Pliozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pliozaur
Pliosaurus
Richard Owen 1841
Okres istnienia: 165–161 mln lat temu
↓
Pliozaur
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Nadrząd Sauropterygia
Rząd Plezjozaury
Rodzina Pliozaury
Rodzaj Pliosaurus
Gatunki
  • P. brachydeirus
  • P. brachyspondylus
  • P. macromerus
  • P. funkei
  • P. rossicus?

Pliosaurus (z gr. pleion "więcej" + sauros "jaszczur") jest rodzajem dużego drapieżnego plezjozaura. Należał do rodziny Pliosauridae, która wzięła od niego swą nazwę. Żył od końca środkowej po połowę późnej jury (kelowej-kimeryd, około 165-151 milionów lat temu).

Spis treści

Nazwa rodzajowa [edytuj]

Żeby zrozumieć sens nazwy Pliosaurus, musimy mieć na uwadze to, że dziewiętnastowieczni badacze błędnie uważali, że proces ewolucji od ryb do gadów lądowych przechodził przez następujące etapy pośrednie: ichtiozaury ("rybo-jaszczury"), plezjozaury ("bliskie jaszczurom") oraz krokodyle. W związku z tym Richard Owen nazwał tak omawiany rodzaj, ponieważ według niego wykazywał cechy anatomiczne przyblizające go bardziej do krokodyli, niż te występujące u rodzaju Plesiosaurus.

Budowa [edytuj]

Był dużych rozmiarów pliozaurem. Jego długość szacowana jest na 10-13 metrów. Sama czaszka mierzyła około 1,5-2 metrów. Żuchwa w przedniej części zaopatrzona była w długie spojenie, z którego wyrastało 10-12 par zębów (najbardziej wysunięte do przodu 5-6 par było duże i podobne do kłów. Ogólna liczba zębów szczęki dolnej to 30-38 par. Żebra szyjne tego gada są, jak u większości przedstawicieli Pliosauridae, zaopatrzone w podwójne głowy.

Pliosaurus i Liopleurodon [edytuj]

Według niektórych badaczy rodzaje Pliosaurus i Liopleurodon są synonimiczne. Istnieją jednak między nimi pewne różnice w budowie czaszki oraz zębów, na co zwrócił uwagę Tarlo. Na przykład, zęby pliozaura są trójboczne w przekroju, podczas gdy zęby liopleurodona mają kształt stożkowaty.

Gatunki [edytuj]

  • Pliosaurus brachydeirus: Jego szczątki odkryto w Anglii Drugi człon nazwy oznacza "krótkoszyi". Wiąże się to z faktem, że Owen, opisując gatunek w 1841, porównywał jego budowę z długoszyimi plezjozaurami.
  • Pliosaurus brachyspondylus: Szcżątki odkryto w Anglii. Drugi człon nazwy gatunkowej oznacza: "krótki krąg". Cechą charakterystyczną jest fakt, że przednie kręgi szyjne są krótsze niż tylne. W związku z tym, miał zapewne szyję krótszą niż pozostałe gatunki. Może to się wiązać z posiadaniem sporej głowy. Opisany przez Owena w 1839.
  • Pliosaurus andrewsi: Nazwany tak dla uczczenia paleontologa C.W. Andrewsa. Według Martilla jest to duża forma rodzaju Peloneustes; zdaniem Knutsena (2012) nie ma podstaw by zaliczać go do rodzaju Pliosaurus.
  • Pliosaurus macromerus ("długa kość udowa"): Odkryte fragmenty (między innymi 30-centymetrowy ząb, czaszka, żuchwy i dwumetrowej długości świetnie zachowane szczątki tylnej kończyny) pozwalają przypuszczać, że był bardzo duży. Jednakże jego przynależność do rodzaju Pliosaurus nie jest pewna. Tarlo wydzielił dla niego osobny rodzaj Stretosaurus na podstawie budowy łopatki, która po odnalezieniu lepiej zachowanego okazu okazała się kością biodrową. Jej budowa stała się podstawą do zaliczania zwierzęcia do rodzaju Liopleurodon. Jednakże kształt zębów wskazuje jednak na rodzaj Pliosaurus. Jego szczątki odkryto w Anglii, a także w Niemczech oraz w Argentynie.
  • Pliosaurus rossicus: Stosunkowo niewielki przedstawiciel rodzaju, znany ze szczątków dwóch osobników odkrytych w Czuwaszji. Według Knutsena (2012) kształt jego zębów wskazuje, że istotnie należy on do rodzaju Pliosaurus; autor ten nie był jednak pewien, czy P. rossicus stanowi odrębny gatunek czy też młodszy synonim P. macromerus.
  • Pliosaurus funkei: Znany z okazu holotypowego PMO 214.135 (przedniej części szczęki i żuchwy z zębami, trzech trzonów kręgów szyjnych, trzech trzonów kręgów piersiowych z zachowanymi łukami kręgów i 15 trzonów kręgów grzbietowych z 8 łukami kręgów, prawej kości kruczej, kości prawej kończyny przedniej, fragmentów żeber i gastraliów) oraz drugiego okazu PMO 214.136 (niekompletna czaszka, pięć trzonów kręgów szyjnych i jeden kręgu grzbietowego oraz wiele fragmentarycznych i niezidentyfikowanych kości). Skamieniałości odkryto w czerwcu 2006 roku w osadach późnojurajskiej formacji Agardhfjellet na Spitsbergenie. Formalnie opisany w 2012 roku, wcześniej nieformalnie znany jako "Drapieżnik X" (ang. "Predator X"). Duży gatunek, osiągający długość 10–13 metrów; długość czaszki szacowana na 2–2,5 metra. Kończyny przednie proporcjonalnie dłuższe niż u innych gatunków z rodzaju Pliosaurus; u P. funkei długość kości ramiennej ponad siedmiokrotnie przewyższa średnią szerokość kręgów szyjnych (u P. brachyspondylus i P. rossicus kość ta jest mniej niż 4,5 raza dłuższa od szerokości kręgów szyjnych).

Bibliografia [edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pliozaur&oldid=36281208”