Pochodzenie nazwy Śląsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Istnieje wiele różnych hipotez, często wykluczających się, na temat nazwy "Śląsk":

Hipoteza rzeki Ślęzy[edytuj | edytuj kod]

Według pierwszej hipotezy, nazwa Śląska wywodzi się od nazwy płynącej przez Śląsk rzeki Ślęzy lub też od góry Ślęży, zwanej również Sobótką, od której swoją nazwę mieli przyjąć słowiańscy Ślężanie (o których pisał Geograf Bawarski w poł. IX wieku). Góra ta była od neolitu ośrodkiem kultu religijnego pogańskich mieszkańców Śląska.

Jerzy Samuel Bandtkie na początku XIX w. wywiódł nazwę Śląsk własnie od nazwy Ślęzy.

Nazwa rzeki i góry jest podawana jako jeden z wielu przedindoeuropejskich toponimów w tym rejonie Europy[1]. Możliwe więc, że miejscowa ludność adaptowała przedindoeuropejską nazwę do języków celtyckich, germańskich czy słowiańskich, pojawiających się kolejno na terenie Śląska.

Historiografia zna wiele przypadków określenia plemion nazwami rzeki. W odwrotnym kierunku odbywało się to raczej rzadko. Wskazywałoby to na nazwanie plemienia Ślężan od rzeki Ślęzy lub góry dzisiaj zwanej Ślężą[2].

Nowe badania prof. Jürgena Udolpha przychylają się do twierdzenia, że nazwa Śląsk pochodzi od nazwy Ślęży i wskazał przy tym na wiele plemion słowiańskich, których nazwy pochodzą od rzek. Jego zdaniem nawet ewentualny rdzeń sil- nie wskazywałaby na germańskość nazwy, ponieważ rdzeń sil- spotyka się w nazwach wielu rzek np. Sile w Wenecji, Silla w Asturii, Silinka w Rosji[3][4].

Hipoteza Silingów[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Śląska jest w niemieckich pracach z XIX wieku łączona z nazwą plemienia Silingów, wymienianych przez Ptolemeusza w II wieku. Według naukowców niemieckich nazwa Śląska i Silingów są etymologicznie powiązane.

Próbowano, powołując się na Ptolemeusza, zaprzeczać związkom Silingów ze Śląskiem, ponieważ Silingowie mieli zamieszkiwać tereny Łużyc. Jednak, jak zauważył profesor Kazimierz Godłowski, umiejscowienie Silingów na Łużycach jest zupełnie niemożliwe, gdyż obszar ten nie wykazywał wtedy śladów osadnictwa ludzkiego i najprawdopodobniej był zupełnie niezamieszkany[5].

Krytyka hipotezy[edytuj | edytuj kod]

Od lat 30. XX wieku prowadzone były lingwistyczne badania W.Semkowicza i M.Rudnickiego[6][7], którzy uznali że nie jest prawdopodobne by rdzeń Sil- (jakoby pochodzący od Silingów) mógł się zmienić w:

Hipoteza ślęgu[edytuj | edytuj kod]

Polscy lingwiści wywodzili słowo Śląsk od "ślęg" co oznacza wilgoć, słotę[8] a to znajduje uzasadnienie w wilgotności góry Ślęży i rzeki Ślęzy płynącej przez rozległe mokradła.

Prof. Stanisław Rospond zbadał najdawniejsze dokumenty z XII wieku i XIII wieku, zauważając, że nazwy z tego okresu zapisywano w formie: Slesia, Slezia, Zlesensis, czyli mającej starosłowiański źródłosłów ślęg, gdy mające mieć jakoby związek z Silingami formy Silesia, Silensis zaczęła pojawiać się znacznie później – już w czasach nowożytnych, prawdopodobnie "za sprawą lektury Thietmara, który jako pierwszy słowiańskiej nazwie Śląsk nadał dostosowaną do grafiki i fonetyki niemieckiej formę Silensia"[9].

Tę hipotezę potwierdza również fakt, że w języku czeskim nazwa Śląska brzmi "Slezsko" – zaczyna się od Sle- a nie Sil-. Również potwierdza to porównanie wymowy nazwy "Śląsk" w językach słowiańskich (Szląsko, Szląsk, Szlesko, Шлеска, górnołużycki Šleska) i germańskich (niem. Schlesien, niemiecko-śląski Schläsing), która pomimo innego zapisu jest podobna w brzmieniu. Dlatego być może nie należy kierować się tylko zapisem, który w dawnych wiekach mógł być błędny w przypadku, gdy nazwę zapisywał ktoś, kto nie władał językiem autochtonów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zbigniew Babik: Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich w granicach średniowiecznej Słowiańszczyzny. Kraków: Uniwersitas, 2001, s. 274-276. ISBN 83-7052-597-0.
  2. W.Korta, Spór o nazwę Śląska, "Sobótka" 41, 1986, s.165-186
  3. "J.Udolph Der Name Schlesien, [w:] Studia Onomastica et Indogermanica Festschrift für F.Lochner v. Hüttenbach zum 65. Geburstag, Graz 1995, s.335-354
  4. J.Udolph "Der Name Schlesien", [w:] Opuscula Silesiaca (1997-1998), Stuttgart 1998, s.13-18.
  5. Jerzy Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1992, s. 29. ISBN 830602205X.
  6. M.Rudnicki, Dyskusja na temat nazwy Śląska, "Slavia Occidentalis" XVI, 1937, s.234 n"
  7. W.Semkowicz, Historyczno-geograficzne podstawy Śląska, [w:] Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1402, t.I, red.S.Kutrzeba, s.1
  8. Izabela Winiarska: Dialekt śląski wczoraj i dziś (pol.). W: Gwary polskie [on-line]. [dostęp 2014-05-25].
  9. S.Rospond, Ślęża i jej derywaty, "Onomastica" 1.,s.8 n