Platonizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Platonizm – niejednorodny nurt filozoficzny, opierający się na filozofii Platona (427-347 p.n.e.). W poszczególnych epokach historycznych, rozwijały się różne odłamy platonizmu, niejednokrotnie bardzo się od siebie różniące.

Platonizm należy do najbardziej wpływowych nurtów w myśli europejskiej. Poza filozofią miał również wpływ na inne dziedziny, takie jak teologia, nauka, sztuki piękne czy literatura.

Platonizm starożytny[edytuj | edytuj kod]

Platon[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Platon.

Pierwsza Akademia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Akademia Platońska.
  • Heraklides z Pontu – kierownik Akademii w czasie nieobecności Platona
  • Dior z Syrakuz – szwagier tyrana Dionizjosa Młodszego, odegrał ważną rolę w życiu Platona i jego projektach politycznych
  • Erostos z Skepsis
  • Eudoksos z Knidos – astronom i matematyk, możliwe że kierował szkołą w czasie podróży Platona na Sycylię
  • Arystoteles ze Stagiry – założył swoją szkołę – Perypat
  • Eudemos z Cypru – wielki przyjaciel i współpracownik Arystotelesa
  • Hermodoros z Syrakuz – matematyk i biograf Platona
  • Filip z Opuntu – znany z tego że opublikował Prawa Platona
  • Hestiajos z Perintu – znany z tego że opublikował wykłady Platona O Dobru
  • Speuzyp z Aten – siostrzeniec i następca Platona, kierował Akademią w latach 347-339/338 p.n.e.
  • Ksenokrates z Chalcedonu (IV w. p.n.e.) – trzeci scholarcha Akademii
  • Pamfilos z Samos – jego wykładów słuchał Epikur
  • Polemon z Aten – czwarty scholarcha Akademii w latach 314/313 do 270/269 p.n.e., uczeń Ksenokratesa
  • Krates z Aten – piąty scholarcha Akademii
  • Krantor z Soloi

Medioplatonizm[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Medioplatonizm.
  • Derkylides (II poł. I w. p.n.e.)
  • Eudoros z Aleksandrii (II poł. I w. p.n.e.)
  • Trazyllos (I poł. I w. n.e.) – podzielił dialogi Platona na tetralogie
  • Onasandros (I w. n.e.)
    • Strategikos
  • Plutarch z Cheronei (I-II w. n.e.)
    • Żywoty równoległe
    • Moralia
  • Ammonios z Egiptu (I-II w. n.e.) – nauczyciel Plutarcha
  • Kalvisios Tauros (I-II w. n.e.)
  • Gaios (II w. n.e.)
  • Celsus (II w. n.e.)
    • Słowo prawdy (Alethes logos)
  • Herodes Attikos (żył między 101 a 177 r. n.e.)
  • Teon ze Smyrny (II w. n.e.) – medioplatonik pitagoryzujący
    • Przygotowanie matematyczne do lektury Platona
  • Albinos ze Smyrny (II w. n.e.)
    • Prolog
    • Didaskalikos
  • Apulejusz z Madaury (ur. 125 r. n.e.)
    • De Platone et eius dogmate (O Platonie i jego nauce) (o metafizyce i etyce)
    • De dea Socratis (O bóstwie opiekuńczym Sokratesa) (o demonologii)
    • De mundo (O wszechświecie)
  • Nigrinos (II w. n.e.)
  • Nikostratos Claudius (II w. n.e.)
  • Attikos (II w. n.e.)
    • Przeciw tym, którzy obiecują interpretować Platona za pomocą Arystotelesa (frag.)
  • Harpokration z Argos (II w. n.e.) – uczeń Attikosa
  • Maksymos z Tyru (II w. n.e.)
    • Mowy
  • Sewerus (II w. n.e.)
  • Hieraks (II w. n.e.)
    • O sprawiedliwości (zach. fragmenty)
  • Iunkos
  • Lucius (Lucjusz) (II w. n.e.)
  • Nigrinos (II w. n.e.)

Neoplatonizm[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Neoplatonizm.

Szkoła w Aleksandrii[edytuj | edytuj kod]

Szkoła rozwijała się w I poł. III w. n.e..

Szkoła w Rzymie[edytuj | edytuj kod]

Szkoła rozwijała się w II poł. III w. n.e.

  • Plotyn z Lykopolis (ur. 205 r., zm. 270 r. n.e.) - założyciel szkoły
    • Enneady
  • Ameliusz Gentilianus z Etrurii – najwierniejszy naśladowca Plotyna
  • Porfiriusz z Tyru (ur. 233/234 r., zm. 305 r. n.e.)
    • Żywot Pitagorasa
    • O życiu Plotyna
    • Grota nimf
    • Isagoga
    • Komentarz do Kategorii Arystotelesa w pytaniach i odpowiedziach
    • Sentencje o inteligibiliach
    • O ożywieniu embrionu
    • O powstrzymywaniu się od spożywania zwierząt
    • List do Marcelli
    • Komentarz do hermonika Ptolemeusza
    • Wprowadzenie do Apotelesmatike Ptolemeusza
  • Gedalios – uczeń Porfiliusza
  • Chrysaor – uczeń Porfiliusza
  • Jamblich z Chalkis – uczeń Porfiliusza, założył własną szkołę w Syrii

Szkoła syryjska[edytuj | edytuj kod]

Szkoła rozwijała się na początku IV w. n.e.

  • Jamblich z Chalkis (ur. 250/280 r. n.e.) – założyciel szkoły
    • Zbiór nauk pitagorejskich
    • Misteria egipskie
  • Sopatros z Apamei – najważniejszy uczeń Jamblicha
  • Teodoros z Assiny
  • Deksippos (I poł. IV w. n.e.)
    • Aporie i rozwiązania dotyczące Arystetelowskich Kategorii (zach. fragm.)
  • Aidesios z Kapadocji – uczeń Jamblicha, założyciel szkoły w Pergamonie

Szkoła pergamońska[edytuj | edytuj kod]

Szkoła rozwijała się w latach 325-363 n.e.

Szkoła ateńska[edytuj | edytuj kod]

Szkoła rozwijała się od IV do 529 r. n.e.

  • Plutarch z Aten (IV-V w. n.e.) – syn Nestoriusza, założyciel szkoły
  • Syrianos z Aleksandrii (V w. n.e.) – współtworzył z Plutarchem szkołę i objął po nim kierownictwo ok. 431/432 r. n.e.
    • Komentarz do Metafizyki Arystotelesa
    • Komentarz do Hermogenesa
    • Komentarz do Organonu (zach. fragm.)
  • Domninos z Larisy – objął kierownictwo szkoły po Syrianosie
    • Podręcznik wprowadzający do arytmetyki
    • Jak można wyprowadzić wywód z wywodu
  • Proklos z Konstantynopola (ur. 412 r., zm. 485 r. n.e.) – uczeń Plutarcha i Syrianosa, objął kierownictwo szkoły po Domninosie i kierował nią do 485 r. n.e.
    • Hymny
    • Elementy teologii
    • Elementy fizyki
    • Teologia Platońska (w 6 księgach)
    • Komentarz do Timajosa Platona
    • Komentarz do Rzeczypospolitej Platona
    • Komentarz do Parmenidesa Platona
    • Komentarz do Alkibiadesa I Platona
    • Komentarz do Kratylosa Platona
    • Dziesięć pytań dotyczących opatrzności
    • O opatrzności, fatum i wolności
    • Zarys teorii astronomicznych
    • Parafraza czterech ksiąg Ptolemeusza
    • O zaćmieniach
    • O realności rzeczy złych
  • Marinos z Neapolis w Samarii – kierował szkołą po Proklosie
    • Żywot Proklosa
    • Komentarz do Danych Euklidesa
  • Hegias – uczeń Proklosa, scholarcha
  • Zenodot – uczeń Proklosa, przejął kierownictwo szkołą po Hegiasie
  • Agapiusz – uczeń Proklosa i Marinosa
  • Izydor z Aleksandrii – uczeń Marinosa, scholarcha szkoły ok. 490 r. n.e.
  • Damaskios z Damaszku (ur. 470 r., zm. 544 r. n.e.) - kierował szkołą do 529 r. n.e., wyemigrował do Persji
    • Problemy i rozwiązania dotyczące pierwszych zasad
    • Żywot Izydora (zach. fragm.)
    • Komentarz do Parmenidesa
  • Eulamios Frygijczyk – należał do grupy filozofów, którzy przenieśli się do Persji
  • Hermejas Fenicjanin – przeniósł się do Persji
  • Diogenes Fenicjanin – przeniósł się do Persji
  • Izydor z Gazy – przeniósł się do Persji
  • Pryscjan z Lidii – przeniósł się do Persji
    • Parafraza Teofrasta
    • Rozwiązanie pytań króla perskiego Chosroesa
  • Symplicjusz z Cylicji (VI w. n.e.) – przeniósł się do Persji
    • Komentarz do Kategorii Arystotelesa
    • Komentarz do Fizyki Arystotelesa
    • Komentarz do traktatu Arystotelesa O Duszy
    • Komentarz do Podręcznika Epikteta

Druga szkoła aleksandryjska[edytuj | edytuj kod]

Szkoła rozwijała się w IV-VII w. n.e. Zauważalne są w niej wpływy chrześcijańskie.

  • Hypatia córka Teona – założycielka szkoły, w 415 r. zabita przez chrześcijan
  • Synezjusz – uczeń Hypatii, biskup chrześcijański zm. ok. 413 r. n.e.
    • O władzy królewskiej
    • O opatrzności
    • O darze
    • O snach
    • Pochwała łysiny
    • Dion
    • Dwie Mowy
    • Dwie Homilie
    • Hymny
    • Listy
  • Hierokles z Aleksandrii (V w. n.e.)
    • Komentarz do świętego poematu
  • Teosebios – uczeń Hieroklesa
  • Eneosz z Gazy
    • Teofrast albo o nieśmiertelności duszy i zmartwychwstaniu ciał
    • Listy
  • Aleksander z Likopolis (IV w. n.e.)
  • Hermiasz z Aleksandrii
  • Amoniusz syn Hermiasza
  • Asklepios z Tralles
    • Komentarz do Metafizyki Arystotelesa
    • Komentarz do Wprowadzenia do arytmetyki Nikomachosa
  • Olimpiodor Młodszy (VI w. n.e.)
    • Komentarz do Fedona
    • Komentarz do Alkibiadesa większego
    • Komentarz do Gorgiasza
    • Prolegomena do Kategorii Arystotelesa
    • Komentarz do Kategorii Arystotelesa
    • Komentarz do Meteorologów Arystotelesa
  • Eliasz (II poł. VI w. n.e.) – uczeń Olimpiodora
    • Komentarz do Isagogi Porfiliusza
    • Komentarz do Kategorii Arystotelesa
    • Prolegomena do logiki
    • Fragmenty
  • Dawid Armeńczyk – uczeń Olimpiodora
    • Prolegomena philosophiae
    • In Porphyrii Isagogen
  • Asklepiadotos z Aleksandrii (V w. n.e.)
  • Nemesios (Nemezjusz) z Emezy (V w. n.e.)
    • O naturze ludzkiej
  • Jan Filopon (VI w. n.e.)
    • O wieczności świata przeciw Proklosowi (napisane w. 529 r. n.e.)
    • O stworzeniu świata
  • Jan Lydos (VI w. n.e.) – chrześcijanin
  • Stefan z Aleksandrii (VI-VII w. n.e.)
    • Komentarz do Hermeneutyki Arystotelesa
    • Komentarz do Retoryki Arystotelesa

Neoplatonicy łacińskiego zachodu[edytuj | edytuj kod]

Nurt ten rozwijał się w IV-V w. n.e.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Filozofom średniowiecza Platon był znany początkowo jedynie z fragmentów Timajosa. Od XII w. lokalnie znane były również fragmentyFedona i Menona[1]. Znane były niektóre dzieła neoplatońskie takie jak przypisywane Apulejuszowi z Madaury O Platonie i jego nauce, komentarz do O interpretacji Arystotelesa czy dialog Asklepios, czy kompilacja komentarzy do Platońskiego Timajosa autorstwa Chalcydiusza. Idee neoplatońskie były zawarte również w licznych dziełach patrystycznych. W ten też sposób wywierały znaczący wpływ na całą epokę.

Renesans[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Platonizm renesansowy.

Platonizm muzułmański[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Filozofia świata islamu, w sekcji Platonizm.

Przypisy

  1. Maurice De Wulf: History of Medieval Philosophy. London - New York - Bombay - Calcutta: Longmans, Green, and Co., 1909, s. 132, I.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]