Plejady (mitologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Elihu Vedder: Plejady, obraz olejny na płótnie, 1885, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
William-Adolphe Bouguereau: L'Etoile Perdue (Zaginiona gwiazda), 1884, prywatna kolekcja

Plejady (gr. Πληἰαδες Plēíades, Πλειάδες Pleiádes, od peleiades ‘gołębice’ lub pleín ‘żeglować’, łac. Pleiades, Vergiliae) – w mitologii greckiej nimfy, siedem sióstr:

  • Alkione (Alkyone, Alcyone, gr. Ἀλκυόνη Alkyónē, łac. Alcyone);
  • Elektra (gr. Ἠλέκτρα Eléktra, łac. Electra);
  • Kelajno (Celaeno, Keleno, gr. Κελαινώ Kelainṓ, łac. Celaeno);
  • Maja (gr. Μαῖα Maia, łac. Maea);
  • Merope (gr. Μερόπη Merópē, łac. Merope);
  • Sterope (Asterope, gr. Στερόπη Sterópē, Ἀστερόπη Asterópē, łac. Sterope, Asterope);
  • Tajgete (gr. Ταυγέτη Taygétē, łac. Taygeta)[1][2].

Uchodziły za córki tytana Atlasa i Okeanidy Plejone (lub Okeanidy Ajtry) oraz za siostry (według niektórych źródeł) Hiad i Hyasa[1][2].

Według poematu Kallimacha nazywały się: Glaukia, Kokkymo, Lampado, Maja, Partenia, Protis, Stonychia i były córkami pewnej królowej Amazonek[1]. Także Dione i Kalipso czasem zaliczano do Plejad[1].

Plejady (jako towarzyszki bogini Artemidy) wraz z Plejone były ścigane przez Oriona, którego spotkały w Beocji. Na koniec Zeus przemienił je w gwiazdy[1]. Inna wersja mitu mówi, że razem ze swymi siostrami, Hiadami, zostały przemienione w gwiazdy z żalu, po śmierci ich brata Hyasa, ukąszonego przez węża[1][2].

Wschód Plejad (w pierwszych dniach maja) zwiastował początek pomyślnego okresu dla żeglugi, a zachód (w pierwszych dniach listopada) – okres burz[2].

Mityczne Plejady są identyfikowane z Plejadami w gwiazdozbiorze Byka[2][3][4]. Na niebie sąsiadują z Hiadami (gromadą otwartą gwiazd w gwiazdozbiorze Byka) i konstelacją Oriona, które są z nimi mitologicznie powiązane.

Mit o Plejadach miał swoje odzwierciedlenie w muzyce oraz literaturze. Od Plejad nazwę wzięła plejada aleksandryjska.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 292. ISBN 83-04-04673-3.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 364. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  3. Anton Hajduk, Ján Štohl (red.): Encyklopédia astronómie. Bratislava: Obzor, 1987, s. 476. (słow.)
  4. Carlos Parada: Constellations and Stars (ang.). maicar.com. [dostęp 2011-08-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaron J. Atsma: Pleiades (ang.). theoi.com. [dostęp 2011-06-25].
  2. Marie Benediktová, Petra Písařová: Hvězdy – Názvosloví – Starověké Plejády jako nebeské sedmero (cz.). astronomia.zcu.cz. [dostęp 2011-06-25].
  3. Pleiades (ang.). mythindex.com. [dostęp 2011-06-25].
  4. Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
  5. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 984. ISBN 83-7399-022-4.
  6. Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: Πλειάδες (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-08-11].
  7. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 597. ISBN 83-01-03529-3.
  8. Carlos Parada: Pleiades (ang.). maicar.com. [dostęp 2011-06-25].
  9. Bogowie światła i powietrza. W: Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 75. ISBN 83-210-0677-9.
  10. Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 494–495: Pleiades (ang.). ancientlibrary.com. [dostęp 2011-06-25].
  11. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Pleiades (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-02].
  12. Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Pleiades (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-02].