Pitagorejczycy

Pitagorejczycy świętujący wschód słońca (1869), obraz rosyjskiego malarza Fiodora Bronnikowa

Pitagorejczycy – wyznawcy doktryny rozwiniętej przez Pitagorasa i jego następców w szkole religijno-filozoficznej, którą założył w Krotonie w Wielkiej Grecji, w południowych Włoszech. Symbolem szkoły miała być pięcioramienna gwiazda (pentagram) - współczesne godło Republiki Włoskiej. Część z poglądów może być jedynie przypisywana Pitagorasowi, natomiast szereg innych osób związanych ze szkołą opublikowało własne dzieła lub przeszło do historii z powodu swych osiągnięć.

Wnieśli ogromny wkład do nauki starożytnej, zwłaszcza w zakresie matematyki, astronomii oraz teorii muzyki. Poglądy pitagorejczyków w istotny sposób stanowiły inspirację filozofii Platona, który członkiem wspólnoty pitagorejskiej był jedynie czasowo lub wcale; kupił księgi Filolaosa i stąd czerpał wiedzę o obyczajowości w koloniach. Akademia Platońska funkcjonowała już jednak na zupełnie innej zasadzie jak - podobno klasztorne - wspólnoty pitagorejczyków.

W związku z odkryciem świątyni w Rzymie z malowidłami przedstawiającymi wierzenia greckie, datowanej na I w., domniemany pitagoreizm wśród Rzymian w tym okresie dyskutowany był przez Danutę Musiał.

Poglądy filozoficzne

Pitagorejczycy uważali, że "wszystko jest liczbą"; każdemu bytowi można było przyporządkować liczbę np. mierząc czy ważąc. 10 była przedstawiana jako "arcyczwórka" – trójkąt, na którego każdym boku mieściły się trzy kamyki, pozostawiał miejsce na dziesiąty wewnątrz; wersja "delty płomienistej", a jednocześnie najmniejsze pole powierzchni.

Poglądy religijne

Pitagorejczycy - jako orficy - wierzyli w kolejne żywoty jednej duszy jako różnych osób, a Pitagoras podobno potrafił wymienić imiona bohaterów, którymi "był przed narodzeniem". Zważywszy, że wiadomo to od Porfiriusza lub Jamblicha, którzy o zwyczajach Pitagorasa pisali prawie tysiąc lat później, jak również raczej nikłej korzyści jaką mogło przynieść takie rozumowanie, może być to nieprawda. Zresztą już w ostatnich wspólnotach z III w. p.n.e. nie wierzono w to.

Pitagorejczycy praktykowali również wegetarianizm ze względów etycznych oraz uważali, że człowiek składa się z duszy i ciała, i dużą uwagę przykładali do wychowania, by nie zawładnęło nim zło.

Poglądy astronomiczne

Pogląd o tym, że w środku Wszechświata miał znajdować się ogień, a Ziemia jest tylko jedną z ruchomych gwiazd okrążających Słońce znajdujące się w pobliżu ognia centralnego, zaś swoim ruchem dokoła osi rotacji wytwarza dzień i noc, powstał w greckiej kolonii w południowej Italii i został sformułowany przez Filolaosa. Prócz tego doszukiwali się istnienia jeszcze jednej planety obiegającej Słońce po tej samej orbicie co Ziemia nazywanej przeciw-Ziemią. Ich autorstwa jest koncepcja kulistości Ziemi, o czym wiadomo od Arystotelesa. Uważali oni ponadto, że powietrze otacza tylko Ziemię – a kosmos miał być wypełniony eterem.

Pochodzenie nazwy matematyka

Wśród uczniów szkoły Pitagorasa wyróżniono trzy kategorie:

• akuzmatyków, którzy byli jedynie słuchaczami jego wykładów,
• polityków będących najbardziej zaawansowanymi, ogarniającymi całość wspólnotowości w polis,
• matematyków (czyli matematykoi), zainteresowanych rozważaniami spekulatywnymi, od których pochodzi nazwa matematyka.

Przedstawiciele szkoły

Pitagorejczycy dawni – epoka archaiczna i klasyczna

• Alkmeon z Krotonu – uczeń Pitagorasa, lekarz
• Ameinias
• Amyklas i Kleinias z Tarentu – odwiedli Platona od chęci spalenia dzieł Demokryta
• Archippos z Tarentu
• Archytas z Tarentu – żył w pierwszej połowie IV w. p.n.e., był matematykiem, filozofem oraz cenionym politykiem, to on uratował Platona gdy Dionizjos II groził mu śmiercią.
• Arion z Lokroj
• Brotinos z Metapontu
• Damon i Fintias z Syrakuz
• Diokles
• Echekrates z Fliuntu; Echekrates z Tarentu; Echekrates z Lokroi
• Ekfantos z Syrakuz
• Eufranor – matematyk
• Eurytos z Krotony – uczeń Filolaosa, znany z tego ze każdą rzecz sprowadzał do liczby
• Fanton z Fliuntu
• Filolaos z Tarentu (V/IV w. p.n.e.) – miał jako pierwszy spisać nauki pitagorejskie w księdze podzielonej na 3 części, fizykę, politykę i etykę. Księgę tę kupić miał od niego Platon.
• Hiketas z Syrakuz
• Hippazos z Metapontu lub Krotony
• Hipokrates z Chios (druga połowa V w p.n.e.) – zajmował się geometrią
• Ikkos z Tarentu – sławny atleta, nauczyciel gimnastyki
• Ion z Chios (V w. p.n.e.) – poeta i myśliciel
• Kallifon i Demokedes z Krotony – drugi z nich, który był synem pierwszego, zdobył sławę jako lekarz
• Kerkops – znany jedynie z zachowanej informacji że był autorem pieśni orfickich
• Ksenofilos z Chalkis – zajmował się przede wszystkim muzyką
• Ksutos
• Likon lub Likos z Tarentu (IV w. p.n.e.)
• Lyzis z Tarentu
• Menestor z Syberis – zajmował się przede wszystkim botaniką
• Mionides – matematyk
• Okkelos lub Ocellus z Lukanii
• Opsimos z Regium
• Parmiskos lub Parmeniskos z Metapontu
• Paron
• Petron z Himery
• Poliklet z Argos (druga połowa V w. p.n.e.) – rzeźbiarz
• Polimnestos
• Proros z Cyreny
• Simos z Posejdonii – muzyk
• Teodor z Cyreny (druga połowa V w. p.n.e.) – sławny geometra
• Timajos z Lokroj – postać znana z dialogu Platona
• Timaridas

Mediopitagorejczycy

Pitagorejczycy z epoki hellenistycznej, najczęściej autorzy pseudoepigrafów, utworów rozpowszechnianych pod imionami pitagorejczyków z epoki archaicznej lub klasycznej.

• Akron z Agrygentu
• Archippos z Samos lub Tarentu – pod jego imieniem zachowały się jedynie świadectwa
• Archytas z Tarentu

  O Kategoriach (zachowały się 2 traktaty)

• Aresas z Lukanii

  O naturze człowieka (zachowały się obszerne fragmenty w dziele Stobajosa)

• Aristajos z Krotony

  O harmonii (zach. frag.)

• Aristombrotos

  O widzeniu (zach. frag.)

• Aston z Krotony
• Atamas z Posejdonii – zachowały się nieliczne świadectwa
• Brizon
• Btotinos lub Brontinos z Krotony lub Metapontu
• Buteros z Kyzikos

  O liczbach (zachowały się fragmenty w dziele Stobajosa)

• Arignote (córka Pitagorasa)
• Arimnestos (syn Pitagorasa)
• Charondas z Katany

  Wstęp do Praw

• Damippos
• Diodor z Aspendos
• Dios
• Diotogenes

  O królewskości (obszerne fragmenty zachowały się w dziele Stobajosa)

  O świętości (obszerne fragmenty zachowały się w dziele Stobajosa)

• Ekfantos z Krotony lub Syrakuz

  O królewskości (zachowane cztery obszerne fragmenty w dziele Stobajosa)

• Ekkelos z Lukanii

  O sprawiedliwości (zachowały się fragmenty w dziele Stobajosa)

• Epameinondas z Teb
• Epicharm z Syrakuz
• Euryfamos z Metaponyi lub Syrakuz

  O życiu (pod jego imieniem zachowały się fragmenty w dziele Stobajosa)

• Eurytos z Krotony, Metapontu lub Tarentu

  O losie (zachowane fragmenty w dziele Stobajosa)

• Filolaos z Krotony lub Tarentu

  O rytmach i miarach (zach. frag.)

  O duszy (zach. frag.)

• Fintys

  Mądrość kobiety (w dziele Stobajosa zachowały się dwa fragmenty)

• Gorgiades
• Hippazos z Metapontu, Krotony lub Sybaris
• Hippodamos z Miletu lub Turioj

  O szczęściu (zach. frag.)

• Kleemporos
• Kleinias z Tarentu lub Heraklei

  O pobożności (zach. frag.)

  O liczbach (zach. frag.)

• Kriton z Argos

  O mądrości (fragment zachowany w dziele Stobajosa)

• Likon z Tarentu
• Lyzis z Tarentu lub Teb

  List do Hipparchos

• Megillos

  O liczbach (zach. frag.)

• Melissa

  List do Klearty

• Metrodor z Metapontu (syn Epicharma)
• Milon z Krotony
• Ninon Retor
• Myia (córka Pitagorasa)

  List do Tillis (zach. frag.)

• Ocellus (Okellos) Lucanus

  O prawie (zach. frag.)

  O naturze wszechświata

• Onatas lub Onatos z Krotony

  O Bogu i o tym co boskie (fragmenty zachowane w dziele Stobajosa)

• Opsimos z Regium
• Pampelos z Turioj
• Panakajos
• Periktone z Aten (takie imię nosiła matka Platona)

  O harmonii kobiety (fragmenty zachowane w dziele Stobajosa)

  O mądrości (fragmenty zachowane w dziele Stobajosa)

• Proros z Cyreny

  O tygodniach

• Pitagoras z Samos

  Listy

  Święty poemat

• Simos z Posejdonii
• Stenidas z Lokroj

  O sztuce królewskiej (fragmenty zachowane w dziele Stobajosa)

• Teano (żona lub córka Pitagorasa)
• Tearidas z Metapontu

  O naturze (zach. frag.)

• Telauges (syn Pitagorasa)
• Timajos z Lokroj

  O naturze kosmosu i duszy

• Timarydas z Paros lub Tarentu
• Zaleukos z Lokroj

  Wprowadzenie do Praw (zach. fragm.)

• Ajsara (córka Pitagorasa)
• Eufranor Pitagorejczyk

Neopitagoreizm

• Publiusz Nigidiusz Figulus (zm. 45 p.n.e.) – działał w środowisku rzymskim
• Kwintus Sekstus i jego krąg (I w. p.n.e. – I w. n.e.) – działali w środowisku rzymskim
• Sekstiusz – syn Kwintusa Sekstusa, działał w środowisku rzymskim
• Sotion z Aleksandrii – nauczyciel Seneki, działał w środowisku rzymskim
• Lucius Crassicius z Tarentu – działał w środowisku rzymskim
• Fabianus Papirius – nauczyciel Seneki, działał w środowisku rzymskim
• Moderatos z Gades (I w.) – orientacja religijno-spekulatywna
• Apoloniusz z Tiany (I w.) – orientacja mistyczno-religijna

  O ofiarach

  Listy

• Filostratos Flavius – orientacja mistyczno-religijna

  Żywot Apoloniusza

  Żywoty sofistów

• Nikomachos z Gerazy (II w.) – orientacja religijno-spekulatywna

  Wprowadzenie do arytmetyki

  Podręcznik harmonii

  Teologia arytmetyczna

• Sekstus – zbierał sentencje
• Secundos – zbierał sentencje

Synteza neopitagoreizmu z medioplatonizmem

• Numenios z Apamei (II w.)

  O niewiernosci akademików Platonowi (zach. frag.)

  Traktat o dobru

• Kronios (III w.) – najprawdopodobniej uczeń i naśladowca Numeniosa

Zobacz też

• historia poglądów dotyczących powstania i ewolucji Układu Słonecznego

Bibliografia

• Wypis umieszczony za zgodą autora strony http://www.religieifilozofie.prv.pl
• Giovanni Reale, Historia filozofii starożytnej, tom I-V, Lublin, RW KUL, 1999
• Amir D. Aczel, Wahadło. Leon Foucault i tryumf nauki Prószyński i S-ka, Warszawa 2003