Plemiona lechickie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Europa Karolingów (814) "Lechen oder Polen"
Europa (843) "Lechs"
Migracje Europejczyków w latach 100 - 1100.

Plemiona lechickie, Lechici[1][2][3], strus. Лѧх (1115)[4] – grupa plemion zachodniosłowiańskich[5], która obok grupy plemion czeskich i plemion łużyckich stanowiła zachodnie plemiona słowiańskie. Z grupy tej wydzieliły się trzy odłamy: plemiona polskie, plemiona połabskie oraz plemiona pomorskie zasiedlające południowy brzeg Bałtyku[6]. Nazwa Lechici powstać miała z nadanej przez Rus nazwy Lachy, normańskie Laesir.

Od zachodu Lechici graniczyli z Ostfalami i Fryzami oraz Bawarami. Od północy z Danami i Prusami. Od południa z Longobardami i Awarami, a od wschodu ze związkiem waresko-ruskim.

W roku 805 podczas wyprawy Karola wielkiego przeciwko Awarom ginie czeski władca - Lech, prawdopodobny protoplasta Lechitów. Od imienia Karol wywodzić się będzie słowiański król. U Geografa Bawarskiego Lechici zlokalizowani w widłach Wisły, Sanu i Styru mogą się ukrywać pod imieniem Lendizi; węg. Langel (XIV w.). Od strony wschodniej Lechici mieli w tym czasie za sąsiadów Węgrów. W połowie IX. wieku w wyniku kolejnej nawały plemion węgierskich, które w swej wędrówce na południe około 830 rozgromili, zajmując Kijów, a następnie pobitych Normanów-Rusów rozproszyli po całym wschodzie[7], przesuwając się dalej w stronę Morza Czarnego i Karpat. Do 898 Węgrzy panowali w staroruskim grodzie Halicz, ściągając haracz i daninę[8][9]. Mniej więcej w tym samym czasie południowi Lechici znaleźli się pod wpływem państwa wielkomorawskiego.

Spis treści

[edytuj] Pochodzenie nazwy

Próbę objaśnienia imienia podjął Karol Szajnocha pisząc "Lech, Lachy, musiało u Kadłubka znaczyć toż samo: dano mu imię Lestko, to jest przebiegły, ponieważ więcej nieprzyjaciół zniszczył przebiegłością niż siłą[10]. Jakoż najdawniejsi przerabiacze jego kroniki z wieku XIV prawią wyraźnie: "Polacy dlatego nazwani są Lachami, ponieważ wojują raczej podstępem i chytrością niż siłą. "Lechi autem dicti fuerunt Polonii eo, quod magis deceptionibus et calliditate in bellis utebantur, quam ciribus". Karol Szajnocha w jednej ze swoich hipotez wysunął dyskusyjne domniemanie, jakoby Słowianie "polscy" mogli swoją nazwę wziąć od jakiegoś ludu niesłowiańskiego, powołując się na to że Nestor w swojej kronice wyraźnie odosabnia "Lachów" od "Słowian" (="Słowian wschodnich")[11]. Domysły te Szajnocha podpiera przekazami Jana Długosza, który pisał, że Pomorzanie byli zlepkiem różnych narodów niesłowiańskich, spośród których wymienia, m.in. Wandalów, Gotów, Longobardów, Rugiów i Gepidów co stoi w ewidentnej sprzeczności z przekazami kronikarza Nestora. Szajnocha, którego pracami historycznymi wspomagał się np. Henryk Sienkiewicz pisząc swoje dzieła, na kartach książki "Lechicki początek Polski" zaryzykował teorię podobnego jak u Rusów skandynawskiego pochodzenia. Wg. niego Lach jest wyrazem skandynawskim oznaczającym towarzysza (i towarzystwo), pisanym jako lag, lage, wymawiane jako lach.

Dla kronikarzy czeskich i węgierskich we wczesnym średniowieczu słowo to oznaczało żołnierza i najemnika[12]

W sagach normański Lechici określani mianem ludu «Leasir», mieli przybyć zgodnie z legendą na 12 okrętach[13][14]; "...Tryggvi ok Tvívívill höfðu komit 12 skipum: Læsir hafði skeið ok alla skipaða með köppum"[15]. Imię to zostało wspomniane w roku 1030, kiedy to wareskie wojska Rurykowiczów zagarnęły Bełz, a w następnym roku Jarosław Mądry przy udziale Haralda III zajął inne grody Lachów[16] aż po San. Byli wśród armii wodzów Wschodu jako Læsi (Læsir[17]) (Lefy, Leso hos Saxo, Læsir i Brot) podczas wojny o Danię i przyłączenia Pomorza do Polski w 1048[18]. W sagach normańskich imię to pojawia się mniej więcej od roku 800.

Właśnie według Nestora – Radymicze osiadli w widłach Wisły i Sanu "mieli pochodzić od Lachów i być Lachami". Stąd litewskie Lenkas, ruskie Lach, węgierskie Lengyel.

Dziś słowo Lach, Lechia używane jest również na wschodzie Europy jako synonimy "Polaków" i "Polski". Jako egzonimów zawiera się także w języku: litewskim Lenkai, węgierskim Lengyelek i tureckim Leh, i wielu innych językach Bliskiego Wschodu, ormiańskim Lehastan; perskim Lehestân, tadżyckim Lahestan.

Złota Kaplica w Poznaniu – posąg Mieszka I i Bolesława Chrobrego (Christian Daniel Rauch)
Lacka Brama w Kijowie

[edytuj] Lechicka grupa Słowian

Ostatnia wzmianka o ludach germańskich przemierzających dorzecza Wisły i Odry pochodzi z połowy VI w. W roku 525 udało się poselstwo Estów do króla gockiego, Teodoryka, wioząc w darze bursztyn i nadzieję nawiązania z Cesarstwem zerwanych wcześniej kontaktów handlowych. Szlak handlowy przebiegał przez Morawy, będące wówczas w swej południowej części pod hegemonią longobardzką. O sprawie wiadomo z zachowanego listu przez Kasjodora kanclerza króla Ostrogotów Teodoryka. Jednakże król Teodoryk odesłał poselstwo z uroczystym listem do ludu Estów. Tak samo na odrodzenie wymiany handlowej na próżno liczyli Sweowie (Szwedzi), mający do zbycia futra. W późniejszym okresie brak jest pisemnych informacji o Gotach nad Wisłą i Odrą. Od połowy VII w. n.e. tereny te znalazły się w zasięgu ekspansji słowiańskiej.

Źródła wymieniające Lędzian-Lechitów:
Annales laureshamenses (703-803) -Lechum, Lechonem,
Saga o Haraldzie Hardrada (- 1030, runy) - Læsi, Læsir (Lefy, Leso hos Saxo, Læsir i Brot), Læsar, Ljecherne,
Geograf Bawarski (843) - Lendizi - (33) na mapie,
Konstantyn VII Porfirogeneta (912-959) - Lendzanenoi, Lendzaninoi (λενζανἦνοι, λενζενινοι),
Josippon (kronika żydowska, ok. 890-953) - Lz’njn,
Nestor (XI w., pod datą 981) - Lachy',
 Kinnamos (Bizancjum, (- 1147) - Lechoi, Λέχων/Lechon[19]
Al-Masudi (kronikarz arabski ok. 940) - Landzaneh)

Kwestią dyskusyjną jest pierwotne miejsce zasiedlania przez Lachów w ówczesnych granicach Polski. Według Nestora "sowieni że owi priszedsze siedosza na Wisle, i prozwaszasja lachowie, a ot tiech lachow prozwaszasja polanie, lachowie druzii luticzi, ini mazowszanie, ini pomorianie", co w przełożeni na język polski brzmi:"Gdy bowiem Włosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy, siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni Mazowszanami, inni - Pomorzanami"[20]. Najprawdopodobniejszy rejon pierwotnego osiedlenia Lachów to albo centralna Polska: ziemia sieradzka i łęczycka, lub okolice takich miast jak: Sandomierz, Lublin, Przemyśl[21].. Ruski historyk Nestor nie zaliczał Lachów do ogólnej nazwy "Słowian" przez którą rozumiał (zgodnie z dzisiejszą terminologią) "Słowian wschodnich". Dla niego Lachowie byli to Słowianie polscy (jako odrębna grupa), podobnie traktował słowian naddunajskich i Słowian morawsko-czeskich, których nie zaliczał do "Słowian", poprzez nazwę którą rozumiał plemiona "wschodniosłowiańskie"[22]

W drugiej połowie X wieku pojawia się na polskich ziemiach spora liczba skandynawskich wojowników, m.in. Waregów. Wpływy skandynawskie w okresie początków państwowości polskiej są wyraźne i zostały udowodnione przez badaczy. Już wtedy zdecydowanie Polacy wyróżniali się od pobratymców ze wschodu[23].

Zjednoczeni około połowy X wieku, ale i ten pogląd jest obecnie przez niektórych historyków podważany[24], w wyniku podboju wewnętrznego[25] dali początek Polski i królestwa Piastów. Istnieją opinie, że Mieszko I (Wareg) zbudował swoje państwo dzięki sile swojej trzytysięcznej drużyny, złożonej głównie z pochodzących z północy Waregów[26].

W 981 utracili na rzecz Rusi Kijowskiej Grody Czerwieńskie. W 1039 po wypędzeniu Czechów Kazimierz I Odnowiciel wkroczył do Polski wspierany przez oddział 500 rycerzy niemieckich, przydanych mu przez cesarza Henryka III, zajął Wielkopolskę i dawną ziemię Wiślan wraz z Krakowem, który przejął po zrujnowanym przez Czechów Gnieźnie funkcję stolicy Polski. W ciągu swoich dziejów w koalicji z Niemcami i Węgrami zajęli Kijów, w roku 1135 pod wodzą Racibora w bitwie pod Kungälv pokonali wojska norweskie.

Motyw jedności Gotów i Sklawinów wystąpił w Polsce wyraziście w epitafium Bolesława Chrobrego w znanym dwuwierszu " Tu [Boleslac] possedistt velut verus adleta Christi / Regni Sclavorum Gottorum sive [seu, sue] Polonorum"[27]. W średniowiecznej ikonografii czeskiej legendarna księżniczka Libusza[28] (710) występuje jako królowa Gotów.

Termin "grupa Słowian lechickich" w historiografii określa słowiańskie plemiona polskie oraz północno-połabskie. Rosyjski slawista Aleksander Hilferding nazywał je gałęzią "ljasską". Określenia tego używał także niemiecki językoznawca August Schleicher, który języki zachodniosłowiańskie klasyfikował w dwóch grupach: "lechicką" (polską, północną) z samogłoskami nosowymi oraz "czeską" (czesko-łużycką, południową) bez samogłosek nosowych[29].

[edytuj] Plemiona lechickie

Do grupy tej zaliczają się:

Konny pomnik księcia obodryckiego Niklota na elewacji zamku w Schwerinie (rzeźbiarz Christian Genschow)
Pomnik Jaksy z Kopanicy w Schildhorn (Berlin). 2004

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ "Leassir hafdi skeid ok. alla skipada med koppum", tłum.: Leasir przybył na dużym, długim statku ..." [w:] Kwartalnik historyczny, Instytut Historii. Polska Akademia Nauk. 2001. t. 108, wyd. 1-3. op. cit. fr:Sögubrot (s.64)
  2. ↑ "Islandowie znali też Polaków, ale tylko pod nazwą ruską: Laesir, Lesir = Ljachen. [w:] Slavia occidentalis. Poznań, 1938 str. 250.; "anonimowy utwór (Heimskringla) o królu norweskim Haraldzie Hardrade, który wspomina, że Harald walczył w młodości w służbie księcia kijowskiego Jarosława Wielkiego przeciw ludowi zwanemu Laesir" [w:] Kazimierz Śląski. Millennium of Polish-Scandinavian cultural relations. str. 36; istnieje przekonanie, iż pod tą tajemniczą nazwą ukrywają się Lachowie latopisów ruskich [...]. Z tzw. Powieści dorocznej wiadomo o wojnie "polsko-ruskiej" w roku 1031 [w:] Gerard Labuda. Fragments of the history of Western Slavs. 2002. str. 472.
  3. ↑ "Laesir is the Old Norse term for the Ljachar, a people near the Vistula in Poland". [in:] Theodore Murdock Andersson, Kari Ellen Gade Morkinskinna: The Earliest Icelandic Chronicle of the Norwegian Kings (1030-1157). ISBN13 9780801436949 p. 471; "The word here for Poles is "Laesum" - the dative plural from a nominative plural "Laesir". This clearly is derived from the old name for Pole - "Lyakh", since in the course of the Slavonic paradigm -kh- becomes -s-in accordance with the "second palatalization" and the addition of the regular Norse plural ending of -ir- [...] [in:] The Ukrainian review. 1963. p. 70; "eastern Wends, meaning obviously the Vjatyci/Radimici, Laesir "Poles" or "Western Slavs" (ef. Old Rus'ian ljaxy) [in:] Omeljan Pritsak. Old Scandinavian sources other than the sagas. 1981. p. 300
  4. ↑ Normańskie określenia Lachów nadsańskich z okresu wyprawy Haralda III, 1031 - znajdujące się w Sadze o Haraldzie Hardrada. [w:] Kwartalnik historyczny. t. 108, wyd. 1-3. Towarzystwo Historyczne 2001
  5. ↑ "Lelewel wyprowadził ich od Dako-Gotów, Lewestam od Celtów, Bielowski od Ilirów, Maciejowski od saskich „lazzi", Sząjnocha odświeżając dawną teorię Czackiego od Normanów." [w:] Bobrzyński. Dzieje Polski w zarysie. PWN. 1987.
  6. ↑ Według Nestora "sowieni że owi priszedsze siedosza na Wisle, i prozwaszasja lachowie, a ot tiech lachow prozwaszasja polanie, lachowie druzii luticzi, ini mazowszanie, ini pomorianie", co w przełożeni na język polski brzmi:"Gdy bowiem Wołosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy, siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni Mazowszanami, inni - Pomorzanami". Nestor, Powieść minionych lat, tłum. Franciszek Sielicki, Kraków 1968, PAN, s. 212.
  7. ↑ Rozprawy Wydziału Filologicznego. PAU. t. 64, 1935, str. 42
  8. ↑ "w czwartym tygodniu książę Almos przybył wraz ze swoimi do Halicza i tam dla siebie oraz swoich ludzi wybrał miejsce na odpoczynek. Na wieść o tym książę Halicza, z całym swoim otoczeniem wyszedł boso na spotkanie księcia Almosa. Ofiarował mu rozliczne dary do jego użytku i otwarłszy bramy miasta Halicza, przyjął go jak swojego. Dał na zakładnika swojego jedynego syna wraz z innymi synami dostojników swojego królestwa. [...] Kiedy jednak książę Almos odpoczywał przez miesiąc w Haliczu, książę halicki i pozostali jego towarzysze [...] zaczęli prosić księcia Almosa i jego możnych, by odeszli na zachód za Śnieżny Las, do krainy panońskiej." [w:] Ryszard Grzesik. Gesta Hungarorum. ISBN 83-88385-84-4 Kraków. 2006 str. 63-65
  9. ↑ "Panują oni [Madziarzy] nad wszystkimi sąsiadującymi z nimi Słowianami, nakładają na nich ciężkie daniny, oni zaś są w ich rękach jako brańcy wojenni [...]. Urządzają na Słowian wyprawy łupieskie, prowadzą jeńców wzdłuż wybrzeża [morskiego] [...] do położonego w kraju Greków portu, zwanego K.r.h Kercz? [w:] Tadeusz Lewicki, Źródła arabskie do dziejów Słowiańszczyzny, t. II, cz. II, [współpraca: Maria Czapkiewicz, Anna Kmietowicz, Franciszek Kmietowicz], Wrocław-Warszawa – Kraków – Gdańsk 1977 str. 35; op. cit. Ibn Rosteh, Relacja Anonimowa z II. poł. IX wieku.
  10. ↑ Wincenty Kadłubek. Kronika polska
  11. ↑ Karol Szajnocha, Lechichi początek Polski: szkic historyczny. Lwów 1858, s. 80
  12. ↑ "Poloni in linguario hungarico dicuntur Langel, id est milites stipendiarii, militares, pugnatores optimi." w: Karol Szajnocha. Dzieła. str. 131 op. cit. Hipolit Kownacki Kronika węgierska i czeska. Warszawa 1823. IV. V
  13. ↑ "Laesir is the Old Norse term for the Ljachar, a people near the Vistula in Poland". [in:] Theodore Murdock Andersson, Kari Ellen Gade Morkinskinna : The Earliest Icelandic Chronicle of the Norwegian Kings (1030-1157). ISBN13 9780801436949 p. 471; "The word here for Poles is "Laesum" - the dative plural from a nominative plural "Laesir". [in:] The Ukrainian review. 1963. p. 70
  14. ↑ Äfven i ett annat slaviskt lånord år ja substitueradt med æ, nåmligen læsir = Ijach, n. pi. Ijasi 'Polack', [in:] s. Axel Olrik i Festskrift til Vilh. Thomsen, 126 f.; [in:] trans. Arkiv för nordisk filologi: t. 19-20. ss. 280
  15. ↑ Kwartalnik historyczny, Instytut Historii. Polska Akademia Nauk. t. 108, edition 1-3. 2001, p. 18, op. cit. Sagubrod, p. 64
  16. ↑ "Laesa, Laesar, Leasum, Lesum, Laesom" są to normańskie określenia Lachów nadsańskich z okresu wyprawy Haralda III, 1031 znajdujące się w Sadze o Haraldzie Hardrada. [w:] Kwartalnik historyczny. t. 108, wyd. 1-3. Towarzystwo Historyczne, 2001.
  17. ↑ Kwartalnik historyczny, Instytut Historii. Polska Akademia Nauk. t. 108, edition 1-3. 2001, p. 18, op. cit. Sagubrod, p. 64
  18. ↑ "Den sidstnævnte har digtet om Krigen med Danmark 1048. Blandt Høvdinger fra Østen i Rings' Hær optræder Læsi eller Læsir (Lefy, Leso hos Saxo, Læsir i Brot). Han synes at have faaet sit Navn fra Folkenavnet *Læsar, Dat. Læsum, Ljecherne de Polakkerne, hvilket Navn er kjendt fra Tjodolvs." Norsk sagaskrivning og sagafortælling i Irland. Sophus Bugge. Norske historiske forening
  19. ↑ Antoni Małecki, Lechici w świetle historycznej krytyki, Lwów 1907, s.24
  20. ↑ Powieść minionych lat tłumaczenie profesora Franciszka Sielickiego z 1968 r., s. 212.
  21. ↑ Henryk Paszkiewicz, Początki Rusi, Kraków 1996, s. 403-404
  22. ↑ Henryk Paszkiewicz Początki Rusi, Kraków 1996, s. 60-86, 400-416
  23. ↑ Mariusz Cieślik i Bronisław Geremek: Mieszańcy Europy. Wprost24, nr 52/2004.
  24. ↑ Przemysław Urbańczyk: Nie było żadnych Polan. Gazeta Wyborcza, 2008-05-24; podobny pogląd wyraziła np. Zofia Kurnatowska w pracy zbiorowej U źródeł Polski – do roku 1038, str. 141 i 146, Wydawnictwo Dolnośląskie 2002 [1] Wywiad radiowy; Trudne początki Polski. Przemysław Urbańczyk, 2008 Wrocław [2], [3].
  25. ↑ Gerard Labuda: Fragmenty dziejów Słowiańszczyzny zachodniej. t. 1-2, s. 72 2002; Henryk Łowmiański. Początki Polski: z dziejów Słowian w I tysiącleciu n.e. t. 5, s. 472; Stanisław Henryk Badeni, 1923. s. 270.
  26. ↑ Slavia occidentalis: Tomy 10-12 , 1931; Stanisław Kętrzyński. Polska X - XI wieku: Mieszko I; o zaginionej metropolii czasów Bolesława Chrobrego; Kazimierz Odnowiciel 1034 - 1058; o imionach piastowskich do końca XI wieku, 1961; Bronisław Geremek. Mieszańcy Europy Wprost24. Nr 52/2004
  27. ↑ G. Labuda. Fragments of the history of Western Slavs, tomy 1-3, 2002
  28. ↑ "mniemanej krewnej naszego bajecznego Lecha" [w: Pomniki historyi y literatury polskiey, Tom 1, Michał Wiszniewski]
  29. ↑ Lech Leciejewicz, "Mały słownik kultury dawnych słowian", Wiedza Powszechna, Warszawa 1972
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plemiona_lechickie&oldid=29994161”
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach