Plac Defilad w Warszawie

Warszawa
plac
Defilad
Śródmieście
Plac Defilad widziany z Pałacu Kultury i Nauki
Położenie na mapie Warszawy plac Defilad
Położenie na mapie Polski plac Defilad
52°13′56.59″N 21°00′32.53″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Plac Defilad – plac w Śródmieściu Warszawy.

Plac znajduje się po zachodniej stronie ulicy Marszałkowskiej. Ograniczają go: od północy ulica Świętokrzyska, od południa Aleje Jerozolimskie, od wschodu ulicy Marszałkowska, a od zachodu ulica Emilii Plater.

Układ

Plac Defilad ukształtowany został jako rozległy plac na potrzeby zgromadzeń publicznych, bez stałych ciągów dla ruchu kołowego, z wyjątkiem dojazdów do samego Pałacu Kultury i Nauki.

Na obu krańcach założenia urbanistycznego placu, w osi ulicy Marszałkowskiej znajdują się stacje metra:

• A13 Centrum przy skrzyżowaniu z Alejami Jerozolimskimi
• A14 Świętokrzyska przy skrzyżowaniu z ulicą Świętokrzyską

Historia

Pałac Kultury i Nauki widoczny spod mównicy

Plac Defilad jest jednym z najmłodszych spośród wielkich placów Warszawy. Powstał razem z budową Pałacu Kultury i Nauki w roku 1955 w miejscu zabudowy całości lub fragmentów ulic: Chmielnej, Siennej, Śliskiej, Wielkiej, Zielnej oraz Złotej. Ich przebieg zaznaczony został w powierzchni placu i otaczających go parków. W chwili powstania placu był on największym tego typu założeniem w Europie. W centralnej części placu wybudowano istniejącą do dzisiaj trybunę, ozdobioną sylwetką orła, z której przyjmowano wielkie defilady i marsze w okresie Polski Ludowej.

Plac Defilad był kluczowym miejscem wydarzeń 1956 roku. Po przywróceniu do władzy Władysława Gomułki i wybraniu go na stanowisko I sekretarza KC PZPR 24 października 1956 roku na placu Defilad odbył się wiec, w którym uczestniczyło ok. 400 tysięcy osób. Podczas przemówienia na wiecu Gomułka potępił stalinizm i zapowiedział reformy, mające na celu demokratyzację ustroju. Symbolem zmian było m.in. manifestacyjne odmówienie głosu Konstantemu Rokossowskiemu, podczas gdy oddano mikrofon Lechosławowi Goździkowi. Tłum zebrany na placu wyrażał poparcie dla reform polskiego października, ale też domagał się zwolnienia z więzienia kardynała Wyszyńskiego. Legendarne stało się odśpiewanie Gomułce chóralnego "Sto lat".

Podczas trzeciej podróży apostolskiej do Polski, 14 czerwca 1987, papież Jan Paweł II odprawił na placu Defilad mszę świętą kończącą II Krajowy Kongres Eucharystyczny. Ołtarz usytuowany był wtedy przed głównym wejściem do Pałacu Kultury i Nauki. Podczas mszy papież beatyfikował biskupa Michała Kozala.

Przed 2008 rokiem na Placu Defilad odbywał się m.in. tzw. "Sylwester", czyli zabawa na zakończenie roku.

Przyszłe zagospodarowanie placu

W końcu lat 80. i po przemianach ustrojowych w Polsce plac stracił na znaczeniu. Jego rola została ograniczona do prowizorycznie zagospodarowanej powierzchni, na której lokalizuje się obiekty o charakterze tymczasowym. Przez pewien czas funkcjonowało na nim wesołe miasteczko Cricoland. W kolejnych latach część placu zajmowała budowa I linii metra, następnie wzniesiono tu kontrowersyjne, centrum Warszawy hale targowe: Marcpolu i Universalu, a później też Kupieckie Domy Towarowe (KDT). Po likwidacji ostatniej z nich część placu zajął parking pełniący funkcję prowizorycznego dworca autobusów dalekobieżnych oraz opisywany jako estetyczna katastrofa budynek zaplecza budowy II linii metra.

Przez ostatnie dwie dekady zagospodarowanie placu Defilad i otoczenia Pałacu Kultury i Nauki było przedmiotem wielu debat i konkursów, w jednym z nich zwyciężyła koncepcja korsa otaczającego pałac, autorstwa Bartłomieja Biełyszewa i Andrzeja Skopińskiego, później krytykowana. Do dziś brakuje konsekwencji w realizacji planów. W 2006 Rada Warszawy przyjęła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego otoczenia pałacu, z zabudową o wysokości nawiązującej do istniejących budynków wzdłuż ul. Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich. Przeprowadzono też konkurs na projekt gmachu Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Latem 2008 władze Warszawy zdecydowały o zmianie programu funkcjonalnego muzeum i doprojektowaniu wewnątrz budynku pomieszczeń dla teatru TR Warszawa.

W 2007 rozpoczęto opracowywanie nowego planu zagospodarowania, z wyższą zabudową, uchwalonego w listopadzie 2010. Plan przewiduje stworzenie w tym rejonie nowego centrum miasta, budowę biurowców, obiektów handlowych i kulturalnych oraz przekształcenie samego placu Defilad w miejsce spotkań i agorę. W 2011 władze miasta zapowiedziały utworzenie w ratuszu interdyscyplinarnego zespołu ds. zagospodarowania placu.

Plac Defilad jest podzielony na działki, z których część stanowi własność miasta stołecznego Warszawy, kilkanaście zaś należy do osób prywatnych.

Obiekty na placu i otoczenie

Pawilony dworca Warszawa Śródmieście

Przy placu i w jego sąsiedztwie znajdują się:

• górujący nad placem i okolicą Pałac Kultury i Nauki - pl. Defilad 1
• planowane pierwotnie na rok 2010/11, dotychczas niezrealizowane, Muzeum Sztuki Nowoczesnej
• trybuna, położona w centralnej części placu
• Park Świętokrzyski znajdujący się po północnej stronie pałacu i zieleniec po południowej stronie
• pawilony dworca kolejowego Warszawa Śródmieście
• pod placem - w jego południowo-wschodnim rogu, czyli przy skrzyżowaniu ul. Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich - znajduje się stacja metra "Centrum"
• po przeciwnej stronie ulicy Marszałkowskiej zabudowania Ściany Wschodniej