Pliszka siwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pliszka siwa
Motacilla alba[1]
Linnaeus, 1758
Pliszka siwa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina pliszkowate
Rodzaj Motacilla
Gatunek pliszka siwa
Podgatunki
  • M. a. yarrellii Gould, 1837
  • M. a. alba Linnaeus, 1758
  • M. a. subpersonata Meade-Waldo, 1901
  • M. a. personata Gould, 1861
  • M. a. baicalensis Swinhoe, 1871
  • M. a. ocularis Swinhoe, 1860
  • M. a. lugens Gloger, 1829
  • M. a. leucopsis (Gould, 1838)
  • M. a. alboides Hodgson, 1836
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pliszka siwa (Motacilla alba) – gatunek małego ptaka z rodziny pliszkowatych (Motacillidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Podgatunek M. a. persica jest formą pośrednią między M. a. dukhunensis a M. a. personata
Pliszka maskowa - podgatunek M. a. personata
Pliszka czarnogrzbieta - podgatunek M. a. lugens
Podgatunek M. a. leucopsis

Zamieszkuje Eurazję aż po Pacyfik na wschodzie i Afrykę Północną. Jak się okazało to najpospolitszy ptak Europy (choć 10 razy mniej liczna niż zięba) - żyjący od Nordkapu po Kretę, zachodnie wybrzeża Irlandii i Islandię, od Portugalii po Ural. Nie zasiedla jedynie Korsyki, Balearów i Sardynii. Wędrowny na niewielkie dystanse, przeloty od marca i kwietnia oraz od sierpnia do września.

W Polsce średnio liczny ptak lęgowy[3], dość równomiernie rozmieszczony. Spotkać ją można w całym kraju, a w górach występuje do najwyżej położonych schronisk turystycznych. Dzięki nim górna granica zasięgu sięga 1500 m n.p.m. Najliczniejsze populacje żyją na Mazurach[4]. Największe zagęszczenie notowano w dolinach rzecznych, w mniejszych miejscowościach i na skrajach większych. Nie unika też centrów dużych miast. Z zimowisk znajdujących się w strefie Morza Śródziemnego i na terenach bardziej leżących na południe po Afrykę Równikową wraca w marcu. Niektóre osobniki zimują w Europie Środkowej w pobliżu wód.
Pliszka brytyjska (M. alba yarrellii)

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono dziewięć podgatunków M. alba[5][6]:

  • pliszka brytyjska (M. alba yarrellii) – Irlandia, Brytania i wybrzeża zachodniej Europy.
  • pliszka siwa (M. alba alba) – południowo-wschodnia Grenlandia, Islandia i Wyspy Owcze przez kontynentalną Europę do Uralu, Kaukaz, centralna Azja oraz Środkowy Wschód.
  • pliszka marokańska (M. alba subpersonata) – zachodnie Maroko.
  • pliszka maskowa (M. alba personata) – północny Iran do południowo-zachodniej Syberii, zachodnia Mongolia, północno-zachodnie Chiny i zachodnie Himalaje.
  • M. alba baicalensis – południowo-środkowa Syberia do północno-wschodnich Chin.
  • pliszka syberyjska (M. alba ocularis) – północna Syberia do północno-zachodniej Alaski.
  • pliszka czarnogrzbieta (M. alba lugens) – wybrzeża południowo-wschodniej Syberii oraz pobliskie wyspy, północna Korea oraz północna i środkowa Japonia.
  • pliszka białolica (M. alba leucopsis) – środkowa część południowo-wschodniej Syberii, środkowe i wschodnie Chiny, południowa Korea i południowo-zachodnia Japonia.
  • pliszka czarnoucha (M. alba alboides) – środkowe i wschodnie Himalaje do południowych Chin, północne Indochiny i północna Mjanma.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Pospolity i powszechnie znany ptak o kontrastowym czarno-biało-szarym upierzeniu i o wysmukłej budowie. W upierzeniu godowym samca podgatunku M. alba alba siwy grzbiet i skrzydła (od spodu są białe z szarobiałymi brzegami). Czarny wierzch głowy i kark, który nie łączy się z czarnym podgardlem i górną częścią piersi. Czoło, policzki, boki szyi, podogonie i spód ciała czysto białe. Skrzydła czarniawe, biało kreskowane. Ogon długi, czarny wewnątrz z białymi brzegami (czarne brzegi od spodu). Dziób cienki, zaostrzony. Upierzenie godowe samicy podobne do samca, ale mniej wyraziste. Po letnim pierzeniu upierzenie spoczynkowe obu płci wygląda na przybrudzone, podgardle, podbródek i wierzch głowy jaśnieją, jedynie górna część piersi pozostaje czarna. Młode podobne do samicy w szacie spoczynkowej, przeważnie są szarobrązowe z ciemniejszą plamą na podgardlu. Obie płcią są podobnej wielkości

Wielkością dorównuje wróblowi, choć w porównaniu z nim ma znacznie smuklejszą, wydłużoną sylwetkę i dłuższy ogon.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Bardzo charakterystyczne zachowanie – biega po ziemi w poszukiwaniu owadów, często na drogach, nieustannie przy spacerowaniu lub staniu kiwając ogonem w dół i w górę. Lata specyficznym, falowym lotem. Kilka uderzeń skrzydeł podnosi ptaka w górę, po czym po złożeniu skrzydeł dochodzi do ześlizgiwania się z linii lotu w dół. W trakcie migracji najczęściej spotykana nad różnymi typami wód. Największe koncentracji pliszek siwych mają miejsce na noclegowiskach. Tworzy przeważnie niewielkie stadka. Zachowania terytorialne wykazują nawet po zakończeniu okresu lęgowego. Z zajętego obecnie terenu przeganiają innych przedstawicieli swojego gatunku. Ma to miejsce również w czasie przelotów. Są mało płochliwe i chętnie przebywają w towarzystwie człowieka, choć zachowują ostrożność. Zwykle przesiaduje na ziemi, nie boi się przebywać na zupełnie odsłoniętych miejscach. Siada często na wyżej położonych obiektach, jak płoty, druty, budynki lub słupki. Migruje pojedynczo lub w małych grupach.

Głos[edytuj | edytuj kod]

Wydaje dźwięk "tsillip tsillip". Samce śpiewają z podwyższenia, w trakcie lotu, biegania po ziemi lub w trakcie odpoczynku.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

długość ciała 
ok. 20 cm
rozpiętość skrzydeł 
ok. 30 cm

Masa ciała[edytuj | edytuj kod]

ok. 23 g

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Okolice zabudowań ludzkich, ich obrzeża, brzegi zbiorników wodnych i płynących cieków, żwirowe skraje rzek i leżące wokół nich tereny ruderalne, rozległe place i ugory, pastwiska, pola, suche łąki, plaże, kamieniołomy i w gospodarstwach rolnych leżące na uboczu. Często widuje się ją wzdłuż szlaków komunikacyjnych takich jak drogi tory kolejowe, na terenach otwartych i półotwartych, podwórkach. Może więc oddalać się bardziej od wody. Spotkać ją można zarówno na nizinach, jak i wysoko w górach.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo pliszki siwej

Toki[edytuj | edytuj kod]

Zaraz po przylocie z zimowisk od marca do maja pliszki zajmują swoje terytoria lęgowe i energicznie ich bronią. Tworzone pary są monogamiczne.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo pliszki siwej z młodymi

Pod strzechą, w załomku, pęknięciach murów lub budynków, na belce pod mostem, w stercie chrustu, pod korzeniami drzewa, między skałami, w półotwartych dziuplach drzew, skarpach, półjaskiniach, pniach drzew, pod mostami, w norach nad wodą, w pryzmach kamieni lub w innych nietypowych miejscach, np. w starym garnku. Czasem lokują gniazdo po prostu na ziemi. Korzysta także z półotwartych skrzynek lęgowych. Konstrukcję w postaci czarki budują oboje partnerzy z łodyg, liści, korzeni, traw i kawałków mchu. Wnętrze wyściełają sierścią, końskim włosiem i piórami.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Osobnik młodociany

Różnobiegunowe, mało wydłużone o zmiennym ubarwieniu, składane od kwietnia do połowy maja. W zniesieniu 4–6 białawych, bladoróżowych lub szarawych jaj o średnich wymiarach 20x15 mm z plamkami od ciemnoszarej barwy do brązowej. Często wysiaduje jajo kukułki, której jest jednym z ulubionych gospodarzy lęgowych. Wyprowadza dwa - trzy lęgi rocznie od kwietnia do sierpnia.

Wysiadywanie i pisklęta[edytuj | edytuj kod]

Tylko samica przez okres 12–14 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po 14–15 dniach. Do tego czasu oboje rodzice je karmią. Pisklęta, rzekome gniazdowniki, mają pomarańczowe wnętrze paszcz z żółto zabarwionymi brzegami. Po wykluciu są pokryte białopopielatym puchem. We wrześniu ptaki zaczynają gromadzić się w małe stada, które nocują najczęściej w trzcinach w towarzystwie jaskółek, szpaków i innych pliszek. Jesienne migracje trwają od sierpnia do września.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Drobne owady, jak komary, muchy, chrząszcze, małe motyle, chwytane na ziemi lub w locie.

Znajduje je na brzegach wód, polach i łąkach. Często zdarza jej się biegać za pługiem i zbierać larwy i pędraki. Gdy pliszka żeruje na pewnym odcinku linii brzegowej zbiornika strzeże go tak mocno jak w trakcie lęgów. Długość żerowiska zależy od zasobności pokarmu. Również w trakcie polowania kiwa ogonem.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[7].

Przypisy

  1. Motacilla alba w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Motacilla alba. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 565–566. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego średnio liczny oznacza zagęszczenie 10–100 par na 100 km2.
  4. Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010.
  5. Frank Gill, David Donsker: Family Motacillidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.2. [dostęp 2013-01-24].
  6. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Motacillidae Horsfield, 1821 - pliszkowate - Wagtails, Pipits. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2013-01-24].
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Encyklopedia ilustrowana. Warszawa: MULTICO, 2007, s. 192-193. ISBN 978-83-7073-474-9.
  • Karel Štastný: Ptaki śpiewające. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", 1993. ISBN 83-70663-80-X.
  • Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]