Pistacja właściwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pistacja właściwa
Pistacja właściwa: zdjęcie
Gałązka pistacji właściwej z owocami
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina nanerczowate
Rodzaj pistacja
Gatunek pistacja właściwa
Nazwa systematyczna
Pistacia vera L.
Sp. pl. 2:1025. 1753[2]
Synonimy

P. trifolia L., P. terebinthus Mill. non L.

Pistacja właściwa (Pistacia vera L.) – jeden z gatunków rodzaju pistacja należącego do rodziny nanerczowatych. Pochodzi z pogranicza Azji Środkowej i Azji Mniejszej (Afganistan, Iran, Kazachstan; Kirgistan; Tadżykistan, Turkiestan, Uzbekistan)[3]. Jest uprawiany w wielu krajach świata. Główne rejony uprawy to: Syria, Afganistan, Iran, Irak, Turcji, USA. W Europie największe plantacje znajdują się w Grecji, głównie na wyspie Eginie (słynącej zresztą z tychże upraw) i w rejonie miasta Saloniki.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo o wysokości 5-7 (wyjątkowo do 10 m) m, gęstej koronie i liściach zimotrwałych[4].
Liście
Pierzasto-złożone z 1-5 jajowatych listków. Jesienią przebarwiają się na czerwonożółto[5].
Kwiaty
Zebrane w krótką wiechę. Roślina dwupienna. Kwiaty żeńskie mają 1 okrągły słupek z 3-łatkowym znamieniem, kwiaty męskie 5-6 krótkich pręcików. Wszystkie posiadają 4-5 łatkowy okwiat, podkwiatki i wyrastają z kątów przysadek[4].
Owoc
Owalny, czerwonawy i mięsisty pestkowiec, podobny do oliwki, nazywany orzeszkiem pistacjowym lub potocznie pistacją. Pestka ma barwę od żółtawej do zielonkawej[4].
 Osobny artykuł: orzeszki pistacjowe.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka kulinarna: Pistacje spożywa się na surowo lub prażone. Mają słodki smak, przyjemny zapach, zawierają 50-60% tłuszczu. Są używane do wyrobów cukierniczych; tortów, strucli, marcepanów, lodów, budyniów, jako nadzienie do cukierków, także jako namiastka kawy[4].
  • Z nasion wytłacza się olej pistacjowy[4].
  • Z galasów na liściach produkuje się malinowy barwnik do barwienia jedwabiu i dywanów, a także używane są w garbarstwie[4].
  • Z drewna otrzymuje się żywicę do produkcji lakierów[4].
  • Jest uprawiana jako roślina ozdobna[5].

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Według niektórych znawców roślin biblijnych pistacja właściwa wymieniona jest w wersecie Księgi Rodzaju (43,11), gdzie mowa o darach zabranych przez braci Józefa do Egiptu. Co prawda gatunek ten nie występuje naturalnie w Izraelu, był jednak już w czasach biblijnych tutaj uprawiany. Z hebrajską nazwą tej pistacji związana jest również nazwa miejscowości wymieniona w Księdze Jozuego 13,26, istnieją też do niej odniesienia w Talmudzie[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-25].
  2. The Plant List. [dostęp 2015-01-03].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2015-01-03].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  5. 5,0 5,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.