Pochodzenie nazwy Śląsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Poglądy na temat nazwy "Śląsk":

1. Nazwa Śląska jest spokrewniona z nazwą płynącej przez Śląsk rzeki Ślęzy, względnie od góry Ślęży, zwanej również Sobótką. Góra ta, wznosząca się okazale w środkowej części Śląska, była od prehistorycznych (neolitycznych) czasów ośrodkiem kultu religijnego pogańskich mieszkańców Śląska.

2. Nazwa rzeki i góry jest podawana jako jeden z wielu przedindoeuropejskich toponimów w tym rejonie Europy[1] (zobacz: hydronimy staroeuropejskie). Tak więc miejscowa ludność adaptowana tę przedindoeuropejską nazwę do języków (celtyckich, germańskich, słowiańskich), pojawiających się później kolejno na terenie Śląska.

3. Historiografia zna wiele przypadków określenia plemion nazwami rzeki. W odwrotnym kierunku odbywało się to raczej rzadko. Wskazywałoby to na nazwanie plemienia Ślężan od rzeki Ślęzy lub góry dzisiaj zwanej Ślężą[2].

4. Nazwa Śląska jest w niemieckich pracach z XIX wieku łączona z nazwą plemienia Silingów wymienianych przez Ptolemeusza w II wieku. Według wielu naukowców niemieckich nazwa Śląska i Silingów są etymologicznie związane. Próbowano, powołując się na Ptolemeusza, zaprzeczać związkom Silingów ze Śląskiem ponieważ Silingowie mieliby zamieszkiwać tereny Łużyc. Jednak, jak zauważył profesor Kazimierz Godłowski, umiejscowienie Silingów na Łużycach jest zupełnie niemożliwe, gdyż obszar ten nie wykazywał wtedy śladów osadnictwa ludzkiego i najprawdopodobniej był zupełnie niezamieszkany[potrzebne źródło].

5. J.S. Bandtkie w pocz. XIX w. nazwę Śląsk wywiódł od nazwy rzeki Ślęzy, od której swoją nazwę mieli przyjąć słowiańscy Ślężanie (o których pisał Geograf Bawarski w poł. IX w.). Od lat 30. XX wieku prowadzone były lingwistyczne badania W.Semkowicza i M.Rudnickiego[3][4], którzy uznali że nie jest prawdopodobne by rdzeń Sil- (jakoby pochodzący od Silingów) mógł się zmienić w:

a) „Sleenzane” u Geografa Bawarskiego z ok. 845 r. czy
b) w „Zlasane” w dokumencie praskim z 1086 r. czy
c) „Selenza”, w nazwie rzeki Ślęzy, w bulli papieża Hadriana IV z 1155 r.

6. Nowe badania prof. Jürgena Udolpha przychylają się do twierdzenia, że nazwa Śląsk pochodzi od nazwy Ślęży i wskazał przy tym na wiele plemion słowiańskich, których nazwy pochodzą od rzek. Jego zdaniem nawet ewentualny rdzeń sil- nie wskazywałaby na germańskość nazwy, ponieważ rdzeń sil- spotyka się w nazwach wielu rzek np. Sile w Wenecji, Silla w Asturii, Silinka w Rosji[5][6].

7. Polscy lingwiści wywodzili słowo Śląsk od "ślęg" co oznacza wilgoć, słotę a to znajduje uzasadnienie w dużej, aż po 500 m, wilgotności góry Ślęży i rzeki Ślęzy płynącej przez rozległe mokradła.

8. Prof. Stanisław Rospond zbadał najdawniejsze dokumenty z XII i XIII wieku i zauważył, że nazwy z tego okresu zapisywano w formie: Slesia, Slezia, Zlesensis, czyli mającej starosłowiański źródłosłów ślęg, gdy mające mieć jakoby związek z Silingami formy Silesia, Silensis zaczęła pojawiać się znacznie później – już w czasach nowożytnych, prawdopodobnie „za sprawą lektury Thietmara, który jako pierwszy słowiańskiej nazwie Śląsk nadał dostosowaną do grafiki i fonetyki niemieckiej formę Silensia”[7].

9. Czeska nazwa Śląska brzmi Slezsko czyli zaczyna się od Sle- a nie Sil-...(np. "Silesia" jak brzmi nazwa łacińska).

10. Należy zwrócić uwagę na porównanie wymowy nazwy "Śląsk" w językach słowiańskich (Szląsko, Szląsk, Szlesko, Шлеска, górnołużycki Šleska) i germańskich (niem. Schlesien, niemiecko-śląski Schläsing), która pomimo innego zapisu jest zaskakująco podobna w brzmieniu. Dlatego być może nie należy kierować się tylko zapisem, który w dawnych wiekach mógł być błędny w przypadku, gdy nazwę zapisywał ktoś, kto nie władał językiem autochtonów.

Ponieważ powyższe poglądy są różne a nawet wykluczające się, należy pamiętać, że są to tylko hipotezy językoznawców.

Przypisy

  1. Zbigniew Babik: Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich w granicach średniowiecznej Słowiańszczyzny. Kraków: Uniwersitas, 2001, s. 274-276. ISBN 83-7052-597-0.
  2. W.Korta, Spór o nazwę Śląska, "Sobótka" 41, 1986, s.165-186
  3. M.Rudnicki, Dyskusja na temat nazwy Śląska, "Slavia Occidentalis" XVI, 1937, s.234 n"
  4. W.Semkowicz, Historyczno-geograficzne podstawy Śląska, [w:]Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1402, t.I, red.S.Kutrzeba, s.1
  5. "J.Udolph Der Name Schlesien, [w:] Studia Onomastica et Indogermanica Festschrift für F.Lochner v. Hüttenbach zum 65. Geburstag, Graz 1995, s.335-354
  6. J.Udolph "Der Name Schlesien", [w:] Opuscula Silesiaca (1997-1998), Stuttgart 1998, s.13-18.
  7. S.Rospond, Ślęża i jej derywaty, "Onomastica" 1.,s.8 n