowa
16. grunt naturalny

Wymiarowanie[edytuj | edytuj kod]

Istotną częścią rysunku technicznego jest wymiarowanie. Jego celem jest dostarczenie pełnej informacji na temat wielkości elementu i jego poszczególnych części. Istnieje wiele szczegółowych zasad wymiarowania, które mają na celu zapewnienie przejrzystej, spójnej i zupełnej informacji. Wymiaruje się wielkości liniowe, kątowe, promienie, średnice, zbieżności itd.

Jeden wymiar pozostawiony jest zawsze jako wynikowy, w którym mają skumulować się ewentualne niedokładności wykonania. Linie wymiarowe, jeśli to tylko możliwe, nie powinny przecinać się nawzajem. Należy także unikać przecinania nimi krawędzi wymiarowanego obiektu.

Przykłady wymiarowania. Wałek zwymiarowany przy użyciu dwóch różnych stylów (łańcucha wymiarowego i wymiarowania do linii bazowej). W celu zachowania przejrzystości, nie pokazano wymiarów średnic, które normalnie na rysunku tego typu by się znalazły.

Stopnie uproszczenia[edytuj | edytuj kod]

Rysunek techniczny jest pewną formą idealizacji rzeczywistości. Proces tej idealizacji nazywa się uproszczeniem. W rysunku maszynowym stosuje się rysunek dokładny i dwa stopnie uproszczenia.

Upraszczanie na przykładzie śruby.
Od lewej: rysunek dokładny, I stopień uproszczenia, II stopień uproszczenia

Rodzaje rysunków[edytuj | edytuj kod]

W rysunku technicznym maszynowym wyróżnia się dwa podstawowe typy rysunków:

Rysunek złożeniowy 
rysunek całej maszyny, urządzenia, zespołu lub podzespołu ze wszystkimi elementami wchodzącymi w jego skład. Zwykle przedstawia pewną ilość widoków, przekrojów i detali. Może mieścić się na jednym arkuszu, lub zajmować większą ich ilość. Na rysunku złożeniowym umieszcza się tylko podstawowe, gabarytowe wymiary. Wszystkie elementy urządzenia muszą być zidentyfikowane i opisane w tabeli. Przy opisie elementu typowego odsyła się do katalogu lub odpowiedniej normy. Dla elementów nietypowych odsyła się do odpowiedniego rysunku wykonawczego. Na rysunku złożeniowym podaje się wszystkie instrukcje montażowe. Oznacza się też wszystkie pasowania.
Rysunek wykonawczy 
rysunek jednego elementu z uwzględnieniem wszystkich wymaganych przekrojów i detali (mogą być umieszczone na oddzielnym arkuszu). Element na rysunku wykonawczym musi być zwymiarowany w możliwie najpełniejszy sposób. Jeśli tylko jest to potrzebne, podaje się na rysunku wykonawczym informacje na temat tolerancji, sposobu wykańczania powierzchni i obróbki cieplnej elementu. Na rysunku podaje się także informację o materiale, z którego ma być wykonany oraz przybliżoną masę i moment bezwładności gdy to jest wymagane.

Uwaga[edytuj | edytuj kod]

Zasady rysowania poszczególnych elementów mechanicznych zostały pokazane przy omawianiu tych elementów w grupie artykułów podstawy konstrukcji maszyn.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Norma PN-80/N-01612 zastąpione przez PN-EN ISO 5457:2002
  2. Dokładniejsze informacje odnośnie linii rysunkowych znajdują się w normie PN-82/N-01616
  3. Norma PN-80/N-1606
  4. Norma PN-79/M-01124

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Dobrzański: Rysunek techniczny maszynowy. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne. ISBN 83-204-3263-4.