Plac Konstytucji 3 Maja w Radomiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pośrodku Placu Konstytucji 3 Maja stoi Kościół garnizonowy

Plac Konstytucji 3 Maja - centralny plac Radomia, położony w dzielnicy Śródmieście. Usytuowany u zbiegu ulicy Żeromskiego z ulicami Piłsudskiego i Focha.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plac zaprojektowany w 1846 wytyczono w 1875 przy okazji budowy cerkwi św. Mikołaja (po przebudowie w latach 1925 - 1930 kościół garnizonowy św. Stanisława). Powstał on zamiast przewidzianego w planie regulacyjnym Radomia z 1822 roku placu, usytuowanego na skrzyżowaniu ulic Sienkiewicza i Piłsudskiego[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa placu wielokrotnie ulegała zmianom[2]:

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Dominującym typem zabudowy są reprezentacyjne kamienice mieszczańskie z XIX i I połowy XX wieku. Charakterystyczny elementem placu jest neobarokowa bryła[3] kościoła garnizonowego św. Stanisława, przebudowanego w latach 1925 – 1930 z cerkwi pw. św. Mikołaja[4] wraz z Grobem Nieznanego Żołnierza, usytuowanym przed frontonem świątyni od strony ulicy Żeromskiego. Spośród pozostałej zabudowy szczególnie wyróżniają się:

  • nr 3 - budynek dawnego hotelu Europejskiego, założonego w 1898 przez Ludwika Łagodzińskiego[5]. Na parterze budynku w okresie międzywojennym mieściły się znane kawiarnie - Łobzowianka i Bolesława Przybytniewskiego wraz z restauracją oraz sklep z artykułami kolonialnymi A. Borowskiej[6],
  • nr 5 - pałac Karschów i Wickenhagenów – monumentalna, eklektyczna kamienica mieszczańska o charakterze pałacowym, wzorowana na pałacu Kronenberga w Warszawie[7]. Wzniesiona w latach 1881 – 1882. W użytkowym parterze budynku mieściła się m.in. Apteka Łagodzińskich, cukiernia Przybytniewskiego, biura Sądu Okręgowego oraz rosyjska Resursa Obywatelska. W okresie okupacji niemieckiej w budynku umieszczono m.in. biura dyrekcji operacyjnej niemieckiej Kolei Wschodniej[8][9],
  • nr 6 - modernistyczna, pięciokondygnacyjna kamienica czynszowa z lat 30. XX wieku,
  • nr 8 - dom Staniszewskich z 1876. W okresie międzywojennym w budynku mieściła się m.in. kawiarnia Bombonierka i Kasa Spółdzielcza dla Handlu i Przemysłu. Po 1945 Miejska i Wojewódzka Biblioteka Publiczna[10][11].

Północną pierzeję placu tworzą budynki usytuowane przy ulicy Żeromskiego:

  • nr 37dom Podworskich, wybudowany w latach 1866 – 1867 w stylu neorenesansowym, według projektu Antoniego Wąsowskiego. Pośród zabytkowej zabudowy radomskiego śródmieścia wyróżnia go ściana szczytowa zdobiona boniowaniem, trzema płytkimi arkadami oraz popiersiami starożytnych postaci, umieszczonymi na konsolach[12]. Razem z gmachem dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, kamienica Podworskich stanowi tło zrewitalizowanego w 2013 skweru[13],
  • nr 35 – gmach dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, wzniesiony w 1852 roku w stylu neorenesansowym, według projektu Henryka Marconiego i Ludwika Radziszewskiego. Do roku 1933 mieścił różnego rodzaju ziemiańskie instytucje finansowe, a następnie został przekazany na cele oświatowe[14][15],
  • nr 33 – eklektyczna kamienica, usytuowana na rogu ulicy Focha. W okresie międzywojennym w narożnym lokalu parteru działała bardzo popularna Cukiernia Rembikowskiego[16],
  • nr 31 - tzw. dom Pod amorkiem, zburzony po 1945 roku. Określenie wzięło się od figury kupidyna, umieszczonej na zwieńczeniu tympanonu ryzalitu środkowego[17].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Pałac Karschów i Wickenhagenów[edytuj | edytuj kod]


Kościół garnizonowy św. Stanisława Biskupa[edytuj | edytuj kod]

Budynki przy ul. Żeromskiego[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. red. M. Olifirowicz, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 124
  2. red. M. Olifirowicz, dz. cyt. , s. 184
  3. red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 195
  4. A. Sawicki, Radom: Zabytki architektury, Radom 2009, s. 62
  5. red. M. Olifirowicz, dz. cyt., s. 84 - 85
  6. R. Metzger, dz. cyt., ss. 103, 106'
  7. Stanisław Bochyński: Dziedzictwo przemysłowe Radomia cz. II (pol.). Cozadzien.pl, 8.02.2015. [dostęp 2015-02-11].
  8. red. M. Olifirowicz, dz. cyt. , s. 48
  9. R. Metzger, Radom między wojnami: opowieść o życiu miasta 1918 - 1939, Łódź – Radom 2012, s. 106'
  10. R. Metzger, dz. cyt., ss. 106'
  11. red. M. Olifirowicz, dz. cyt., s. 50
  12. red. M. Olifirowicz, dz. cyt., s. 49
  13. Fontanny trysnęły. Muzyka, światło, kąpiel (pol.). gazeta.pl/radom. [dostęp 2013-07-19].
  14. red. M. Olifirowicz, dz. cyt., s. 29
  15. A. Sawicki, dz. cyt., s. 50
  16. R. Metzger, dz. cyt., ss. 106'
  17. A. Sawicki, dz. cyt., s. 93

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]