Plecha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Plecha grzybów (boczniak ostrygowaty)

Plecha (thallus) – wegetatywne ciało organizmów zaliczanych w dawnych systemach taksonomicznych do roślin, niezróżnicowane na korzeń i pęd. Większość botaników za plechę nie uważa ciał jednokomórkowych, z wyjątkiem komórczaków[1][2],. Rzadziej plechą określa się ponadto ciała jednokomórkowych glonów i grzybów (lub protistów grzybopodobnych)[3] lub beztkankowych roślin lądowych, np. wątrobowców[4]. Organizmy zbudowane z plechy określa się zbiorczą nazwą plechowce (Thallophyta), do których należą glony i grzyby (w szerokim tych pojęć znaczeniu, łącznie z protistami). U grzybów plecha nazywana jest grzybnią i składa się z nitkowatych strzępek.

Stopnie organizacji plechy[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na budowę plechy właściwe (wielokomórkowe) dzielą się na komórczakowe, nitkowate, plektenchymatyczne i tkankowe.

W fykologii wyróżnia się następujące typy organizacji morfologicznej[5]:

  • jednokomórkowe (nie zawsze uznawane za plechy)
    • Monadowy czyli wiciowcowy: naga komórka z jedną lub kilkoma wiciami (tzw. wiciowce, np. eugleniny i bruzdnice, ale poza tym we wszystkich grupach glonów, z wyjątkiem sinic, brunatnic i krasnorostów)
    • Ryzopodialny (rizopodialny): komórka pełzakowata, naga, poruszająca się za pomocą nibynóżek (tzw. korzenionóżki, wśród glonów rzadkie, np. Rhizochloris stigmatica)
    • Kokalny (kokalny, kokoidalny) lub protokokalny: komórki obłonione, bez wici, w zasadzie nieruchome (np. Chroococcales, okrzemki, desmidie, chlorokokowce, ale poza tym we wszystkich grupach glonów, z wyjątkiem euglenin i brunatnic)
  • kolonie wielokomórkowe:
    • Kapsalny czyli tetrasporalny, najbardziej prymitywny stopień organizacji kolonii, polega na utrzymaniu czterech lub więcej komórek zespolonych galaretą lub błoną (Tetrasporales i rzadko wśród bruzdnic i złotowiciowców)
    • Trychalny, stopień organizacji kolonii mający postać nici, złożony z jednojądrowych komórek (trzęsidłowce, zygnematales, ale poza tym we wszystkich grupach glonów, z wyjątkiem euglenin)
    • Syfonalny stopień rozwoju kolonii (plechy) – plecha wielojądrowa, w postaci dużych nitkowatych lub rurkowatych lub kulistych komórczaków (Botrydium, Vaucheria, Caulerpa i in.)
    • Syfonokladialny (cenocytyczny) typ kolonii – wielojądrowe komórki łączą się w plechy gałęziste lub inne.

Istnieją również postacie łączące powyższe typy – kolonie są tworzone przez monady (toczkowce) lub formy kokalne gwiazdoszek.

W prostszych systemach powyższe typy łączone są w bardziej ogólne w następujący sposób[6]:

  • Wiciowiec (monada)
  • Forma palmelloidalna (kapsalna, tetrasporalna)
  • Forma kokkalna
  • Forma nitkowata (trychalna).

Stopnie organizacji dzielone są również w następujący sposób[2]:

  • Protophyta
    • jednokomórkowce (np. euglena, niektóre sinice)
    • cenobia – luźne połączenia komórek powstałych w wyniku podziału komórki macierzystej, czasem tworzące nici (sinice nitkowate, niektóre okrzemki i złotowiciowce, zrostnicowate)
    • plazmodia – nagie masy plazmy (śluzowce) lub pseudoplazmodia zbudowane z komórek ameboidalnych (akrazjowce)
  • Thallophyta – właściwe plechy
    • skupienia komórek – twory powstające z początkowo wolnych komórek (gwiazdoszek)
    • kolonie – zbiory komórek połączonych przez całe życie
    • plechy nitkowate – nici komórek o wspólnych błonach komórkowych
      • łańcuchy komórek – wszystkie komórki równowartościowe
      • plechy zróżnicowane biegunowo
      • plechy skręcone i rozgałęzione
      • plechy symetryczne
      • plechy plektenchymatyczne i pseudoparenchematyczne (zbudowane z tkanki rzekomej – liczne grzyby i krasnorosty)
      • plechy tkankowe (brunatnice, wątrobowce)
  • Cormophyta – nieplechowa budowa osiowa i tkankowa (większość roślin lądowych)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Alicja Szweykowska: Plecha. W: Słownik botaniczny. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1993. ISBN 83-214-0140-6.
  2. 2,0 2,1 Dietrich von Denffer: Morfologia. W: Eduard Strasburger, i in.: Botanika: podręcznik dla szkół wyższych. Wyd. 2 pol. według 28. oryg.. Warszawa: PWRiL, 1967, s. 76.
  3. Plecha. encyklopedia.pwn.pl.
  4. E.P. Solomon, L.R. Berg, D.W. Martin, C.A. Ville: Biologia. Wyd. II poprawione na podstawie III wydania amerykańskiego. Warszawa: Multico, 2000.
  5. Joanna Zofia Kadłubowska: Zarys algologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975.
  6. Fitoplankton. W: Klucz do oznaczania gatunków fitoplanktonu jezior i rzek. Przewodnik do ćwiczeń laboratoryjnych i badań terenowych. Lubomira Burchardt (red.). Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2010, s. 8–9, seria: Biblioteka Pomocy Dydaktycznych. ISBN 9788361320890.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • I. Rejment-Grochowska: Cykle rozwojowe roślin. Wyd. V. Warszawa: PWN, 1983, s. 200.