Poczesna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Poczesna
Herb Flaga
Herb Poczesnej Flaga Poczesnej
Kościół św. Jana Chrzciciela w Poczesnej
Kościół św. Jana Chrzciciela w Poczesnej
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat częstochowski
Gmina Poczesna
Liczba ludności (2008) 786
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-262
Tablice rejestracyjne SCZ
SIMC 0142504
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Poczesna
Poczesna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poczesna
Poczesna
Ziemia 50°42′58,2″N 19°07′44,5″E/50,716167 19,129028Na mapach: 50°42′58,2″N 19°07′44,5″E/50,716167 19,129028
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Poczesnawieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Poczesna, nad Wartą, na południe od Częstochowy.

Miejscowość jest siedzibą gminy Poczesna.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Poczesna położona jest w Obniżeniu Górnej Warty, na Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej, która jest częścią Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Przez Poczesną przebiega droga krajowa nr 1, będąca częścią trasy europejskiej E75 biegnącej z Norwegii do Grecji. Miejscowość leży około 40 km od lotniska Pyrzowice. Położona jest w strefie podmiejskiej Częstochowy. Podobnie jak inne miejscowości gminy wchodzi w skład Aglomeracji Częstochowskiej.

Rzeka Warta

Historia[edytuj | edytuj kod]

Poczesna pojawia się w pismach Jana Długosza z 1470 roku. Lustracja królewska z 1569 roku informuje o istnieniu w starostwie olsztyńskim , w powiecie lelowskim kuźnicy w Poczesnej. Jako wieś królewska wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1578 roku. W 1598 (wg innych źródeł przed 1583) roku starosta olsztyński, dzierżawca dóbr królewskich Jan Ocieski wybudował przy kuźnicy drewnianą kaplicę pw. św. Trójcy dla jej pracowników. Msze odprawiał w niej ksiądz z parafii w Zrębicach. Później kaplica stała się pierwszym kościołem rozebranym w 1719 roku. Parafia w Poczesnej erygowana została 12 lipca 1606 przez bp. krakowskiego Bernarda Maciejowskiego; obecnie rolę kościoła parafialnego pełni XIX-wieczny kościół św. Jana Chrzciciela. Historycznie Poczesna leżała wówczas na obszarze Małopolski, ziemi Krakowskiej. Należała do starostwa olsztyńskiego, jako ośrodek jednego z czterech kluczy starostwa. W kluczu tym znajdowała się również Częstochowa. Klucz poczeszyński przynosił skarbowi koronnemu 37% dochodów z całego starostwa. Król Zygmunt III Waza uposażył nową parafię w Poczesnej w ziemię, która miał dać utrzymanie proboszczowi. Obszary na południowy zachód od Poczesnej były rzadko zasiedlone, porastały je lasy mieszane sosnowo-dębowe. Drewno wykorzystywano do wytwarzania żelaza oraz papieru w papierni w Poczesnej, którą założył fundator pierwszego kościoła w Poczesnej, starosta olsztyński Joachim Ocieski. Odsłaniane tereny wykorzystywano przy zakładaniu nowych wsi. Powstałe miejscowości pojawiały się w różnych zapisach w księgach metrycznych lub też w dokumentach z lustracji parafii czy starostwa. Drugą kuźnicę zwaną Klepaczką założył w Poczesnej Marszałek Wielki Koronny Mikołaj Wolski. Po jego śmierci w 1630 roku została spustoszona.

Poczesna leżała w powiecie lelowskim, w województwie krakowskim.W 1655 roku podczas potopu szwedzkiego Szwedzi zdobyli i zgrabili Olsztyn. Do Poczesnej przeniesiono siedzibę starostwa. W okresie tym rezydowali w Poczesnej starostowie o wielkich nazwiskach, m.in. Wacław Wikliński, Jerzy Lubomirski czy Teodor Potocki. W 1660 roku istniała jeszcze pierwsza kuźnica i wymieniana jest kuźnica Mikołaja Wolskiego. Drugi rozbiór Polski objął swym zasięgiem Poczesną. Wieś znalazła się w zaborze pruskim, w prowincji Prusy Południowe ze stolicą w Poznaniu. Leżała w powiecie częstochowskim, w departamencie łęczyckim, następnie piotrkowskim, a od 1798 roku w departamencie kaliskim. Miejsce byłego starosty olsztyńskiego Stanisława Sołtyka zajęła pruska dzierżawczyni Wilhelmina Beata Szmekla.

W okresie wojen napoleońskich Poczesna znalazła się w granicach Księstwa Warszawskiego, w powiecie częstochowskim, w departamencie kaliskim. W Królestwie Polskim była siedzibą jednej z pięciu ekonomii rządowych regionu częstochowskiego. Leżała w powiecie częstochowskim, w obwodzie wieluńskim, w województwie kaliskim, od 1837 roku w guberni kaliskiej.

W 1827 roku Poczesna posiadała 56 domów, 386 mieszkańców. W 1841 roku część ekonomii poczeszyńskiej (3000 morgów ziemi) zostało ofiarowanych rosyjskiemu generałowi Sobolewowi.

W latach 1842-1867 gmina Poczesna leżała w powiecie wieluńskim, w guberni kaliskiej. Od 1867 roku wchodziła w skład powiatu częstochowskiego w guberni piotrkowskiej[1].

W 1887 roku wieś liczyła 96 domów i 663 mieszkańców. Pod koniec XIX wieku uruchomiono w Poczesnej kopalnie rud żelaza.

W 1908 roku rozpoczyna działalność Stowarzyszenie Spożywców "Praca", w 1910 roku Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe oraz kółko rolnicze "Przebudzenie". Wszystkie organizacje powstały z inicjatywy proboszcza parafii w Poczesnej ks. Jana Knorra. Po I wojnie światowej w budynku byłego dworu działa szpital dla chorych na tyfus. W 1919 roku Poczesna jako siedziba gminy (od 1923) weszła w skład powiatu częstochowskiego, województwa kieleckiego.

W latach 1935–1936 wybudowano biegnącą do tej pory przez wieś drogę Warszawa- Będzin. Jest ona ułożona ręcznie z klinkieru w formie jodełki (fragment od Częstochowy do Będzina wybudowano z klinkieru). Fragment tej drogi stanowią obecnie ulice Bankowa i Strażacka w Poczesnej. Pozostałe fragmenty drogi przebudowano w latach 1972–1976 budując tzw. gierkówkę, łączącą Warszawę z Będzinem, a od 1984 roku z Katowicami. Obecnie stanowi ona część drogi krajowej nr 1.

W trakcie II wojny światowej gmina Poczesna wraz z 12 innymi gminami została wcielona do III Rzeszy, do powiatu Blachownia. Podczas II wojny światowej zginęło 9 mieszkańców miejscowości, z tego 4 żołnierzy AK i jeden zamordowany w Katyniu.

Po wojnie stała się częścią powiatu częstochowskiego i województwa kieleckiego (katowickiego od 1950). W latach 1954-1973 Poczesna była siedzibą gromady. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

W 1950 roku na plebanii parafii miało miejsce zabójstwo księdza i czterech jego współpracowników.

Kopalnie rud żelaza[edytuj | edytuj kod]

Poczesna leży w Częstochowskim Obszarze Rudonośnym. W okresie międzywojennym we wsi działało Towarzystwo Akcyjne Zakładów Hutniczych "Huta Bankowa" w Poczesnej z siedzibą w Borku. Skupiało ono niektóre kopalnie rud żelaza funkcjonujące na terenie gminy. Na terenie Poczesnej funkcjonowały kopalnie "Gabriel" i "Ludwik", oraz na terenie Całki kopalnie "Nowa Huta III" i "Nowa Huta IV". Kopalnia "Ludwik" znajdowała się w miejscu ul. Bociania Górka. Huta była zarządzana przez Austriaków. W 1908 roku przeszła na własność Francuskiego Towarzystwa Anonimowego. W 1918 roku zarząd przeszedł w ręce Polaków. Następnie z powodu trudności finansowych wszystkie akcje wykupił największy francuski zakład metalurgiczny Schneider & Cie. Dyrektorem towarzystwa był Ludwik Hennequin. Oprócz wymienionych wcześniej kopalni Towarzystwo posiadało kopalnie w Bargłach ("Bargły I", "Bargły VI"), Michałowie ("Elżbieta"), Hucie Starej A ("Maszynowy I", "Maszynowy II"). Poczesna słynęła z najlepszej w regionie orkiestry górniczej, konkurując z orkiestrą wojskową 27 Pułku Piechoty w Częstochowie.

Po wojnie kopalnie pracowały pod szyldem Kopalnie Rudy Żelaza i Topików Rejon Borek w Borku. Do 1950 roku działały kopalnie w Poczesnej ("Ludwik"), w Michałowie ("Jan"), Hucie Starej A ("Maszynowy II", "Tadeusz I"), Jastrzębiu ("Józef"), Włodowicach ("Jan-Włodowice") i Żarkach ("Żarki"). Średnia produkcja roczna z wszystkich kopalń w tych latach wynosiła około 200 tysięcy ton. W 1950 roku przedsiębiorstwo zatrudniało 2177 osób, w tym 189 pracowników umysłowych. Na początku lat 50. w regionie utworzono dwa przedsiębiorstwa górnicze: Kopalnia Rud Żelaza "Nowa Wieś" i Kopalnia Rud Żelaza "Osiny". W 1955 roku przedsiębiorstwa połączyły się i powstała KRŻ "Osiny" działająca do 1985 roku. W 1962 roku przedsiębiorstwo zatrudniało 4812 pracowników.

W 1963 roku pod "KRŻ Osiny" podlegały następujące kopalnie: "Dębowiec" w Dębowcu, "Rudniki" koło Zawiercia, "Tadeusz I" w Hucie Starej A, "Tadeusz II" w Nowej Wsi, "Teodor" w Osinach, "Szczekaczka" w Brzezinach i "Żarki" w Żarkach. Oprócz wymienionych kopalni na terenie gminy działały kopalnie w Sobuczynie ("Aleksander" i "Włodzimierz"). W 1911 roku mieszkańcy Poczesnej wystarali się by symbole ich pracy, dwa skrzyżowane kilofy, zostały umieszczone na ołtarzu głównym kościoła parafialnego w Poczesnej. W 2000 roku Rada Gminy przeniosła ten motyw do herbu gminy Poczesna, poszerzając jego wizerunek o piec kuźniczy oraz fale rzeki Warty.

Kaplica św. Jana Nepomucena z 1914

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Zabytki
Szlaki
  • Przez wieś przebiega szlak rowerowy szlak rowerowy zielony Korwinów – Poczesna

Parafia Kościoła rzymskokatolickiego[edytuj | edytuj kod]

W 1606 roku powstała rzymskokatolicka parafia w Poczesnej, wydzielona z parafii w Zrębicach. Erygowana została przez biskupa krakowskiego Bernarda Maciejowskiego. Pierwszy drewniany kościół ufundował starosta olsztyński Jan Ocieski. Obecna, trzecia świątynia została zbudowana w latach 1870–1878. W 1950 roku na plebanii miał miejsce mord księdza i czterech współpracowników.

Gimnazjum im.K.K. Baczyńskiego w Poczesnej

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza szkoła została zbudowana w 1792 roku w oparciu o decyzje i środki Komisji Edukacji Narodowej. Jednak w wyniku drugiego rozbioru Polski już w 1793 roku przerwała nauczanie. W 1808 szkoła elementarna w Poczesnej wznawia działalność zarządzeniem prezesa Izby Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego W. Borotyńskiego. Szkoła zostaje zamknięta w 1830 roku. W 1906 szkołę w Poczesnej otworzyła Macierz Szkolna, jednak już w 1907 roku nauka prowadzona była tajnie. W 1915 roku działały dwie szkoły w Poczesnej (szkoła publiczna) i w Całce(utrzymywana przez chłopów). W wyniku odzyskania niepodległości przez Polskę szkoła w Poczesnej staje się w 1919 roku publiczną szkołą powszechną nr 1. W 1928 roku szkoła działa w dawnym dworze, który po I wojnie światowej używany był jako szpital dla chorych na tyfus. W 1937 roku zostaje otwarty nowy budynek (obecnie ośrodek zdrowia na terenie Kolonii Poczesnej), a w 1938 roku szkoła otrzymuje sztandar oraz nadane jej zostaje imię Józefa Piłsudskiego. Po ustaniu działań wojennych w 1939 roku wznowiono nauczanie, które w listopadzie zostało zakazane przez Niemców. Dopuścili oni naukę w formie ograniczonej, w budynkach gospodarzy. Oprócz tego prowadzono nauczanie tajne. W 1945 roku niezniszczony budynek szkoły zajęły wojska radzieckie, jednak już we wrześniu szkoła rozpoczyna swoją działalność. W 1965 roku zostaje otwarty nowy budynek szkoły zbudowany w ramach obchodów 1000-lecia Polski. Fundatorem była Kopalnia Rud Żelaza Osiny. Pierwotnie szkoła miała mieć nadane imię Feliksa Dzierżyńskiego, ostatecznie patronem został Gustaw Morcinek. W 1972 roku zlikwidowano okręg szkolny w Bargłach. Od tej pory wieś podlegała pod szkołę w Poczesnej, która była Zbiorczą Szkołą Gminną. W 1989 roku szkoła otrzymuje nowy sztandar. 1 września 1999 roku otwarto w nowym budynku szkolnym Gimnazjum w Poczesnej im. K.K. Baczyńskiego. Imię patrona zostało szkole nadane 26 kwietnia 2002 roku, a 23 kwietnia 2004 roku otrzymała ona sztandar. W 2011 roku oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej im. G. Morcinka w Poczesnej. W budynku obok szkoły, na terenie Kolonii Poczesnej działa od 1966 roku Publiczne Przedszkole w Poczesnej.

Placówki oświatowe[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum im. K. K. Baczyńskiego w Poczesnej
  • Szkoła Podstawowa im. Gustawa Morcinka w Poczesnej
  • Publiczne Przedszkole w Poczesnej

Szkoła Podstawowa i Przedszkole znajdują się w Kolonii Poczesnej

Remiza jednostki OSP w Poczesnej

OSP Poczesna[edytuj | edytuj kod]

5 maja 1915 roku powstała jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Poczesnej z inicjatywy ks. Jana Knorra, proboszcza w Poczesnej. Była to szósta ochotnicza straż pożarna w regionie częstochowskim. Pierwszym prezesem został ks. Jan Knorr, a komendantem Stefan Mieszkowski. W 1921 r. jednostka otrzymała własny sztandar z wizerunkiem św. Floriana. W 1926 roku Straż uzyskała własny plac nadany przez wójta Poczesnej Wincentego Rycombel, na który przeniesiono drewnianą remizę, wcześniej stojącą na prywatnym placu. Aby upamiętnić tę chwilę strażacy posadzili dąb. Dawniej na tym placu znajdowała się ochronka. W okresie międzywojennym do Ogniowej Straży Pożarnej należało 71 druhów. Jednostka działała podczas II wojny światowej, a sztandar ukryto przed Niemcami w jednej z wież kościoła parafialnego. W latach 1954-1962 wybudowano murowaną remizę, która służy do dzisiaj.

Instytucje publiczne[edytuj | edytuj kod]

We wsi od 1994 roku działa Gminne Centrum Kultury, Informacji i Rekreacji, gdzie znajduje się również biblioteka. W Kolonii Poczesnej znajduje się ośrodek zdrowia.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • W Poczesnej działa Ludowy Klub Sportowy "Grom Złota Dama" powstały w 2003 roku na bazie klubów "Grom" i "Złota Dama". Działają w nim 3 sekcje: tenisa stołowego (powstała w 1970 roku), warcabowa i piłki siatkowej (powstała w 2007 roku).

Największymi sukcesami sekcji tenisa stołowego był drużynowy awans do I ligi w latach 70. XX wieku. W 2009 roku w rozgrywkach III ligi drużyna "Grom Złota Dama" zajęła II miejsce. Drużyna bierze udział w rozgrywkach wojewódzkich oraz ogólnopolskich. Na mistrzostwach powiatu drużyna zdobyła 10 medali.

Założycielem klubu był propagator warcab stupolowych w Polsce i wielokrotny mistrz Polski w warcabach Stanisław Markowski. Z jego inicjatywy w 1997 roku, w Poczesnej, odbyły się Mistrzostwa Świata w warcabach stupolowych. Wśród zawodników klubu są mistrzowie Polski: Barbara Stolarczyk, Barbara Wąsińska, Ewa Minkina-Schalley (w 1997 r. podczas Mistrzostw Świata Kobiet została wicemistrzynią Świata i pierwszą arcymistrzynią międzynarodową), Iwona Stasiak (brązowa medalistka Mistrzostw Europy), Konrad Wachowski, Marcin Sobiegraj, Kinga Aneta Pętlicka, (oboje reprezentowali Polskę podczas 1. Olimpiady Sportów Umysłowych w Pekinie), Monika Pyrcz (mistrzyni i wicemistrzyni Europy), Daniel Glin (mistrz Europy), Maksym Puchała. Zawodnicy ci wielokrotnie sięgali także po drużynowe mistrzostwa Polski. W latach 2008 i 2009 zawodnicy drużyny zdobyli 19 medali na Mistrzostwach Polski i Europy. W klasyfikacji ogólnej współzawodnictwa polskich klubów w 2008 roku "Grom Złota Dama" uplasował się na piątym miejscu. Podczas Młodzieżowych Indywidualnych Mistrzostw Polski w 2010 roku drużyna zdobyła 6 medali, w tym 1 złoty.

Zespół sekcji piłki siatkowej uczestniczy w rozgrywkach grupy B ligi miejsko-powiatowej.

  • We wsi działa Gminny Klub Sportowy Grom Poczesna. Został założony w 2009 roku na bazie istniejącego dawniej klubu. W Klubie gra drużyna seniorów oraz juniorów. Klub uczestniczy w rozgrywkach B klasy (grupa II Częstochowa). W sezonie 2009/2010 drużyna seniorów osiągnęła 2 miejsce w tabeli (po rundzie jesiennej będąc liderem). Drużyna trampkarzy starszych skończyła sezon 2009/2010 na pierwszym miejscu w tabeli.
  • Od 1 czerwca 1990 odbywa się w Poczesnej Ogólnopolskie Kryterium O Puchar Wójta Gminy Poczesnej. Zawody te są jednocześnie I Otwartymi Mistrzostwami Śląska w Kryterium. Od 2005 w Poczesnej odbywa się również Memoriał Adama Gryglewskiego.
Skrzyżowanie z DK 1

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Drogi
Linie autobusowe
  • Miejscowość jest obsługiwana przez linie autobusowe MPK Częstochowa: 53, 65, 68.

Związani z Poczesną[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  1. Postanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, s. 279).