Pochodne tlenowych kwasów jodu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pochodne tlenowych kwasów joduzwiązki chemiczne, zazwyczaj sole, rzadziej estry kwasów tlenowych jodu. Sole są zwykle substancjami krystalicznymi. Mają właściwości utleniające, tym silniejsze, im niższy jest stopień utlenienia jodu[1].

Zestawienie soli tlenowych kwasów jodu[edytuj | edytuj kod]

Podjodyny (jodany(I))[edytuj | edytuj kod]

Są to sole kwasu podjodawego (HIO) o wzorze ogólnym X(IO)n[2]. Zawierają anion podjodynowy IO.

Podjodyny są niestabilne zarówno w stanie czystym, jak i w roztworach wodnych. Ulegają dysproporcjonowaniu do jodków i jodanów. Można je otrzymać w reakcji jodu z wodorotlenkami[3]:

I2 + 2NaOH → NaIO + NaI + H2O

Jodyny (jodany(III))[edytuj | edytuj kod]

Są to sole kwasu jodawego (HIO2) o wzorze ogólnym X(IO2)n[2]. Zawierają anion jodynowy IO2.

Jodany (jodany(V))[edytuj | edytuj kod]

Są to sole kwasu jodowego (HIO3) o wzorze ogólnym X(IO3)n[2]. Zawierają anion jodanowy IO3.

Jodany to substancje rozpuszczalne w wodzie. Powstają w wyniku dysproporcjonowania podjodynów[3]:

3NaIO → NaIO3 + 2NaI

lub w reakcjach jodu i gorących roztworów zasad.

Nadjodany (jodany(VII))[edytuj | edytuj kod]

Metanadjodany to sole kwasu metanadjodowego (HIO4) o wzorze ogólnym X(IO4)n[2]. Zawierają anion metanadjodanowy IO4.

Ortonadjodany to sole kwasu ortonadjodowego (H5IO6), o wzorze ogólnym X5(IO6)n[2]. Zawierają anion ortonadjodanowy IO5−6.

Nadjodany można otrzymać przez utlenienie jodanów za pomocą podchlorynów[3].

Zastosowanie soli tlenowych kwasów jodu[edytuj | edytuj kod]

Związki te stosowane są jako środki utleniające oraz odczynniki w analizie chemicznej (jodometrii)[3]. Z podjodynów można otrzymać wolny jod, gdyż po zakwaszeniu roztworu dysproporcjonują do jodanów i jodków, które z reagują następnie ze sobą zgodnie z równaniem[3]:

IO3 + 5I- + 6H+ → 3I2 + 3H2O

Pochodne organiczne tlenowych kwasów jodu[edytuj | edytuj kod]

Spośród 4 tlenowych kwasów jodu opisane są organiczne pochodne tworzone przez kwas podjodawy i jodowy[4].

Pochodne kwasu podjodawego (HIO)
CH3COOAg + I2 → CH3COOI + AgI↓
Bezwodniki karboksylowo-podjodynowe reagują z alkoholami tworząc estry podjodynowe[5]:
CH3COOI + ROH ⇌ ROI + CH3COOH
Pochodne kwasu jodowego (HIO3)

Opisane zostało jedynie 5 pochodnych organicznych kwasu jodowego:

  • jodan metylu, CH3IO3 (nierozpuszczalne ciało stałe otrzymane przez kwasową hydrolizę difluorojodanu metylu, O=IF2OCH3[6])
  • jodan trifenylometylu (jodan trytylu), Ph3CIO3 (TrIO3)[7]:
TrCl + AgIO3 → TrIO3 + AgCl↓

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Adam Bielański: Chemia ogólna i nieorganiczna. Warszawa: PWN, 1981, s. 349. ISBN 83-01-02626-X.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 X oznacza kation metalu lub amonowy, n - wartościowość metalu X
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 172-173.
  4. Baza danych Beilstein. Wersja 2010/2.
  5. 5,0 5,1 Thomas R. Beebe, Beverly A. Barnes, Keith A. Bender, Allan D. Halbert, Robert D. Miller, Martin L. Ramsay, Michael W. Ridenour. Oxidation of alcohols with acetyl hypoiodite. „J. Org. Chem.”. 40 (13), s. 1992–1994, 1975. doi:10.1021/jo00901a028. 
  6. Herman Josef Frohn, Wolfgang Pahlmann. Beiträge zur chemie des iodpentafluorids. Teil I. Iod(V)-verbindungen mit monofunktionellen alkoholaten. „J. Fluorine Chem.”. 24 (2), s. 219-232, 1984. doi:10.1016/S0022-1139(00)85206-9 (niem.). 
  7. M. Anbar, I. Dostrovsky, David Samuel, A. D. Yoffe. Esters of inorganic oxyacids. Part I. The mechanism of hydrolysis of alkyl esters, 18O being used as tracer, and its relation to other reactions in alkaline media. „J. Chem. Soc.”, s. 3603-3611, 1954. doi:10.1039/JR9540003603. 
  8. Touillaux, R.; Meerssche, M. Van; Dereppe, J. M.; Leroy, G.; Weiler, J.; Wilante, C.. Configuration and 13C NMR spectra of alkylcyclopropane derivatives. „Organic Magnetic Resonance”. 16 (1), s. 71-72, 1981. doi:10.1002/mrc.1270160120.