Pogorzelce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pogorzelce
Pogorzelce
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat hajnowski
Gmina Białowieża
Strefa numeracyjna (+48) 85
Tablice rejestracyjne BHA
SIMC 0023202
Położenie na mapie gminy Białowieża
Mapa lokalizacyjna gminy Białowieża
Pogorzelce
Pogorzelce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pogorzelce
Pogorzelce
Ziemia 52°43′20,7″N 23°48′24,0″E/52,722417 23,806667Na mapach: 52°43′20,7″N 23°48′24,0″E/52,722417 23,806667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pogorzelcewieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, w gminie Białowieża, nad Narewką. Zlokalizowane są w pobliżu uroczyska Poharelec (po drugiej stronie rzeki Narewka na terenie Białowieskiego Parku Narodowego), gdzie według przekazu ustnego było miejsce pracy pierwszych mieszkańców – wypalali tam drewno na węgiel i potaż.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia wsi Budy, Teremiski i Pogorzelce jest ściśle związana z przebiegiem zasiedlania i użytkowania Puszczy Białowieskiej. Wraz z wejściem Puszczy w 1589 r. w skład królewskich dóbr stołowych zaczęło się kontrolowane użytkowanie Puszczy poprzez „wchody”, czyli prawo użytkowania lasu. Systematyczna eksploatacja Puszczy rozpoczęła się w XVII w. Jej gruntowną reformę wprowadził w XVII w. Antoni Tyzenhauz. Uruchomił on nowe ośrodki dostarczające przetworzone produkty leśne np. węgiel, smołę, dziegieć, popiół, potaż. Wówczas wewnątrz puszczy powstały osady przemysłowe Budy, Pogorzelce i Teremiski. Do pracy w przemyśle leśnym sprowadzono specjalnie ludność z Mazowsza. Osady puszczańskie zakładane były na ziemiach królewskich w dobrach stołowych. Mieszkańcy byli zwolnieni z odrabiania pańszczyzny. Ich zajęciem poza pracą w lesie był udział w polowaniach monarszych (za tą pracę dostawali dodatkowe wynagrodzenie).

Historia i współczesność wszystkich puszczańskich osad jest podobna. Wszystkie trzy pojawiały się na mapach w XVIII w. Systematycznie rozrastały się do początku XX w. W czasie pierwszej wojny światowej wszyscy mieszkańcy opuścili domy by ruszyć w głąb Rosji za wycofującą się armią carską. Po powrocie w latach 1918-1924 odbudowali spalone siedliska. W okresie międzywojennym większość z nich znalazła zatrudnienie w przemyśle leśnym. W 1941 r. wszystkie wsie leżące wewnątrz Puszczy zostały spacyfikowane przez Niemców: domy spalono, dobytek zrabowano a mieszkańców wysiedlono poza obszar leśny wielu przy tym mordując[1]. Pacyfikacja wsi Pogorzelce nastąpiła 25 lipca 1941 r. i została dokonana przez 322 batalion policji niemieckiej. Mieszkańcy powrócili po wojnie by ponownie odbudować gospodarstwa. W 1948 roku z inicjatywy Ministerstwa Leśnictwa przygotowano plan przesiedlenia mieszkańców Bud, Teremisek i Pogorzelc na ziemie poniemieckie, w okolice Gołdapi. Opróżnione w ten sposób polany puszczańskie miały zostać zalesione. Wobec braku zainteresowania ze strony mieszkańców w 1949 z akcji przesiedleńczej zrezygnowano[2].

Rozkaz o wysiedleniu mieszkańców wsi terenu Puszczy Białowieskiej podpisany przez Ericha von dem Bacha (fotokopia)

Współczesne siedliska lokowane są w nawiązaniu do dawnych wzorów: w centrum polany, po obu stronach przecinającej ją drogi. Wsie mają układ szeregówki (utrzymano porządek przestrzenny z XVIII w.). Otoczone są polami uprawnymi i współczesnymi łąkami. Zaprzestano użytkowania wielu działek rolniczych. Zachodzi na nich proces naturalnego zarastania.

Przypisy

  1. Eksterminacja Ludności Polskiej w Okresie Okupacji Hitlerowskiej, Ministerstwo Sprawiedliwości Główna Komisja Badań Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Warszawa 1979, s. 138.
  2. Dokumenty Archiwum Państwowego w Białymstoku.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]