Plan sześcioletni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Plan sześcioletni (1950–1955) – drugi, po planie trzyletnim, z planów gospodarczych wprowadzonych w powojennej Polsce. Plan przyjęto w formie ustawy uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy 21 lipca 1950 r. (Dz.U. nr 37 poz. 344)[1]; podobnie jak późniejsze plany pięcioletnie był jednak wielokrotnie modyfikowany (rozwój przemysłu ciężkiego w związku z wojną koreańską) i tylko w części zrealizowany.

Wytyczne do planu zostały sformułowane w grudniu 1948 na Kongresie Zjednoczeniowym PPS i PPR (przekształconym następnie w I Zjazd PZPR). Plan opracowany został przez grupę polskich ekonomistów z Hilarym Mincem na czele. Priorytetem planu było zwiększenie inwestycji i polityka intensywnej industrializacji kraju na wzór radziecki, w tym przede wszystkim rozwój przemysłu ciężkiego i metalowego. Sztandarową budową realizowaną w ramach planu sześcioletniego był kombinat metalurgiczny w Nowej Hucie. Według planu wzrost przemysłu miał podnieść się o 85-95%, a rolnictwa o 35-45%.

Ceną za intensywną industrializację był ograniczony wzrost poziomu życia i ograniczanie inwestycji w innych dziedzinach, np. budownictwie mieszkaniowym. Społecznym skutkiem planu sześcioletniego był znaczny wzrost udziału klasy robotniczej w społeczeństwie (m.in. przez migrację ludności wiejskiej do miast). W rolnictwie zakładano rozwój państwowych gospodarstw rolnych oraz kolektywizację gospodarstw indywidualnych.

W planie sześcioletnim dokonana została też rozbudowa miast, lecz cel rozbudowania miał w mniejszym znaczeniu poprawę warunków życia, a bardziej cele propagandowe.

W gospodarce forsowano zasadę przyspieszonego rozwoju, polegającego przede wszystkim na intensywnej industrializacji. Nowy plan gospodarczy opracowano naśladując wzory radzieckie. Założenia planu: przejęcie przez państwo kierowania gospodarką, wykorzystanie zasobów surowcowych i rezerwy siły roboczej tkwiące na wsiach. Plan zakładał znaczne rozwinięcie wytwórczości przemysłowej, szczególnie środków produkcji, w rolnictwie przekształcenie gospodarstw indywidualnych w zespołowe i osiągnięcie wzrostu produkcji o 50%. Pomocna miała być w tym zacieśniana współpraca z ZSRR i innymi państwami obozu radzieckiego. Plan także przewidywał ograniczanie i wypieranie elementów kapitalistycznych. Planowano budowę kilkuset zakładów przemysłowych, rozwój hutnictwa, górnictwa, przemysłu maszynowego, chemicznego. Wszystkie te przewidywane osiągnięcia miały doprowadzić do zbudowania socjalizmu.

Widok samochodów Warszawa M-20 produkowanych w fabryce FSO na Żeraniu
Walcownia w Nowej Hucie

Rozbudowa przemysłu ciężkiego stała się realnym osiągnięciem planu, nastąpiło to jednak z szkodą dla innych dziedzin gospodarki. Rozwinął się znacznie przemysł stoczniowy, samochodowy, tworzyw sztucznych, hutniczy, chemiczny. Powstały wielkie zakłady produkcyjne. Do największych inwestycji planu 6-letniego można zaliczyć:

  1. Huta aluminium w Skawinie
  2. Zakłady chemiczne w Oświęcimiu
  3. Zakłady azotowe w Kędzierzynie
  4. Wytwórnia włókien sztucznych w Gorzowie Wielkopolskim
  5. Kombinat obuwniczy w Nowym Targu
  6. Huta im. T. Sendzimira
  7. Huta Warszawa
  8. Fabryki samochodów na Żeraniu i w Lublinie
  9. Zakłady chemiczne w Wizowie i Gorzowie Wielkopolskim (tworzywa sztuczne)
  10. Cementownia w Wierzbicy koło Radomia

a także rozbudowa istniejących fabryk i zakładów przemysłowych:

  1. Huta w Częstochowie (rozbudowa istniejącej)
  2. Fabryki samochodów w Lublinie i Starachowicach (ciężarówki) oraz FSO na Żeraniu w Warszawie (samochody osobowe)
  3. Stocznie w Gdańsku i Szczecinie (rozbudowa istniejących)

Zdecydowano także o budowie zapory wodnej w Goczałkowicach-Zdroju na Wiśle, dzięki której Górny Śląsk zyskał dostęp do wody pitnej.

Rozwój przemysłu spowodował wielkie ruchy migracyjne wewnątrz kraju: z przeludnionych wsi do miast, zapełniały nowe osiedla przy zakładach pracy (Nowa Huta). Pogłębiała się dysproporcja między popytem a podażą. Występowały braki w zaopatrzeniu w artykuły pierwszej potrzeby. Trzeba było wrócić do reglamentacji żywności (kartki na mięso i tłuszcze, cukier). 28 października 1950 ogłoszono wymianę pieniędzy. W 1951 ogłoszono pożyczkę wewnętrzną. W styczniu 1953 zniesiono kartki żywnościowe wraz z równoczesnym podniesieniem cen. Wprowadzono obowiązkowe dostawy płodów rolnych. W ramach planu wybudowano miasto Nowa Huta, Hutę im. Lenina, fabryki samochodów w Warszawie i Lublinie, cementownie w Wierzbicy, liczne fabryki maszyn, stocznie w Szczecinie i Gdańsku, zakłady chemiczne, elektrownię w Jaworznie a także poszerzono wcześniej istniejące ośrodki przemysłowe. W rezultacie plan doprowadził do wzrostu przemysłu o 250% a produkcji rolnej o 13%. Plan przyczynił się też do wzrostu migracji z wsi do miast[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Jezierski, C Leszczyńska, Dzieje gospodarcze Polski w zarysie do 1989 r., Warszawa 1994, ISBN 83-9000234-9-0
  • A. Jezierski, Historia gospodarcza Polski 1815-1980, Warszawa 1987, ISBN 83-230-0556-7
  • A. Czubiński, Najnowsze dzieje Polski 1914-1983, Warszawa 1987, ISBN 83-01-06137-5

Przypisy

  1. Dz. U. z 1950 r. Nr 37, poz. 344
  2. Od Mieszka I do Jana Pawła II tom 28 2007 s.10-13