Plejady (mitologia)

Elihu Vedder: Plejady, obraz olejny na płótnie, 1885,
Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.

William-Adolphe Bouguereau:
L'Etoile Perdue
(Zaginiona gwiazda),
1884, prywatna kolekcja.

Plejady (gr. Πληἰαδες Plēíades, Πλειάδες Pleiádes, łac. Pleiades, Vergiliae, z gr. peleiades ‘gołębice’ lub pleín ‘żeglować’) – w mitologii greckiej nimfy, siedem sióstr:

• Alkione (Alkyone, Alcyone, gr. Ἀλκυόνη Alkyónē, łac. Alcyone);
• Elektra (gr. Ἠλέκτρα Eléktra, łac. Electra);
• Kelajno (Celaeno, Keleno, gr. Κελαινώ Kelainṓ, łac. Celaeno);
• Maja (gr. Μαῖα Maia, łac. Maea);
• Merope (gr. Μερόπη Merópē, łac. Merope);
• Sterope (Asterope, gr. Στερόπη Sterópē, Ἀστερόπη Asterópē, łac. Sterope, Asterope);
• Tajgete (gr. Ταυγέτη Taygétē, łac. Taygeta).

Uchodziły za córki tytana Atlasa i Okeanidy Plejone (lub Okeanidy Ajtry) oraz za siostry (według niektórych źródeł) Hiad i Hyasa.

Według poematu Kallimacha nazywały się: Glaukia, Kokkymo, Lampado, Maja, Partenia, Protis, Stonychia i były córkami pewnej królowej Amazonek. Także Dione i Kalipso czasem zaliczano do Plejad.

Plejady (jako towarzyszki bogini Artemidy) wraz z Plejone były ścigane przez Oriona, którego spotkały w Beocji. Na koniec Zeus przemienił je w gwiazdy. Inna wersja mitu mówi, że razem ze swymi siostrami, Hiadami, zostały przemienione w gwiazdy z żalu, po śmierci ich brata Hyasa, ukąszonego przez węża.

Wschód Plejad (w pierwszych dniach maja) zwiastował początek pomyślnego okresu dla żeglugi, a zachód (w pierwszych dniach listopada) – okres burz.

Mityczne Plejady są identyfikowane z Plejadami w gwiazdozbiorze Byka. Na niebie sąsiadują z Hiadami (gromadą otwartą gwiazd w gwiazdozbiorze Byka) i konstelacją Oriona, które są z nimi mitologicznie powiązane.

Mit o Plejadach miał swoje odzwierciedlenie w muzyce oraz literaturze. Od Plejad nazwę wzięła plejada aleksandryjska.

Zobacz też

• Atlantydy

Bibliografia

1. Aaron J. Atsma: Pleiades (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art. [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2011-06-25].
2. Marie Benediktová, Petra Písařová: Hvězdy – Názvosloví – Starověké Plejády jako nebeské sedmero (cz.). W: Astronomia, Astronomický server Fakulty pedagogické Západočeské univerzity v Plzni [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2011-06-25].
3. Pleiades (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2011-06-25].
4. Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0. 
5. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 984. ISBN 83-7399-022-4. 
6. Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: Πλειάδες (ang.). W: Perseus Digital Library [on-line]. [dostęp 2011-08-11].
7. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 597. ISBN 83-01-03529-3. 
8. Carlos Parada: Pleiades (ang.). W: Greek Mythology Link [on-line]. [dostęp 2011-06-25].
9. Bogowie światła i powietrza. W: Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 75. ISBN 83-210-0677-9. 
10. Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 494–495: Pleiades (ang.). W: The Ancient Library. The complete classics bookshelf on the web. [on-line]. 2005. [dostęp 2011-06-25].
11. William Smith: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1867, T. 3, s. 410–411: Pleiades (ang.). W: The Ancient Library. The complete classics bookshelf on the web. [on-line]. 2005. [dostęp 2011-06-25].